Marignano, Credit Suisse, F-35, douaneonderhandelingen en de EU
9 september 2026
De slag bij Marignano op 13 en 14 september 1515 maakte een einde aan de Italiaanse expansie van de kantons van de Eidgenossenschaft. De winnaar was het Franse koninkrijk van François I (1494-1547). Na diverse overwinningen op de Habsburgers, met de Vrede van Basel (1499) als resultaat, en op de hertog van Bourgondië (1474-1477), was de Eidgenossenschaft een militaire grootmacht in Europa.
Vanaf het begin van de 15e eeuw veroverden kantons met wisselend succes gebieden van de hertog van Milaan. Na 1477 volgden de veroveringen in Noord-Italië (Tessin, Bormia, Veltlin, Chiavenna en in 1512 zelfs het hertogdom Milaan).
De nederlaag bij Marignano betekende echter ook een terugkeer naar de realiteit voor de Eidgenossenschaft. Afgezien van de verovering van het Pays de Vaud op Savoy in 1536 door Bern, waren er na 1515 geen buitenlandse avonturen meer. De militaire les was geleerd. De moderne oorlogsvoering had zijn intrede gedaan en daarvoor ontbrak het de Eidgenossenschaft aan politieke eenheid .
De Franse koning respecteerde de Eidgenossenschaft echter niet alleen vanwege haar rol tegen de Habsburgers en Bourgondiërs, maar had deze confederatie van soevereine kantons ook nodig als buffer tegen de Habsburgers. De Eeuwige Vrede van 1516 en 1521 duurde tot Napoleons inval in 1798. De diplomaten en vertegenwoordigers van de kantons waren geduchte en gerespecteerde onderhandelaars.
De Vrede van Westfalen in 1648 bevestigde vervolgens de neutrale status en de politieke onafhankelijkheid van de Eidgenossenschaft van 13 soevereine kantons. Dit was niet vanzelfsprekend, maar ook het resultaat van lange onderhandelingen, waarbij Zwitserse diplomaten en vertegenwoordigers over iedere komma en punt onderhandelden. De duivel zit bij internationale verdragen immers in het detail.
Bazel, Johann Rudolf Wettstein (1594-1666), burgemeester van Bazel en diplomaat bij de Vrede van Westfalen
Credit Suisse
Het buitenlandse avontuur van Credit Suisse kende een minder succesvolle afloop. Diverse oorzaken zijn aan te wijzen. De kern is echter dat deze degelijke Zwitserse bank ten onder is gegaan aan expansiedrift en overmoed in een bankierswereld waar een andere moraal geldt. De bestuursstructuren van de bank en de aandeelhouders leefden nog in de wereld van de Eidgenossenschaft vóór Marignano.
Ze waren wat betreft ervaring, mentaal en juridisch niet voorbereid op het Angelsaksisch bankieren van de jaren na 1990. Dat is de hoofdoorzaak van de ondergang van deze bank, nog afgezien van de (strafrechtelijke) verantwoordelijkheid van bestuurders en het onvermogen van aandeelhouders om ‘nee’ te zeggen tegen absurde bonussen en megalomane plannen.
F-35
De historie herhaalt zich bij de noodzakelijke aanschaf van moderne gevechtsvliegtuigen, in dit geval de F-35. De Bundesrat blijkt niet de juiste organisatie om de contractonderhandelingen met het buitenland in deze competitieve wereld op ieder punt en iedere komma te voeren. Waarschijnlijk is het nog ernstiger en heeft er zelfs geen serieuze bestudering van het verdrag op het allerhoogste niveau plaatsgevonden. Er is geen verontschuldiging voor, alleen de constatering dat de Bundesrat, de verantwoordelijken bij ministeries en vooral de leden van het parlement niet op deze taak berekend zijn. Ook het parlement heeft gefaald.
Douanetarieven
Dit geldt ook voor de onderhandelingen met de regering Trump over de douanetarieven. Het is een feit dat er in het voorjaar van 2025 overeenstemming was bereikt over een tarief van 10%. Het wachten was slechts op instemming van de Bundesrat. Deze liet echter zo lang op zich wachten dat de onberekenbare en impulsieve president er 39% van maakte. Ook hier heeft de Bundesrat gefaald. Wat was overigens de rol van bijvoorbeeld de minister van Justitie, die niet verheugd zal zijn geweest over dit goede onderhandelingsresultaat? De EU had immers een veel hoger douanetarief en dat kwam niet goed uit voor deze voorstander van een EU-lidmaatschap.
Bilaterale III
Wat zegt dit over het beoogde verdrag met de EU? De Bilaterale III is feitelijk en juridisch een eufemisme voor een (vooralsnog) beperkt lidmaatschap van een internationale organisatie. Er is sprake van een vergaande soevereiniteitsoverdracht aan de EU en dit is pas de eerste stap in het beoogde toetredingsproces.
Hoeveel pagina’s zal deze Minister van Justitie van het verdrag gelezen hebben en is hij überhaupt competent en geïnteresseerd om de inhoud met alle komma’s en punten op alle consequenties te toetsen? Activisme en een Europese politieke status in plaats van staatsmanschap in dienst van het land lijken immers diens Leitmotiv te zijn.
Bij voorgaande gelegenheden heeft hij daar in ieder geval geen blijk van gegeven, maar speelde activisme de hoofdrol. Dit geldt ook voor andere leden van de Bundesrat. Een Bundesrätin beweerde zelfs op de vraag in een interview over de wenselijkheid van toetreding tot de EU met het antwoord ‘Waarom ook niet’. En dit lid van de Bundesrat moet bijna 2 000 pagina’s lezen en doorgronden op grondwettelijke en andere juridische consequenties?
Het negeren van het obligatorische Ständemehr door een meerderheid van de leden van de Bundesrat duidt ook in deze richting. Wensdenken, hoop en verwachtingen in de relatie met de EU voeren de boventoon en niet de punten en komma’s van dit verdrag of de Europese praktijk van pacta non sunt servanda en zeer ruim interpreterende Europese rechters. Ook hier zit de duivel in het detail.
Conclusie
Het bovenstaande geldt ook voor de ambtelijke top van ministeries en voor leden van het parlement. De lessen van Credit Suisse, F-35 en recente douaneonderhandelingen met Amerika zijn niet geleerd. Aan de ene kant activisme, aan de andere kant onvoldoende politiek, juridisch en ambtelijk inzicht, kennis en ervaring met de gecompliceerde internationale onderhandelingen. In beide gevallen lijkt het erop dat dit belangrijkste verdrag met een internationale organisatie niet met de vereiste grondigheid is bestudeerd.
Het eeuwenoude succesvolle Zwitserse model midden in Europa staat op het spel, niet alleen ten nadele van Zwitserland, maar ook ten nadele van de EU, die een baken van zekerheid en stabiliteit zal verliezen. Immers, niet Zwitserland is het politieke, educatieve, wetenschappelijke, democratische, economische, monetaire en sociale probleem, maar deze EU!