Napoleon Bonaparte (1769-1821) stierf op 5 mei 1821 op het Engelse eiland St. Helena in de Stille Zuidzee.
De Zwitserse Confederatie
De Zwitserse Confederatie van tweeëntwintig kantons bestond op dat moment zes jaar. Het land was door het Congres van Wenen (1814-1815) erkend als een soevereine en neutrale republiek.
Weinigen vermoedden deze ontwikkeling in 1798, het jaar van de Franse inval in de oude Confederatie van dertien kantons. Bovendien had Frankrijk reeds in 1792 een deel van het (Jura-)grondgebied van het prinsbisdom Basel geannexeerd.
De enige officiële taal van de oude Confederatie was Duits. De Franstalige, Italiaanstalige en Romaanstalige of tweetalige gebieden/kantons (behalve Freiburg/Fribourg) waren geen lid van de oude Confederatie.
De Republiek Graubünden, de Republiek Genève, de Republiek der Zeven Zenden (Dizains) in Wallis en het Vorstendom Neuchâtel (deel van het Koninkrijk Pruisen) waren onafhankelijk.
Vaud, Thurgau en Tessin waren bezette gebieden met de status van ‘Untertanengebiet’. De Jura bestond nog niet (het kanton Jura werd pas in 1979 opgericht).
1798-1813
Na 1798 bleef niets meer hetzelfde. Napoleon voerde de eenheidsstaat van de Helvetische Republiek in (1798-1803) en verdeelde het land in bestuurlijke eenheden onder het centrale gezag van een vijfkoppig directorium naar Frans model.
De Untertanengebiete hadden dezelfde rechten als hun vroegere heersers. Ook de Italiaanse en Franse talen kregen dezelfde status als het Duits.
De nieuwe confederatie werd opgericht bij de (Franse) Akte van bemiddeling (Mediationsakte/Acte de Médiation) van 1803.
Het Frans, Italiaans en Duits werden erkend als officiële talen. De kantons Graubünden (Les Grisons), Waadt (Vaud), Tessin (Ticino) , St. Gallen (St. Gall), Thurgau (Thurgovie) en Aargau (Argovie) werden opgericht.
Napoleon
De nieuwe confederaties van 1815 en 1848 bevestigden deze situatie. Het Reto- Romaans werd in 1938 erkend als vierde nationale taal.
Napoleon speelde een essentiële rol bij de totstandkoming van de huidige Confederatie, maar hij was niet de stichter.
De Confederatie heeft haar wortels in de Eidgenossenschaft van de dertiende, veertiende en vijftiende eeuw, zonder een dominante dynastie en aristocratie en met soevereine kantons en (directe) democratie (naar de maatstaven van die tijd) in acht van de dertien kantons.
Deze losse structuur van soevereine staten is erin geslaagd godsdienstoorlogen, multiculturele spanningen en machtige en agressieve buren te overleven.
Zonder deze structuren had de loop van de geschiedenis kunnen leiden tot een monarchie en een eenheidsstaat.
De Nederlandse Republiek der Zeven Verenigde Provinciën werd zo’n staat in 1795 – 1815 omdat haar structuren en geschiedenis verschilden van die van Zwitserland en er nooit een (directe) democratie was geweest.
Conclusie
De Zwitsers en hun kantons brachten Napoleon in 1802-1803 zijn eerste nederlaag toe, niet militair, maar politiek.
Zoals hij zelf zei: “De gebeurtenissen hebben mij gelukkig aan het hoofd van de Franse regering geplaatst, maar toch ben ik niet in staat Zwitserland te besturen.”
De inwoners van Tessin zeiden het al in 1797: Liberi e Svizzeri (vrij en Zwitsers) en Edward Gibbon in 1767: History of the Liberty of the Swiss (“Introduction à l’Histoire générale der la République des Suisses” (de eerste Duitse vertaling luidt: Die Freiheit der Schweizer, Zürich 2015).
Dit is geen nostalgie, maar de basis voor deze succesvolle democratische, multiculturele, innovatieve en gedecentraliseerde samenleving “bottom-up”.
Hoe de geschiedenis zich in Zwitserland zou hebben ontwikkeld zonder de Franse Revolutie, Napoleon en het Congres van Wenen is niet relevant, hoewel deze periode van groot belang is.
Een feit dat het onthouden waard is ruim tweehonderd jaar na de dood van Napoleon.
(Bron: T. Kaestli (ed.), Nach Napoleon. Die Restauration, der Wiener Kongress und die Zukunft der Schweiz 1813-1815, Baden, 2016).
