Agenda

De tentoonstelling Insecten, van het Meer van Genève tot de Jura (Insectes, du Léman au Jura)  maakt deel uit van een onderzoek naar de natuur rond Morges (kanton Vaud) en omgeving.

In navolging van de vorige projecten Vogels (Les oiseaux, 2013) en Zoogdieren, Amfibieën en Reptielen (les mammifères, amphibiens et reptiles, 2016) brengt de Fondation Bolle de insecten en hun habitat nu onder de aandacht.

De wereld van de insecten is voor vrijwel iedereen een onbekende wereld. Deze expositie en dit onderzoek gaan in op steeds weer terugkerende vragen.

We zijn omringd door duizenden kleine wonderen, het ene nog verrassender, kleurrijker en nuttiger dan het andere. Insecten zijn een belangrijke schakel in de kringloop en de ontwikkeling van de flora en fauna. Maar wat weten we er weinig van en veelal vinden we ze nog eng en gevaarlijk ook, ondanks Godfried Boman’s (1913-1971) Erik of het Klein Insectenboek uit 1941.

110 foto’s, genomen door 6 fotografen uit de streek, laten niemand onverschillig in hun perceptie van de natuur en haar insecten.

Kent u deze dieren nog: Psephurus gladius (Chinese lepelsteur 2019), Diceros bicornis longipes (West-Afrikaanse zwarte neushoorn 2011), Ectopistes migratorius (Trekduif 1914), Porphyrio albus (Lord Howe purperkoet 1834), Thylacinus cynocephalus (Tasmaanse tijger of buidelwolf 1936), Hydrodamalis gigas (Steller zeekoe 1768), Coregonus gutturosus (Bodenseehouting 1970), Raphus cucullatus (Dodo 1690),  Lagorchestes leporides (Oostelijke buidelhaaskangoeroe 1890), Lipotes vexillifer (Chinese Rivierdolfijn 2002) en Equus quagga quagga (Quagga) ? Waarschijnlijk niet. Ze zijn uitgestorven vanaf 1690.

De grootschalige installaties getiteld in de tentoonstelling “Sleeping with the Gods” van de kunstenaar Carlo Borer (1961) tikken de mijlpalen aan op de evolutionaire tijdlijn. Ze verbeelden de demografische ontwikkeling op basis van modellen van de VN en het dramatische verlies van diersoorten sinds 1700.

De explosieve demografische groei

De explosieve demografische groei en het uitsterven van diersoorten staan centraal in deze expositie. Anderzijds is de kunstenaar gefascineerd door de technologische vooruitgang.

Dat is de hoopvolle boodschap van de expositie van de Kulturstiftung Basel H. Geiger | KBH.G. Of het ook deze keer zal werken, na het opmerkelijke herstel van de Rijn of het verdwijnen van de Smog in Londen bijvoorbeeld, valt nog te bezien.

Het is een goed ontworpen en artistiek krachtige weergave van hoe beide samenhangen, hoewel het onderwerp niet vaak opduikt in de huidige klimaatdiscussies.

Carlo Borer is een kunstenaar die zich toelegt op installaties. Zijn technieken en  materialen komen meestal uit de industrie en wetenschap.

Ontwerp, materiaal, effect en aanpak hebben een wetenschappelijke basis. Hij werkt hiervoor samen met experts en wetenschappers. Dat geldt ook voor deze tentoonstelling. De onderliggende boodschap is, dat de mensheid haar eigen leefomgeving aantast.

Digger

Destructieve machines en fragmenten van een kwetsbare planeet worden gesymboliseerd door zijn sculptuur “Digger”, een constructie die eruit ziet als een symbiose van buitenaards wezen en een mijnmachine. Het symboliseert de exploitatie van de natuur door de mens. De machine leidt een eigen bestaan en zijn schepper heeft het niet meer onder controle.

Maanlandschap 

In een tweede tentoonstellingsruimte toont een installatie een deel van het maanlandschap één op één maar gefragmenteerd, gebaseerd op gegevens van de NASA. De maan vertegenwoordigt een dode planeet. In zijn hier getoonde vorm is hij uiteengevallen en dient hij de wetenschap slechts als een forensisch onderzoeksobject, zonder respect voor het object.

Sleeping with the Gods

Het hart van de tentoonstelling is een grootschalige installatie, een tijdlijn van het jaar 1700 tot vandaag. De vloer vertegenwoordigt de tijd ongeveer 320 jaar geleden. Verschillende met gras begroeide kegels van verschillende hoogten lopen gestaag omhoog tot sommige uitdoven, de uitgestorven diersoorten. In het midden rijst een machtige, hoogglans gepolijste kegel van roestvrij staal op.

Deze vertegenwoordigt de explosieve demografische ontwikkeling sinds met name 1800. De met gras bedekte kegels zijn de diersoorten die eerst worden gedecimeerd en uiteindelijk zijn uitgeroeid door menselijke inmenging.

Hierboven  genoemde diersoorten krijgen een symbolisch gedenkplaatje in neonschrift. Het schrift in Latijnse namen van de uitgestorven dieren is afkomstig van de moeder van de kunstenaar.

Fibonacci

Een andere sculptuur van roestvrij staal, geplaatst op een stapel schroot als een dunne pijp of een lange hoorn, toont de ontwikkeling van het aantal mensen van de afgelopen tweeduizend jaar, gebaseerd op demografische gegevens.

De mensheid leefde eeuwenlang in afhankelijkheid van de natuur totdat in de achttiende eeuw de industrialisatie op gang kwam. Vanaf die tijd zijn de verhoudingen drastisch veranderd. De mensheid wordt nu geconfronteerd met de gevolgen van haar ingrijpen in de natuur, gesymboliseerd door het schroot.

Op het schroot vermeldt de kunstenaar de getallen van Fibonacci. Deze getallen vertegenwoordigen de exponentiële bevolkingsgroei volgens zijn model in zijn boek Liber Abaci uit 1202. Leonardo da Pisa of Fibonacci (ca. 1170 – ca. 1240) bedacht deze getallenreeks voor de voortplanting van konijnen.

Zwitserland is een (relatief onbekend) wijnbouwland. Het kanton Wallis en de kantons rond de meren van West-Zwitserland zijn de belangrijkste wijnbouwgebieden.

Wereldwijd worden druivenrassen gecatalogiseerd en geïnventariseerd. De grootste catalogus is de VIVC Vitis International Variety Catalogue.  In Zwitserland is er een databank aan de Universiteit van Lausanne (Swiss Vitis Microsatellite Database) en de Nationale Genenbank (Nationale Genbank)  PGREL.

Deze laatste omvat wijnstokrassen die in Zwitserland zijn ontstaan of gekweekt of die een nationaal, regionaal of plaatselijk belang hadden.

In Zwitserland worden ten minste 252 druivenrassen geteeld, waarvan 168 onder de gecontroleerde oorsprongsbenaming AOC. Wereldwijd zijn er tot 10.000 druivenrassen, sommige schattingen gaan zelfs tot 20.000, waaronder ongeveer 5.000 hybriden.

De streek rond het meer van Biel is bekend voor de teelt van Gutedel/Chasselas en Pinot noir. Tegenwoordig omvat de rassenlijst van de Rebgesellschaft Bielersee meer dan 70 witte en rode druivenrassen.

Druivenrassen worden bepaald door de beschrijving van de wijnstok. Deze wetenschap is de ampelografie (van Grieks ámpelos = wijnstok en gráphein = schrijven). De wijnstokken worden vergeleken, de vorm en de kleur van de bladeren, en de druiven worden beschreven.

Sinds mensenheugenis hebben biologen getracht onderscheid te maken tussen druivenrassen. Dankzij intensieve studies zijn de resultaten steeds nauwkeuriger. Ieder druivenras heeft tegenwoordig een uniek genetisch DNA-profiel. Dit maakt het druif te identificeren en verwantschappen tussen druivenrassen en stambomen van druivenrassen te reconstrueren.

De tentoonstelling Vielfalt der Rebsorten in het Wijnbouwmuseum (Rebbaumuseum) in Ligerz (kanton Bern) toont oude en nieuwe, bekende en onbekende druivenrassen en duikt in de  wereld van de ampelografen en de nieuwe wereld van de moderne druiventeelt.

Al sinds de Renaissance oefent Italië een fascinatie uit op Europese en later Amerikaanse kunstenaars. Een studiereis, de Grand Tour, naar Italië stond ook op het programma voor geleerden, politici en dichters van de Verlichting in de 18e eeuw.

Naast het enthousiasme voor de klassieke oudheid en bewondering voor de Italiaanse kunst, was het het verlangen, de Sehnsucht, naar het zuiden als de belichaming van vrijheid en harmonie van kunst en leven in het utopische Arcadië.

Deze opvatting veranderde in de 20e eeuw. De Grand Tour maakte plaats voor het massatoerisme. De wereldoorlogen leidden tot een kritisch (zelf) onderzoek en de plaats en rol van Italië.

De tentoonstelling Italia zwischen Sehnsucht und Massatourismus in het Reinhart am Stadtgarten (Kunst Museum Winterthur) is een ontdekkingstocht in de aantrekkingskracht op kunstenaars van Italië in en na de Renaissance.

Het Arcadië ontmoet het heden. Aan de hand van meer dan zeventig werken van gerenommeerde kunstenaars zoals Claude Lorrain, Arnold Böcklin en Anselm Feuerbach tot aan de hedendaagse kunst wordt een beeld van het land geschetst. Deze indrukken hebben eeuwenlang de perceptie van Italië bepaald.

Op de bovenverdieping van het museum is onder de titel Nord-Süd ook een omvangrijke tentoonstelling over naoorlogse kunst vanaf de jaren 1950 te zien. Deze Italiaanse kunst, de Arte Povera, ontmoet werken van kunstenaars uit het Noorden, met name uit Duitsland.

Werken van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Italiaanse naoorlogse avant-garde zoals Lucio Fontana, Mario Merz, Marisa Merz en Luciano Fabro zijn te zien naast onder anderen Gerhard Richter, Imi Knoebel en Isa Genzken.

De tentoonstelling wordt gecomplementeerd door Di passaggio over Italiaanse portretminiaturen. Deze zijn, ten onrechte, nauwelijks bekend. De collectie toont de uitzonderlijke kwaliteit van deze Italiaanse kunst.

Zeven fotografen bezochten zeven beroemde gebouwen van Le Corbusier (1887-1966) in Frankrijk en Zwitserland. Le Corbusier zelf gebruikte de fotografie doelbewust om zijn talent en zijn visies uit te dragen.

Maar hoe bekijkt fotografie tegenwoordig de werken van Le Corbusier? Voor de tentoonstelling (Architekturikonen neu gesehen) bezochten zeven fotografen zeven sleutelwerken van Le Corbusier. Bezoekers krijgen zo een nieuwe kijk op zijn bouwkunst.

Jürg Gasser was te gast in de Villa “Le Lac” (1923-1924), het huisje dat Le Corbusier voor zijn ouders bouwde in Corseaux aan de oever van het Meer van Genève. Arthur Zalewsky fotografeerde de Villa Savoye (1928-1931) in Poissy bij Parijs. Katharina Bayer bezocht de Unité d’habitation (1946-1952) in Marseille, een enorm woonblok, dat als verticale tuinstad staat voor de Wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. Seraina Wirz reisde naar zijn zomerresidentie Cabanon (1951-1952) in Roquebrune-Cap-Martin. Lea Meienberg ging de uitdaging aan van de kapel van Notre-Dame-du-Haut (1951-1955) in Ronchamp bij Belfort. Rasmus Norlander bezocht het klooster van Sainte-Marie de La Tourette (1953-1960), het betonnen bouwwerk dat hij voor de orde der Dominicanen in Éveux bij Lyon bouwde. De bijdrage van Erica Overmeer is een portret van het Pavillon, zijn laatste gebouw (1963-1967).

Op de begane grond zijn zeven witte architectonische maquettes van de gebouwen te zien, identiek qua schaal en materiaal.

De Duivelsbrug (die Teufelsbrücke), de Sennentuntschi en bijvoorbeeld Willem Tell laten zien hoe rijk het centrale Alpengebied is aan legendes. In tegenstelling tot sprookjes worden legenden geacht “waar” te zijn en hebben zij altijd betrekking op een plaats, een persoon, een gebeurtenis of een bepaalde tijd.

Legenden vertellen over buitengewone, bovennatuurlijke of wonderbaarlijke gebeurtenissen; legenden fascineren, doen huiveren en hebben ook opvoedende, maatschappijkritische en moraliserende functies.

Deze en vele andere vragen over dit onderwerp worden beantwoord door de tentoonstelling (Sagenhafter Alpenraum). De nadruk ligt op de oorsprong en de verspreiding, maar ook op de functie en het effect van legendes. De tentoonstelling is gewijd aan de mondelinge en schriftelijke legendes, maar ook aan beelden die legendes hebben voortgebracht.

Een begeleidend programma en rondleidingen met deskundigen bieden inzicht en interessante achtergrondinformatie over de receptie, de oorsprong en de verschillende motieven van de legenden.

Als tekenaar, beeldhouwer en installatiekunstenaar heeft Joseph Beuys (1921-1986) de kunst van de 20e eeuw ingrijpend veranderd. In 1969 was het Kunstmuseum Basel een van de eerste musea die zijn werken tentoonstelden.

Kort na de opening van het huidige Kunstmuseum BaselIGegenwart in 1980 werd een selectie van zijn werken in wisselende constellaties tentoongesteld. Sinds het voorjaar van 2021 wordt de groep van deze werken gepresenteerd in de nieuwbouw van Kunstmuseum BaselIGegenwart.

De elf vitrines van Joseph Beuys omvatten een groot aantal kleine sculpturen en objecten die op zichzelf staande werken zijn van zijn spectaculaire voorstellingen.

Ze werden voor het eerst tentoongesteld in Basel in 1998 onder de titel Laboratoria van de Verbeelding. De vitrines en de Basel Beuys Collection zijn permanent te zien in het Kunstmuseum Basel | Neubau op de eerste verdieping.

De tentoonstelling (La Belle Époque de l’Art Nouveau) laat verschillende aspecten zien van de grote artistieke stroming die de architectuur en de kunst van Europa tussen het einde van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw heeft vormgegeven.

Tussen het einde van de 19e eeuw en de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) beleefde Europa jaren van vrede (La Belle Epoque). De welvaart, wetenschappelijke en technische ontdekkingen en het vooruitgangsgeloof wezen alle één kant op, tot 1914.

Kunstenaars namen volop deel aan de vernieuwing van de maatschappij,  in Parijs, maar ook in Wenen, München en bijvoorbeeld, Brussel. De Art Nouveau verwierp de vormen van het verleden en daagde de klassieke cultuur uit met een andere manier van waarnemen en verbeelden van de dagelijkse woon- en werkomgeving.

Art Nouveau (Jugendstil in het Duits) beperkt zich niet tot esthetische en formele veranderingen, maar ook tot sociale veranderingen. Het was een artistieke beweging die het begin van de 20e eeuw ingrijpend heeft gemarkeerd.

In haar streven om de maatschappij te hervormen door schoonheid van voor iedereen toegankelijke en zichtbare objecten, werd het op grote schaal verspreid in de metro’s, straten, (publieke) gebouwen en via haar favoriete  media, affiches, tijdschriften en prenten.

De goed en overzichtelijk gedocumenteerde tentoonstelling laat een aantal van de belangrijkste kunstenaars de revue passeren, onder anderen Jules Chéret, Edvard Munch, Pierre Bonnard, Alphons Mucha, Gustav Klimt en Oskar Kokoschka.

Wat doet een muurversiering die men in een paleis in de Tuilerieën zou verwachten, op een boerderij in de Berner Jura? De tentoonstelling opent een blik op een luxueus ingerichte salon met een behang uit de periode tegen het einde van de 18e eeuw.

Dit meesterwerk wordt voor het eerst voor het publiek toegankelijk gemaakt, aangevuld met het spannende verhaal van zijn illustere eigenaar. Wijn en behang, groene weiden en smokkel – op het eerste gezicht volkomen losstaande zaken die bij nadere beschouwing verbazingwekkende verbanden aan het licht brengen.

De tentoonstelling Ovidius in de Jura toont een bijzondere schenking die in 2011 in de collecties van het museum terechtkwam: een 15 meter lang behang uit de achttiende eeuw met motieven uit de Metamorfosen van Ovidius dat op een boerderij in de Berner Jura werd gevonden.

Les Imagiers de la Gruyère is 50 jaar geleden opgericht. Het is een groep  Kunstenaars, ambachtslieden, autodidacten en professionals. Hun uitgangspunt is gebruik van materialen uit de regio om kunst te maken.

Met behulp van verschillende technieken en materialen delen ze hun kunst met de veelheid van materialen uiit de regio van la Gruyère (Kanton Fribourg). De veelzijdige show toont onverwachte en alledaagse materialen en kunst.

Met Karin Biland, Jean-Pierre Bochud, Ginette Bolomey, Marilyne Caille-Bapst, Marielle Collin, Nicole Drompt Spicher, Danielle Elamari-Sudan, Patricia Gabriel, Jean-Marc Gaillard, Yvonne Gendre, Pierre-Alain Jemmely, Éric Jolliet, Brigitte Knecht, Leila Licchelli, Lucette Pauchard, Philippe Renevey, Tania Renevey, Ursula Rime, Marie-Claude Sudan, Daniel Sudan, Hélène Tinguely, Bruno Yerly, Philippe Zueblin en Catherine Zumkeller.