Romaans: de vierde ambtelijke taal

12 april 2021

Studieboeken over de (Reto-) Romaanse taal zijn in een van de grootste boekhandels van Bazel te vinden onder “vreemde talen”.

Een groot bord tussen de perrons van het station van Chur verbiedt het oversteken van de sporen in vier talen: Duits, Frans, Italiaans en Engels.

Het Romaans ontbreekt in de voormalige hoofdstad van de Romaanse cultuur en taal en de huidige hoofdstad van het enige drietalige kanton (zie ook Swiss Spectator 12 oktober 2020, De Romaanse taal).

Het initiatief van de Lia Rumantscha ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van het Romansh als vierde officiële taal is dan ook geenszins overbodig.

Het Romaans is sinds 1938 een van de vier nationale talen van Zwitserland. Artikel 4 van de federale grondwet noemt de vier landstalen: Duits, Frans, Italiaans en Reto-Romaans.

Op 10 maart 1996 stemde 76% van de bevolking voor een herziening van het artikel over talen in de federale grondwet. Door dit besluit kreeg het Romaans de status van ambtelijke  officiële taal van de Confederatie.

Het artikel over talen in artikel 70 van de federale grondwet bepaalt het volgende:

1. De officiële talen van de Confederatie zijn het Duits, het Frans en het Italiaans. In de omgang met personen die Romaanse spreken, is het Romaans ook een officiële taal van de Confederatie.

2. De kantons bepalen hun officiële talen. Teneinde de harmonie tussen de taalgemeenschappen te bewaren, eerbiedigen zij de traditionele taalkundige samenstelling van de gebieden en houden zij rekening met de traditionele taalminderheden.

3. De Confederatie en de kantons bevorderen het begrip en de uitwisseling tussen de taalgemeenschappen.

4. De Confederatie steunt de meertalige kantons bij de vervulling van hun taken op het gebied van talen.

5. De Confederatie steunt de maatregelen die de kantons Graubünden en Tessin nemen om het Romaans en het Italiaans te behouden en te bevorderen.

Sindsdien heeft de Confederatie inderdaad documenten van bijzonder belang in het Romaans vertaald. Als een burger zich in het Romaans tot de federale overheid richt, antwoordt de overheid in het Romaans.

Ter gelegenheid van dit 25-jarig jubileum dringt de Lia Rumantscha echter aan op een consequenter gebruik van het Romaans als ambtelijke taal op federaal niveau.

Meer in het bijzonder wil zij dat het Romaans in heel Zwitserland wordt gebruikt voor alle soorten bewegwijzering. Dit is het geval overal waar de andere (drie) officiële talen van Zwitserland ook worden gebruikt. In het Romaanse taalgebied moet het Romaans bij voorrang worden gebruikt voor informatie aan de bevolking, en dit op alle communicatiekanalen.

Als het Romaans niet in de nationale context wordt gebruikt, zal het uiteindelijk steeds meer in de vergetelheid raken, zo betoogt ze, niet geheel ten onrechte. Zwitserland is immers vier- of meertalig, maar niet drietalig.

In september 2020 heeft het Parlement het federale cultuurbudget voor de jaren 2021-2024 goedgekeurd. Voor het eerst wordt hiermee voorzien in de bevordering van het Romaans buiten zijn taalgebied in Graubünden, dat wil zeggen in heel Zwitserland.

Het Romaans maakt het echter ook niet makkelijk met zijn vijf idiomen. De officiële eenheidstaal Rumantsch Grischun is een goed initiatief, maar de invoering in de Romaanse regio’s zelf is deels mislukt (Swiss Spectator op 2 januari 2021, Het Zwitserse Esperanto Rumantsch Grischun en op 5 januari 2021, Rumantsch Grischun in het onderwijs).

Op federaal niveau is deze taal nog moeilijker in te voeren als ambtelijke werktaal.

(Bron en nadere informatie: www.liarumantscha.ch).