Auteur: Maarten Koning

Het dorp Kerzers (Kanton Bern) is niet bekend om zijn monumenten, maar heeft een opmerkelijke geschiedenis.

Het dorp ligt op de sinds de pre-Romeinse tijd gebruikte noord-zuidas Aarberg-Murten, die van de Rijn naar de Rhône en de Alpen leidt.

Koningin Bertha (907-966) van het Koninkrijk Bourgondië schonk het klooster van Payerne in 962 een kerk te Kerzers.

Het klooster viel onder de abdij van Cluny. De kroningen van dit koninkrijk vonden plaats in Payerne. Het klooster en de (klooster) kerk zijn onlangs gerenoveerd.

In de loop van de oorlog van Laupen (Laupenkrieg) liet Peter, graaf van Aarberg (1300-1372) het dorp en de kerk in 1339 plunderen en verwoesten.

Deze oorlog was een conflict tussen Bern en edelen van West-Zwitserland en de Habsburgse stad Freiburg. (Freiburg zou pas na de Bourgondische oorlogen van 1474-1476 lid worden van de Eidgenossenschaft).

Tijdens de invallen die Karel de Stoute (1433-1477), hertog van Bourgondië, tussen 11 en 18 juni 1476 in de omgeving van Murten (Morat) deed, werden het dorp en de kerk opnieuw verwoest.

Met de herbouw van de kerk werd echter al in 1477 begonnen. Het gewelfde romaanse koor werd in 1512 afgebroken en vervangen door het huidige veelhoekige koor.

Het klooster van Payerne bleef eigenaar tot de invoering van de reformatie in 1530, toen Bern het beheer overnam. Latere onderhouds- en renovatiewerkzaamheden zijn sporadisch gedocumenteerd. Bij de renovatie van het interieur in 1920 werd het barok van de 17e eeuw vervangen door nieuwe barok. Een andere renovatie volgde in 1958-1960.

De kerk heeft echter veel meer te vertellen en het geheim zit in het detail. De oudste steen dateert uit de Romeinse tijd en werd opnieuw gebruikt (spolia). Er kan een Merovingische, en is zeker een Karolingische kerk op deze plaats geweest.

Bovendien liggen Merovingische (6e en 7e eeuw) en Karolingische (8e en 9e eeuw) graven in de omgeving van een al in de Romeinse tijd bewoonde plaats.

Het metselwerk, het schip en de ramen behoren tot de romaanse 12e eeuw. Er was dus ook een Romaanse kerk. Zij schijnen de brandstichtingen van 1339 en 1476 overleefd te hebben.

Tegenwoordig heeft het romaanse schip een barok karakter. De laatgotische muurschilderingen in het koor en het schip zijn kort na 1512 aangebracht. Ook het gebrandschilderde glas dateert van na 1512.

Het doopvont is een werk van twee tijdperken. De achthoekige sokkel van zandsteen is barok, het halfbolvormige bekken van Neuburgerstein dateert uit de 13e/14e eeuw.

Deze kerk, onopvallend op het eerste gezicht, herbergt daarnaast nog andere interessante details.

Bron: H. Schöpfer, Kerzers, Kirche und Pfarrhaus, Gesellschaft für Kunstgeschichte, Bern, 1992.

Het kasteel van La Sarraz (kanton Vaud), gebouwd op een rotsachtige uitloper aan de rand van de landerijen van de abdij van Romainmôtiers, is aanvankelijk niet meer dan een donjon, waarschijnlijk van hout, gebouwd door Adalbert II van Grandson (?- 1059).

Het kasteel lag met drie andere kastelen  Joux (Pontarlier), Les Clées en Chillon strategisch op de noord-zuid (handels) route. Het kasteel wordt voor het eerst vermeld in 1152. De eerste baronnen stamden rechtstreeks af van het huis van Grandson.

De baronie van La Sarraz en deze tak van de familie vestigden zich permanent in het kasteel. De familie zou tot begin twintigste eeuw eigenaar van het kasteel blijven

In de 14e eeuw werd de huidige donjon gebouwd, evenals een nieuw gebouw aan de westkant, dat dienst deed als graanschuur. In de 15e werd “Ridderzaal” gebouwd, die echter eerder een gang dan een zaal is.

Het gebouw werd tijdens de Bourgondische oorlogen in 1474 door de Eidgenossen in brand gestoken, maar werd aan het eind van de 15e eeuw herbouwd. De baronnen hadden de kant van Savoie en de Hertog van Bourgondië Karel de Stoute (1433-1477) gekozen.

In 1536 verwoestte een nieuwe brand het kasteel, maar het werd weer herbouwd.  Sarraz steunde (weer) Savoie en was vooral tegen de reformatie.

Samen met coalitie van de ridders van Cuiller wilde ze het gereformeerde Genève (Calvijn heeft zich daar dan juist gevestigd) weer onder het (katholieke) gezag van Savoie brengen. (zie (La Ligue des Chevaliers de la Cuiller, De Liga van de Ridders van de Lepel, Swiss Spectator 2 juni).

Freiburg en Bern schoten de stad echter te hulp en verwoestten het kasteel. De kasteelheer vluchtte en overleed spoedig daarna, waarna zijn weduwe François II de Gingins (1506-1578), een protestante neef, huwde. Deze familie blijft tot het begin van de twintigste eeuw de eigenaar.

In de tweede helft van de 17e eeuw werden enkele minder ingrijpende verbouwingen verricht. In de 19e eeuw werd het gebouw ingrijpend verbouwd, waarbij onder meer de laatste verdedigingsresten van het kasteel werden verwijderd en de oude bijgebouwen werden herbouwd als stallen. De benedenverdieping werd omgebouwd tot kapel (die in 1997  volledig is gerestaureerd).

In 1911 richtte de laatste eigenaar de Société du Musée Romand op, waaraan hij zijn kasteel naliet. Dit museum is nog steeds in het kasteel gevestigd. Het Zwitsers Paardenmuseum werd in 1982 ook gehuisvest in het kasteel.

(Bron en nadere informatie: https://chateau-lasarraz.ch).

De Bourgondische koning Sigismund schonk Leuk in 515 aan het klooster van Saint-Maurice, de eerste gedocumenteerde vermelding van de stad. Sigismund was tevens de stichter van dat klooster, een van de oudste van Europa.

De prins-bisschop van Sion verleende de stad tussen 1254 en 1296 stadsrechten.  Het gaf Leuk een grote autonomie gaf op het gebied van bestuur, rechtspraak, markt en jacht.

De toren en de muren van de het romaanse bisschoppelijke kasteel zijn in de 11e eeuw gebouwd. Het kasteel brandde in 1415 af en werd nadien weer opgebouwd, vooral onder bisschop Supersaxo (1450-1529). Hij maakte het tot zomerresidentie van de bisschoppen.

De bisschop van Sion en de hertog van Savoye ondertekenden 1507 in het kasteel het vredesverdrag tussen Wallis en Savoye.

Het bisschopskasteel is sinds 1934 eigendom van de gemeente en staat op de monumentenlijst. De architect Mario Botta (1943) verbouwde het kasteel tot een cultureel en creatief centrum. De koepel is ook een constructie van Botta.

(Bron: www.leuk.ch).

De kapel (Beinhaus Leuk, kanton Wallis) is een indrukwekkende bezienswaardigheid. In de kapel onder de St. Stephanuskerk bevindt zich een wand met schedels en botten van meer dan twee meter hoog en negentien meter lang. Deze muur bestaat niet uit één laag, maar is tot twee meter dik.

Ruim 22 000 schedels en dijbenen zijn zo vanaf begin 16e eeuw gestapeld. Ze komen van de oude begraafplaats die vroeger rond de kerk lag.

Ridder en soldaten, Totentanz op westzijde pilaar, c. 1520

De pilaar is beschilderd met scènes van een dodendans. Op de oostelijke muur en op de noordelijke muur bevinden zich ook twee afbeeldingen van de doden, geschilderd rond 1520-1530. Ze wekken de indruk van het onvermijdelijke en onafwendbare, memento mori. Beide afbeeldingen zijn samengesteld op een langwerpige rechthoekige plattegrond.

Het ossuarium dateert uit de periode 1506-1515. Een exacte datum kan niet worden gegeven. Het ossuarium in het nabijgelegen Raron werd gebouwd in 1512-1513, het ossuarium in Naters rond 1515 (ingehuldigd op 22 januari 1525) en het ossuarium in de basiliek van Sion rond 1510.

(Bron: J. Sarbach, Beinhaus Leuk, Leuk).

Wie kent ze niet, de chalets in de Zwitserse Alpen? Veel minder bekend zijn echter le raccard of le mazot, twee typische gebouwen voor de Valais (Wallis).

Dit houten gebouwtje op vier stenen pilaren van ongeveer 50 centimeter hoogte was bestemd voor het opslaan en de bewerking van hooi, gras of graan. De verhoging verhindert dat muizen en ratten het gebouw binnenkomen.

De mazot heef altijd maar één toegangsdeur en was niet voor bewoning bestemd. Soms was de mazot in compartimenten voor meerdere gebruikers verdeeld.

In veel dorpen en gehuchten zijn nog mazots in goede of minder goede staat aanwezig. Veelal hebben ze tegenwoordig een toeristische, culturele of sociale bestemming.

De grenier lijkt sterk op de mazot, maar is groter en heeft altijd twee of meer toegangsdeuren voor meerdere gebruikers en is ook voor bewoning bedoeld, vaak op de tweede etage.

De chalets hadden een ander doel. Deze stonden buiten de bebouwde kom en hoog in de alpenweiden en dienden als zomerverblijf voor de veehouders. In de negentiende eeuw zijn (Engelse) toeristen ieder houten gebouw echter als chalet gaan duiden. De mazot of raccard maakt tegenwoordig deel uit van het cultureel (alpine) erfgoed.