Maarten Koning – Pagina 70 – The Swiss Spectator

Gempen en haar natuur

Op de hoogvlakte van Gempen en Hochwald (kanton Solothurn) is de natuur afwisselend en de Jura op zijn best. Alleen de beekjes en vennetjes ontbreken, die elders in de Jura zo rijkelijk aanwezig zijn.

Gempen. Foto: TES

De streek is vooral bekend vanwege haar fruitbomen, loof-en naaldwoud en vele weides, rotspartijen en uitzicht op de Alpen.

De historie van Gempen is even afwisselend als haar natuur. De Keltische stam van Rauraken bewoonde dit gebied en ook zij trok naar Bibracte om in 58 v. Chr. door Caeser vernietigend verslagen te worden. In de Romeinse tijd was er een weg naar het nabijgelegen Augusta Raurica aan de Rijn. Gempen is afgeleid van de Latijnse naam campanus (veld of vlakte).

De Alemannen vielen rond 270 v. Chr. het gebied binnen en na het vertrek van de Romeinen (410 n. Chr.) was het Alemannisch gebied. Daarna volgden de Franken (Merovingers en Karolingers), het Heilige Roomse Rijk, de bisschop van Bazel en de stad Bazel.

Solothurn verwierf het dorp en de streek na de Schwabenkrieg van 1499. Gempen wisselde in 1526 van geloof om na de Kappelerkrieg van 1531 weer tot het katholicisme van het kanton Solothurn terug te keren.

Dornach regeerde met een voogd over het dorp. Deze voogd zetelde in het kasteel Dorneck. De Franse inval van 1798 betekende het einde van het kasteel en de voogdij van Dornach. De ruïnes van het eens machtige kasteel zijn prominent aanwezig.

Het laatste wapenfeit van Gempen was de Sonderbundskrieg van 1847. Vijf mannen vochten aan de zijde van Solothurn tegen de protestante Confederale kantons. Allen overleefden deze korte oorlog. In de Tweede Wereldoorlog was de vlakte van groot strategisch belang. De divisie Gempen was er gelegerd, maat tot vijandelijkheden kwam het niet.

Het dorp is tegenwoordig een welvarende gemeente met Sonnhalde als belangrijkste blikvanger. Sonnhalde is een instelling voor kinderen, jeugdigen en volwassenen met een verstandelijke beperking.

Bron en verdere informatie: Gemeinde Gempen Solothurn CH.

Der Gempenturm

Lousonna en Lausanne

De kleine Gallo-Romeinse nederzetting Lousonna, gelegen aan de oevers van het Meer van Genève, Lacus Lemanus, telde 1500 tot 1200 inwoners, voornamelijk handelaren, vissers en ambachtslieden. Haar commerciële bloei was te danken aan de ligging tussen het meer en de verbindingswegen over land tussen de Rijn en de Rhône.

Van het einde van de 1e eeuw v. Chr. tot de 4e eeuw n. Chr. ontwikkelde Lousonna zich gestaag onder invloed van het Romeinse Rijk en de romanisering. Met zijn grid plan van de stad, stadsvilla’s, ambachtswijken, heiligdommen, forum, theater en andere openbare gebouwen, is de stad een typisch voorbeeld van het Romeinse model.

In de 4e eeuw werd de plaats aan de oever van het meer verlaten ten gunste van de hoger gelegen heuveltop, waar de middeleeuwse en moderne stad Lausanne zich ontwikkelde.

(Bron en verdere informatie: Musée romain de Lausanne Vidy)

Een Zwitserse held

Een 22-jarige Zwitser probeerde Adolf Hitler (1889-1945) in november 1938 om het leven te brengen.

Maurice Bavaud (1916-1941) is geboren in Neuchâtel. Na zijn voortijdige vertrek uit het seminarie van de Congrégation du Saint-Esprit in Frankrijk – hij wilde priester worden – keerde hij in 1938 naar Zwitserland terug.

Maurice Bavaud (1916-1941). Foto: wikipedia

Hoewel diep gelovig katholiek in het Calvinistische Neuchâtel, ontkiemde in zijn geest het idee om Adolf Hitler, die hij als een gevaar voor de mensheid beschouwde, te doden.

Hij kocht een revolver en munitie in Bazel en ging vervolgens naar München, waar op 9 november 1938 de mislukte couppoging van 9 november 1923 werd herdacht.

De Führer was hierbij altijd aanwezig, als een van de organisatoren van de coup destijds. Overigens ontsnapte hij bij deze poging al aan de dood. Diverse coupplegers kwamen om het leven bij de gevechten in de stad.

Maurice deed zich voor als een fanatiek aanhanger van de Führer en kon op de eerste rij van het podium plaatsnemen.

Toen de Führer passeerde, werd hij omringd door vele leden van zijn Partij. Het enthousiasme was zo groot dat vele gestrekte rechterarmen het schootsveld belemmerden.

In de voorafgaande weken had de man uit Neuchâtel al verschillende malen geprobeerd dicht bij de Führer te komen om hem neer te schieten, maar nooit dicht genoeg of op het juiste moment.

Ontmoedigd nam hij de trein naar Parijs. Hij werd in de trein gearresteerd. Eind 1939 veroordeelde het beruchte Volksgerechtshof hem ter dood. Op 14 mei 1941 is het vonnis in Berlijn voltrokken.

Het enige dat voor mij telt is de onsterfelijkheid van de ziel.

(La seule chose qui m’importe, c’est l’immortalité de l’âme).

Deze zin staat te lezen aan de voet van het monument dat op 13 mei 2011 ter nagedachtenis van Maurice Bavaud is opgericht in het park van het Laténium in Hauterive (kanton Neuchâtel).

Een jaar later, op 8 november 1939, deed de moedige George Elser (1903-1945) een nieuwe poging in de Bürgerbräukeller in München. De bom ontplofte inderdaad, maar de Führer had de bijeenkomst vroeger dan verwacht verlaten: de mistige weersomstandigheden maakten het onmogelijk om het vliegtuig naar Berlijn te nemen, de Führer nam in de plaats de trein en vertrok een uur vroeger dan gepland.

Muziekstad Bazel

Bazel heeft een eeuwenoude muziektraditie. De muziektheorie en composities van Bonifacius Amerbach (1495-1562), onder andere de Codex Amerbach waren toonaangevend in de zestiende eeuw.

Deze homo universalis was daarnaast kunstverzamelaar, rechtsgeleerde, humanist en bovenal een vriend en tijdgenoot van Erasmus van Rotterdam (1469-1536) die lange tijd in Bazel woonde, werkte en publiceerde en uiteindelijk overleed.

Hans Holbein de Jongere (1496-1543), Bonifacius Amerbach, 1519. Collectie Kunstmuseum Basel. Foto: TES.

De katholieke Erasmus is 1536 egraven in de vanaf 1529 protestante kathedraal. De collectie Amerbach is tevens het eerste officieuze museum ter wereld. Bazel maakte deze grote collectie toegankelijk voor het publiek in het midden van de zeventiende eeuw. Uit deze collectie zijn in de negentiende eeuw het Kunstmuseum Basel en het Oudheidkundig museum Basel voortgekomen.

Muziek zit in het DNA van Bazel.

Hiervan getuigen niet alleen diverse instrumentale en vocale toporkesten, koren en andere ensembles, maar ook de brede muzikale vorming van de inwoners. Naar schatting spelen ongeveer 15 000 inwoners de piccolo en vele duizenden van jongsaf aan de tamboerijn en andere instrumenten. Het is geen toeval dat het innovatieve kamerorkest in 1926 in Bazel het daglicht zag.

Zelfs een uitbundig feest zoals het Carneval, Fasnacht in Bazel (en Duitstalig Zwitserland), of een wijnfeest, bijvoorbeeld het Fête des Vignerons in Vevey, is een combinatie van diverse kunsten, ballet, maskerades, choreografie, muzikaal en vocaal. Theater Fauteuil en de vereniging Charivari zijn begrippen in Bazel en Zwitserland.

De Tattoo in Bazel sluit aan bij deze traditie. Deze van oorsprong militaire samenkomst van legerbands, is in Bazel verrijkt met oogstrelende dansuitvoeringen, zang, cultuur, kostuums en dialoog met het publiek. Zelfs het loflied op de koe Le Ranz des Vaches ontbreekt niet. In Zwitserland staan de boer en zijn koeien in hoog aanzien, zelfs in de grote steden.

Wat de Tattoo, het Fête des Vignerons en de Fasnacht verder gemeen hebben is de ingetogen, vrolijke en ontspannen sfeer zonder noemenswaardige incidenten. Ter indicatie, ruim een miljoen bezoekers kwamen van 18 juli tot en met 8 augustus 2019 naar Vevey (kanton Vaud) om daar de voorstellingen in de tijdelijke arena (met twintigduizend zitplaatsen) te bezoeken.

Er is veel wijn gedronken, tot in de late uurtjes, en uit glazen. De Fasnacht is een ander soort evenement, maar het verloop is identiek.

De Tattoo is eveneens een hoogstaand, vrolijk en ingetogen festijn met honderdduizenden bezoekers. Hieronder volgt een impressie van de première op 15 juli jongstleden. Het evenement vindt plaats in de Arena bij het oude kloostercomplex Klingental en de Kazerne in Bazel.

Impressie van de première van de Tattoo Basel op vrijdag 15 juli 2022 en van de parade door de stad op 16 juli.

De Tattoo van Bazel

De Basler Tattoo vindt van 15 tot en met 23 juli plaats op het terrein van de kazerne in Klybeck (Kleinbasel).

Na twee jaar afwezigheid geven muzikale formaties van het Britse en Noorse Vorstenhuis, de US Air Force, de Red hot Chili Pipers en de danseressen van de Flings and Things Highland Dansers, de beroemde Schotse doedelzakformaties, het Top Secret Drum Corps uit Bazel, de Zwitserse nationale militaire muziekband, de Indiaase Kumudi Homes School Pipes and Drums band en nationale Bulgaars en Zuid-Afrikaanse groepen weer het beste van het beste op dit gebied.

De Zwitserse muziek- en zangformatie Les Armaillis en hun 21 koeien zullen in de tijdelijke arena (met 12 500 zitplaatsen) ook hun opwachting maken. De armailli is het platte (patois) Frans uit de kantons Fribourg en Vaud en betekent koe. De groep brengt onder andere het mooie Le Ranz des Vaches ten gehore.

Het is een spektakel met hoogstaande choreografie, veel ballet/dans, zang en uiteraard muziek van blaas- en slaginstrumenten in spectaculaire formaties.

Deze taptoe is na de Royal Edinburgh Military Tattoo het grootste evenement in haar soort. Bazel zou Bazel niet zijn als er geen grote tocht van de ruim duizend muzikanten en danseressen en (culturele) groepen uit de maatschappij en het leger zou plaatsvinden.

Zwitserse burgers hebben een groot respect voor hun leger. Mannen dienen een groot deel van hun leven in het leger, een systeem, zoals ook Israël dat kent. Aan de optocht nemen als eerbetoon de oudste lichtingen deel. Ook de boeren wacht een dankbaar onthaal.

Als drielanden stad zullen het kanton Basel-Stadt, de Elzas en het Markgräferland als een gemeenschappelijke delegatie aan de tocht op zaterdag 16 juli door de binnenstad van Grossbasel naar Kleinbasel deelnemen. Aan deze tocht nemen overigens ook twee Nederlandse groepen deel en formaties uit Oostenrijk, Frankrijk, Duitsland en uit de Verenigde Staten.

(Bron en verdere informatie: www.baseltattoo.ch).

Hieronder staat een korte impressie van de jaarlijkse parade door de stad.

Media. democratie, federalisme

Media zijn onontbeerlijk voor het functioneren van een democratie. Dit geldt in het bijzonder voor het multiculturele, federale, gedecentraliseerde Zwitserland en haar directe democratie en andere directe inspraak van burgers en maatschappelijke organisaties.

Wat kenmerkt de media in het federalisme in het algemeen en in Zwitserland in het bijzonder? Hoe ziet het Zwitserse medialandschap eruit? En hoe gaan de kantons om met de huidige uitdagingen, bijvoorbeeld de Corona-pandemie, de neutraliteit in tijden van oorlog of de financiering van de media?

Deze en andere vragen komen aan de orde in een publiek debat om ideeën en concepten te ontwikkelen voor de toekomst van de Zwitserse media.

De ch stiftung, gevestigd in het Huis van de Kantons in Bern, blogt regelmatig over dit onderwerp (ch Blog). Naast politici en medewerkers van de stichting komen ook derden uit de academische wereld aan het woord. Wat alle bijdragen gemeen hebben, is dat zij een debat op gang willen brengen.

Deze discussie zou ook interessant kunnen zijn voor andere landen.

Bron en verdere informatie: www.chstiftung.ch

Romeinse monumenten met de Erlebar-App

Het Romeinse theater van Aventicum (Avenches, kanton Vaud) wordt, net als de stadsmuur, sinds enkele jaren gerestaureerd.

Het gebouw, dat in het begin van de 2e eeuw na Christus werd gebouwd, is het grootste van de vier Romeinse theaters die in Zwitserland zijn ontdekt (Avenches, Augst, Lenzburg en Lausanne).

Het Romeinse theater. Foto: TES

Het gebouw voor spektakel bood plaats aan ongeveer 12 000 toeschouwers. Het monument is gebouwd met kalksteen uit Neuchâtel en grote blokken grijze zandsteen.

Na de val van het Romeinse Rijk is het gebouw eeuwenlang gebruikt als voorraad voor stenen bouwmateriaal. In de 19e eeuw leidde de grote toename van de bevolking en de bouw van gebouwen en huizen tot een grote afbraak van het tot die tijd goed bewaarde monument.

In 1892 maakte de vereniging Pro Aventico een einde aan de ontmanteling. In 1959 is het theater door het kanton geklasseerd als historisch monument.

Avenches, amphitheater. Foto: TES

Het theater, amfitheater, de tempel en het heiligdom van de Cigognier in Avenches kunnen in 3D worden bekeken met de APP Erleb-AR, ontwikkeld door de Berner Fachhochschule.

Tempel en heiligdom van de Cigognier. Foto: TES

De Erleb-AR app toont de Romeinse steden Aventicum en Augusta Raurica (Augst), destijds met 20 000 inwoners, en de Romeinse monumenten in Bern zoals ze toen (ongeveer) eruit hebben gezien.

De naam Erleb-AR is afgeleid van erlebbar in het Duits en Augmented Reality in het Engels (Erleb-AR bfh.science).

Het Amfitheater met de Erlebar-App. Foto: TES.

(Bron: Bärtschi Delbarre, Alexandra Spühler, Savoir-faire au théâtre romain, Association pro Aventico, 40/2021, Avenches).

Bron en verdere informatie: Romeins Bern, Romeins Museum Aventicum en Museum Augusta Raurica.

Gregoriaans in Graubünden

De Fundaziun Origen wijdt de komende week aan het Gregoriaans. Deze oude gezangen maken deel uit van de identiteit van het monastieke leven, zij structureren de dag, geven er vorm en steun aan.

Het Origen Ensemble brengt de Lauden, het gebed dat de dag verwelkomt, en het Complet, dat afscheid neemt van de dag en de mensen naar de slaap begeleidt, ten gehore. Zij doet dit in monumentale kerken: de Karolingische kloosterkerk van Mistail, de kerk van Son Martegn in Savognin en de kerk van Sta. Maria in Pontresina.

De Lauden vindt plaats bij zonsopgang om 5.30 uur, het Complet bij zonsondergang om 21.00 uur.

Data:

Kerk van St. Mistail in Alvaschein: 20 en 27 juli 2022, 05.30 uur.

Kerk Son Martegn in Savognin: 18 juli, 21.00 uur.

Sta. Maria Kerk in Pontresina: 22 juli, 21.00 uur, 23 juli, 05.30 uur

(Bron en verdere informatie: www.origen.ch)

Helvetia, Bazel en de Rijn

De Rijn stroomt bij Bazel Zwitserland uit. Hij vervolgt haar tocht naar de Noordzee als (grens) rivier door Duitsland, Frankrijk en Nederland. Bij Spijk en Millingen komt hij Nederland in en heet dan de Waal. De Waal splitst zich in diverse rivieren die ook weer zijtakken hebben. Dit vormt het beroemde Nederlandse rivierenlandschap.

De Waal en de Spiegelwaal bij Nijmegen. Foto: Wikipedia/Damatrix

De Waal is de belangrijkste hoofdstroom en vindt Nijmegen als eerste grote (Romeinse) stad op zijn weg. De Waal splitst echter daarna. Een deel gaat over in de Boven Merwede en de Nieuwe Maas bij Rotterdam. De Oude Maas voegt zich bij Rotterdam samen met Nieuwe Maas om als Nieuwe Waterweg de Noordzee in te stromen. Dit ingewikkelde rivierencomplex is de basis van de haven van Rotterdam en zijn activiteiten.

Nijmegen

Een tweede tak van de Waal gaat na samenkomst met de Bergsche Maas over in het Hollands Diep, het Haringvliet uiteindelijk de Noordzee, zij het dat het Haringvliet door de Deltawerken met een dam is afgesloten.

De Waal heeft behalve deze twee grote hoofdstromen ook nog andere aftakkingen. De Waal splitst zich na Millingen in de IJssel en de Nederrijn. De IJssel buigt af naar het noorden en komt uit in het IJsselmeer.

Onderweg meandert ze door de uiterwaarden van Gelderland en Overijssel langs mooie Middeleeuwse Hanzesteden (onder andere Zutphen, Deventer, Zwolle en Kampen). De Nederrijn heet halverwege de Lek. Hij komt met een grote bocht weer uit in de Nieuwe Maas en de Noordzee.

De IJssel. Foto: www.Hanzesteden.nl

De Nederrijn heeft ook weer een grote aftakking onder de naam de Kromme Rijn, Leidse Rijn en de Oude Rijn, die via Utrecht in de buurt van Katwijk in de Noordzee uitkomt. Het Amsterdam-Rijnkanaal (gegraven midden negentiende eeuw) verbindt Amsterdam en de Noordzee (via het Noordzeekanaal) met de Rijn.

Het Schelde-Rijnkanaal in Zeeland en Zuid-Holland verbindt via het Hollandsdiep, het Volkerak en de Oosterschelde steden zoals Dordrecht met de Westerschelde.

De Rijn bij Augst (Kanton-Basel-Landschaft). Foto: TES

Helvetia is al lang het beeld op de Zwitserse munt van twee frank. Tot ze er even genoeg van had en op reis ging om haar Zwitserland te leren kennen. Na een lange reis door dalen, bergen, dorpen en steden bereikte ze Bazel.

Daar besloot ze te blijven, al nadenkend en mijmerend over de Rijn en wat deze rivier op haar tocht nog te wachten staat. Helvetia zit al meer dan veertig jaar op de peiler van de Mittlerebrücke in Bazel.

Wellicht mijmert ze over Hendrik Marsman’s (1899-1940) Herinnering aan Holland:

Denkend aan Holland

zie ik breede rivieren

traag door oneindig

laagland gaan,

rijen ondenkbaar

ijle populieren

als hooge pluimen

aan den einder staan;

en in de geweldige

ruimte verzonken

de boerderijen

verspreid door het land,

boomgroepen, dorpen,

geknotte torens,

kerken en olmen

in een grootsch verband.

de lucht hangt er laag

en de zon wordt er langzaam

in grijze veelkleurige

dampen gesmoord,

en in alle gewesten

wordt de stem van het water

met zijn eeuwige rampen

gevreesd en gehoord.

Helvetia is een sculptuur van Bettina Eichin (1942) uit 1980. Zij verwoordde het als Sitzende Helvetia, een zelfbewuste vrouw die over de grens denkt en in de wereld blikt.

“…eines Tages verlässt Helvetia ein Zweifrankenstück, mischt sich unters Volk und unternimmt eine längere Reise. Unterwegs kommt sie auch nach Basel. Nach einem anstrengenden Gang durch die Stadt legt sie Mantel, Schild, Speer und Koffer ab und ruht sich auf einem Brückenpfeiler der Mittleren Rheinbrücke aus und blickt nachdenklich rheinabwärts”.

Het Partnerships 360 Symposium

Het Partnerships 360 Symposium van de NAVO in het Maison de la Paix in Genève vindt plaats van 11 tot 13 juli. Het brengt lidstaten en partnerlanden samen voor een uitwisseling over de toekomstige ontwikkeling van het partnerschapsbeleid van de NAVO.

Zwitserland is het eerste partnerland dat het Partnerships 360 Symposium organiseert. Dit jaarlijkse symposium is voor het eerst gehouden in 2018, Griekenland was het gastland van het symposium in 2019. Zwitserland is nu gastland voor het derde evenement.

Het symposium brengt vertegenwoordigers van NAVO-leden en partnerlanden samen. Het doel is het bevorderen van de dialoog over de evolutie van het partnerschapsbeleid.

Zwitserland is sinds 1996 ook betrokken bij het Partnerschap voor de Vrede (Partnership for Peace, PfP) van de NAVO. Het PFP biedt een geïnstitutionaliseerd kader voor het veiligheidsbeleid van lidstaten, partnerlanden en landen uit het Middellandse Zeegebied en het Midden-Oosten.

(Bron en nadere informatie: www.eda.admin.ch).