Directe Democratie en de Disputatio
23 augustus 2026
500 jaar geleden, in 1526, vond in Baden (in het huidige kanton Aargau) een disputatio plaats. Op 19 mei 1526 reisden gezanten, theologen, geestelijken, humanisten, schrijvers en drukkers uit de Zwitserse Confederatie van de 13 kantons naar Baden. De 200 aanwezigen bespraken tijdens de Tagsatzung het juiste geloof. Tijdens de disputatie probeerde men zijn tegenstander te overtuigen. Een dialoog is daarentegen slechts een uitwisseling van ideeën en meningen.
Sinds Martin Luther in 1517 zijn reformatorische stellingen publiceerde, werd er gediscussieerd over het juiste geloof, de aflaatverkoop en de kerk. De reformatorische houding was in de Oude Zwitserse Confederatie en daarbuiten geen meerderheidsstandpunt.
Diverse gereformeerde kantons gingen hun eigen weg in de Tagsatzung. Schilderij 17e eeuw. Collectie: Nationalmuseum Zürich.
De disputatio was een vorm van debat die aan middeleeuwse universiteiten gebruikelijk was. Luther initieerde in 1519 de eerste reformatorische disputatio in Leipzig. Vanaf 1523 vonden er al disputaties plaats in Zürich en later in andere kantons en plaatsen binnen de Oude Zwitserse Confederatie en de toekomstige kantons.
Sinds Luther in 1517 zijn 95 stellingen in Wittenberg had gepubliceerd, was christelijk Europa verdeeld over het juiste geloof en was er sprake van diverse afsplitsingen. Talrijke (burger) oorlogen waren mede het gevolg. Overigens lagen ook economische belangen aan een reformatie ten grondslag. De veelal rijke abdijen en andere katholieke instellingen waren felbegeerde trofeeën voor de machthebbers in een gebied.
De Disputatio werd door de Tagsatzung van de Eidgenossenschaft bijeengeroepen, zoals hier 1531. Collectie: Stadtarchiv Baden/Historisches Museum Baden
De disputatio
De Disputatio was in Zwitserland een veelgebruikt model tijdens de Reformatie. Het leidde mede tot relatief weinig gewapende conflicten (1529/1531 en 1656/1712) met de Sonderbundsoorlog (1847) als constitutioneel-religieus conflict.
Het Simultaneum, de splitsing van kantons na een referendum of een relatief tolerante houding in diverse kantons (afgezien van calvinistische kantons) lagen aan deze ontwikkeling ten grondslag. Het Zwitserse compromismodel met betrokkenheid van burgers en bestuurders werkte toen al. Het was een vorm van (elitaire) directe democratie die verre van perfect was, maar toen al uniek in Europa.
Genève, 25 september 2022, een facultatief referendum
Directe democratie
Directe democratie betekent veel meer dan een referendum. Het is een proces van communicatie, met betrokkenheid van alle geledingen van de maatschappij, en vooral van burgers en het bedrijfsleven. Daar is bij de EU geen sprake van, laat staan dat de Zwitserse directe democratie bij de EU functioneert. Het is misleiding van de Zwitserse regering (Bundesrat).
Zelfs het Nederlandse parlement heeft vaak geen idee van het wetgevingsproces van de EU, de vele machtige lobbyorganisaties, corruptie en nationale belangen van (grote) landen. En zo ja, dan wordt het te vaak weggestemd door andere leden, of frustreren Europese rechters het beleid (immigratie, euro, visserij, landbouw, pensioenen, sociale zekerheid et cetera). Gevolg: steeds meer rellen en verzet tegen de nationale overheid, steeds minder vertrouwen in de democratie (of wat daar nog van over is in Nederland en haar corruption à la néerlandaise).
Van een disputatio, laat staan van directe democratie, is binnen de EU echter geen sprake. Er is hooguit een dialoog, maar bestuurders, rechters, ambtenaren en machtige lobbyorganisaties in Brussel en Luxemburg beslissen.
Conclusie
De tijden zijn ook voor de Zwitserse Confederatie veranderd. Wat echter niet verandert, is wat een gemeenschap verbindt. In Zwitserland zijn dat de subsidiariteit, het federalisme, de decentralisatie en daaraan direct gekoppeld de directe democratie.
Deze EU en haar steeds verder reikende ingrepen in de fiscale, financiële, rechterlijke, economische, constitutionele, sociale en educatieve soevereiniteit zijn incompatibel met het Zwitserse model. Een voorbeeld is onder meer de directe ingreep van de EU in de immigratie. Het beoogde nieuwe verdrag met de EU is niet alleen in directe strijd met de Zwitserse Grondwet, het symboliseert ook de waarde van directe democratie na een referendum: nul en generlei.
Duitsland en Nederland zijn ook voorbeelden van massale immigratie en het makkelijk verkrijgen van het burgerschap door immigranten. Het misbruik is enorm, bijvoorbeeld van kindergeld, sociale uitkeringen en gezinshereniging, nog afgezien van andere vormen van criminaliteit, en vormt een grote belasting voor onderwijs, gezondheidszorg, huisvesting en het ontstaan van parallelle samenlevingen.
Een arbeidscontract via familie, vrienden, clans of door het opkopen van verlaten horeca of andere bedrijven is zo geregeld. Het Hof van Justitie van de Europese Unie bepaalt bovendien wat een arbeidscontract is (enkele uren per week) en niet de Zwitserse rechter of overheid. De Bundesrat geeft ook op dit punt misleidende en onjuiste informatie, wat bij enkele leden ideologisch en uit activisme te verklaren is.
To be or not to be voor de Zwitserse Confederatie. Geef de EU een paar vingers, en binnen een paar jaar wil ze beide handen en de Zwitserse geldpotten.
