Auteur: Maarten Koning

Het woord Joux komt van het Latijnse Iuria dat “bergwoud” betekent en van het Keltische woord Jor voor “beboste hoogte”. Jura of Joux betekent dus oorspronkelijk een groot bosgebied.

Het kasteel van Joux is een emblematisch monument van de Franche-Comté (Frankrijk). Het kasteel ligt op 5 km van Pontarlier en op 15 km van de Zwitserse grens.

Foto: TES

Het kasteel ligt strategisch op  La Cluse de Pontarlier, een smalle kloof die het Jura-massief doorkruist. Deze militaire en commerciële route verbindt de wegen van Champagne, Vlaanderen en Haute-Saône met Italië en Zwitserland.

Vanaf het jaar duizend vestigde de familie Joux haar macht over dit gebied en  versterkte de rotsachtige uitloper met een eerste kasteel. In de loop der eeuwen is het verder verbouwd en uitgebreid.

In de 15e eeuw kocht de machtige hertog van Bourgondië, Philippe de Goede (1396-1467), het kasteel van de nakomelingen van de dynastie Joux. De Hertog breidde hierdoor zijn heerschappij over de grensgebieden van het Hertogdom Bourgondië uit. Hij kreeg hierdoor toegang tot de Cluse en daarmee een belangrijke verkeersader naar zijn rijke gewesten in Vlaanderen en Holland.

In de 16e eeuw kwam het bolwerk van Joux door vererving en opvolging in handen van de Spaanse kroon, die over een uitgestrekt gebied heerste: de Franche-Comté, Spanje, Vlaanderen, de Lage Landen en het koninkrijk Napels.

Het kasteel van Joux werd een belangrijke defensieve post aan de rand van en tegen het Franse Koninkrijk, de Eidgenossenschaft en het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie.

De Franse koning Lodewijk XIV (1638-1715) veroverde de Franche-Comté in 1678, in dezelfde periode als zijn (mislukte) invasie van de Republiek van de Verenigde Nederlanden in 1672.

Sébastien Le Prestre, Heer van Vauban (1633-1707), een militair ingenieur en bouwmeester, reorganiseerde en wijzigde de defensieve kastelen die op de Spaanse vijand waren veroverd. De verdediging van de oostgrens was gebaseerd op de citadellen van Belfort, Besançon, de forten van Salins en het kasteel van Joux. Aan het eind van de 19e eeuw, na de Franse nederlaag in 1871 en het verlies van Elzas-Lotharingen, werd deze oostgrens verder versterkt.

In de 18e en de 19e eeuw was het kasteel een gevangenis. Beroemde politieke gevangenen waren onder anderen Mirabeau (1749-1791)  en Toussaint L’ouverture (1743-1803). In tegenstelling tot de Bastille in Parijs, is het kasteel van Joux niet verwoest in de Franse Revolutie van 1789. Het kasteel lag in een uithoek en te ver weg.

Dit is ook de reden dat afgelegen religieuze gebouwen, veelal Romaanse kerkjes, ongeschonden deze revolutie hebben doorstaan.

Het kasteel is sinds 1954 een museum opengesteld voor het publiek.

Bron en nadere informatie: Accueil – Chateau de Joux

In de hoge middeleeuwen was de parochiekerk van Wintersingen (kanton Basel-Landschaft) eigendom van de kanunniken van de St. Leonhard in Basel. Een archeologisch onderzoek heeft verschillende graven en stenen platen aan het licht gebracht die, samen met de laatste overblijfselen van funderingen, wijzen op de aanwezigheid van een eerste kerk rond 700 of aan het begin van de 8e eeuw.

Een pauselijke bul van 8 mei 1196 bevestigde het eigendomsrecht van het klooster Leonhard. De bisschop van Bazel slaagde er echter in het patronaat van Wintersingen in zijn handen te krijgen. Via diverse omwegen kwam de eigendom van Wintersingen en de kerk  bij de Duitse Orde van Beuggen.

Pas in 1821 werd de stad Bazel eigenaar. Dit duurde niet lang, want door het ontstaan van kanton Basel-Landschaft, een afsplitsing van Basel-Stadt, werd Wintersingen een zelfstandige gemeente.

De kerk bestaat uit een koor en een schip en een ossuarium (Beinhaus) op het terrein van de kerk. De kerk ging tijdens de Reformatie (1529) over tot het protestantisme.

Het grote uurwerk van de kerktoren uit 1552, het orgel, de grote en kleine klokken (15e eeuw), de oude Griekse epitafen, de koorstoelen (1676), de guéridon (1706), de communietafel en het doopvont (1642), de preekstoel (1676), het glas-in-lood (1639) en de vele schilderijen en versieringen zijn evenzoveel artefacten op de kerkheuvel van Wintersingen.

(Bron: Daniel Anderegg, Die Kirche Wintersingen, Wintersingen, 2015)

Aan het einde van de 12e eeuw bouwden de Heren van Hallwyl een stenen verdedigingscomplex aan de oever van de beek Aabach en het meer van Hallwil (Hallwilersee) in Aargau.

De familie maakte carrière in Habsburgse dienst. Rond 1350 breidde de eigenaar de torenburcht uit tot een waterburcht. Kasteel Hallwyl was het centrum van deze adellijke heerschappij tot 1798.

De familie Hallwyl verzette zich in 1415 tegen de inval van de kantons van de Zwitserse Confederatie. Het leger van Bern verwoeste het kasteel en bezette het grootste deel van de Aargau. Rudolf III von Hallwyl erkende de heerschappij van Bern en redde daarmee het familiebezit.

Bern kondigde in 1528 de reformatie af en ook de familie Hallwyl werd protestant. In de 16e en 17e eeuw vertakte de familie zich naar Thurgau, Württemberg, Oostenrijk en Bohemen, waar zij het geloof van hun de lokale heersers aannamen (cuius regio, cuius religio).

Burkhard III von Hallwyl verbouwde het waterslot in 1590 tot het huidige slot. In de Helvetische Republiek (1798-1803) verloor de familie haar privileges en belastinginkomsten.

De laatste eigenaar richtte in 1925 een stichting op met het doel het kasteel in stand te houden. Sindsdien is het niet meer bewoond geweest. In 1994 droeg deze stichting het kasteel over aan het kanton Aargau. Kasteel Hallwyl is sinds 2007 een museum.

(Bron en nadere informatie: www.museumaargau.ch/schloss-hallwyl).