Een staatsgreep à la Suisse en de Europese Unie
29 januari 2026
De politieke discussies over het beoogde nieuwe institutionele verdrag met de Europese Unie tonen in Zwitserland een diffuus beeld. Aan de ene kant partijen, die weinig sympathie, begrip en steun opbrengen voor het bedrijfsleven (Grünen en de Socialistische Partij (SP) als enthousiaste voorstanders met het oog op het (vermeende) belang voor het bedrijfsleven.
Aan de andere kant een partij (Freisinnig-Demokratische Partei (FDP ), oprichter van de huidige Zwitserse Confederatie en Grondwet van 1848, die echter de helft van de soeverein ( de kantons) negeert, omdat de Grondwet hierin niet zou voorzien. De Mitte is, zoals bij veel kwesties, verdeeld en de grootste partij (Schweizerische Volkspartei (SVP) is, zoals bekend, op een dogmatische wijze tegen verdere (institutionele) toenadering tot de Europese Unie (EU).
Federale grondwet van de Zwitserse Confederatie, Bern, 12.9.1848. Facsimile. Het origineel bevindt zich in het Federaal Archief in Bern.
De erosie van Zwitserse democratie, model en samenleving
Wat deze discussie echter duidelijk maakt, is de erosie van het Zwitserse democratische stelsel en zijn politieke partijen. De Grünen en SP, die zich, bij gebrek aan doelgroepen, steeds meer ontpoppen als activisten, zoals ook in Nederland het geval is.
Bij de een heeft internationaal socialisme plaatsgemaakt voor Europees federalisme, de vermeende broederschap van Europese landen en volken en onderdrukten der aarde, tegen de ‘usual suspects’ en nooit tegen Iran, Afghanistan, Rusland, China, Witrusland, Venezuela, Cuba, Christenvervolging, Islamismus of niet-europees Racisme of discriminatie.
De ander ziet haar bestaansrecht als klimaatpartij bedreigd en zoekt andere vormen van activisme en bestaansrechtvaardiging.
Wat de FDP beweegt is niet helemaal duidelijk, maar een afgewogen institutionele discussie over de zeer vergaande constitutionele gevolgen van het beoogde verdrag heeft niet plaatsgevonden. Zeg maar een discussie, if any, op Nederlands niveau.
Een staatsrechtgeleerde in een landelijke krant (NZZ) onlangs de opmerking, dat de Bundesrat (regering) kennelijk geen juristen meer in haar gelederen heeft. Activisme en opportunisme in de Bundesrat zijn echter veeleer de oorzaak van het ontbreken van een gedegen discussie over de constitutionele gevolgen van het beoogde verdrag. Deze discussie heeft een normatieve inhoud (de letter der wet is de wet), die in de 19e eeuw niet zou misstaan.
Palais fédéral/ Bundeshaus de 26 kantons
Moderne rechtsvinding en de Grondwet
Zo wordt beoogd, dat een obligatorisches Referendum niet aan de orde kan zijn, omdat de Grondwet hierin niet zou voorzien. Er is immers geen sprake van toetreding tot een internationale organisatie (Grondwet Art. 140 b). Van moderne rechtsvinding, teleologische, historische en systematische interpretatie van de wet is geen sprake, hoewel deze beginselen, ook in Zwitserland, zeker na 1945 algemeen zijn geaccepteerd.
In een ander gepubliceerd artikel in hetzelfde landelijke dagblad wordt door een professor in de rechtsgeleerdheid beweerd, dat dit verdrag op zijn ‘Verfassungsrechtelijke’ implicaties moet worden beoordeeld. Vervolgens concludeert ook deze hooggeleerde jurist dat er geen toetreding tot een internationale organisatie is en dus geen sprake kan zijn van een obligatorisches referendum. De klok wordt om een politiek doel te bereiken twee eeuwen teruggezet.
Bundeshaus, de wetgever
De grote en nog onvoorzienbare grondwettelijke gevolgen van het verdrag.
De grondwettelijke gevolgen zijn immers juist enorm en niet eens helemaal te overzien. De Europese Unie is immers een dynamisch proces met haar Hof van Justitie als ‘motor van integratie’.
Het decentrale, federale op directe democratie, subsidiariteit, milizsystem en maatwerk gerichte Zwitserse bottom-up model wordt juridisch en feitelijk ondergeschikt gemaakt aan een top down centralistische internationale organisatie van bureaucraten, beroepspolitici en machtige lobbyisten met een ‘one size fits all’ principe van Spanje tot Finland, van Italië tot Bulgarije.
Zwitserland geeft de kern van haar wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht over aan een internationale organisatie, die bovendien democratisch matig gelegitimeerd is en soms ook uitmunt in retoriek, megalomane projecten en ambities.
De Zwitserse Grondwet (Duitstalige versie) is duidelijk:
Art 1: Das Schweizervolk und die Kantone bilden die Schweizerische Eidgenossenschaft.
Art 3: Die Kantone sind souverän, soweit ihre Souveränität nicht durch die Bundesverfassung beschränkt ist; sie üben alle Rechte aus, die nicht dem Bund übertragen sind.
Indien wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht worden overgedragen aan de federatie (de Bund), laat staan aan een internationale organisatie, is instemming van de kantons evident. Dit is in Zwitserland geregeld in het obligatorische referendum naar de bedoeling van de wetgever (Art. 140 b).
Bovendien is er geen enkel zicht op de vele huidige en toekomstige gebieden van de Europese Unie, die nu nog onder de soevereiniteit van de kantons vallen in het gedecentraliseerde Zwitserland. Kortom, bij iedere inbreuk door de Europese Unie moet een obligatorisch referendum plaatsvinden om deze overdracht een grondwettelijke basis te geven.
Lausanne, le tribunal fédéral/ Bundesgericht
De Europese Unie en Zwitserland
Dat wil niet zeggen dat de kerntaken van de Europese Unie in haar aanvankelijke opzet mislukt zijn, integendeel, maar het is een soort losgeslagen en niet te hervormen bureaucratisch en politiek perpetuum mobile geworden met (te) veel leden, die niets of te weinig verbinding met elkaar hebben.
Op het gebied van wetenschap en onderzoek speelt Zwitserland internationaal en ook Europees bovendien een prominente rol en angst voor nieuwe (illegale) sancties is een slechte raadgever voor de lange termijn.
De ETH in Zürich
Het EU-programma Horizon bulkt weliswaar van het geld, maar dat zegt weinig over kwaliteit, integriteit en (politieke) corruptie. De euro wordt ook met duizenden miljarden (illegaal) gesubsidieerd, maar heeft sinds 2002 ongeveer 40% van haar waarde ten opzichte van de CHF verloren. De EU staat voor kwantiteit, Zwitserland voor kwaliteit.
Een verdrag met de EU is ook niet eenzijdig opzegbaar, hoewel dit verdrag in velerlei opzicht slecht gaat uitpakken voor het Zwitserland. Nederland kan bijvoorbeeld ook niet meer uit de euro, omdat het land inmiddels al met ongeveer 500 miljard euro borg staat en er als dank een Frans-Italiaanse munt en ECB en hoge inflatie door heeft. De EU heeft systematisch het verdrag geschonden! Dit is geen uizondering en met de politieke zegen van het Hof van Justitie van de Europese Unie.
Het Laboratoire souterrain du Mont Terri bij Saint-Ursanne
Immigratie en ‘Zuwanderung’
Ook is het verdrag op een ander gebied niet alleen niet goed doordacht, maar bovendien in strijd met de Grondwet:
Art. 121 a (1): Die Schweiz steuert die Zuwanderung von Ausländerinnen und Ausländern eigenständig.
Art. 121 a (2): Die Zahl der Bewilligungen für den Aufenthalt von Ausländerinnen und Ausländern in der Schweiz wird durch jährliche Höchstzahlen und Kontingente begrenzt. Der Anspruch auf dauerhaften Aufenthalt, auf Familiennachzug und auf Sozialleistungen kann beschränkt werden.
Art; 121 a (4): Es dürfen keine völkerrechtlichen Verträge abgeschlossen werden, die gegen diesen Artikel verstossen.
Het verdrag met de Europese Unie, een internationale organisatie, negeert ook hier de Grondwet op een flagrante wijze.
Het immigratiebeleid van Zwitserland wordt opgeheven, want iedere EU-burger krijgt na 5 jaar een permanente verblijfsvergunning, incl. gezinshereniging en sociale voorzieningen. Zelfs EU-lid Denemarken heeft een opt-out genomen op het mislukte EU-immigratie beleid.
Het verdrag negeert dat miljoenen immigranten/vluchtelingen in nabuurlanden, onder andere Duitsland, zeer eenvoudig een paspoort hebben gekregen en dus ook toegang tot Zwitserland hebben. Spanje geeft bijvoorbeeld 500 000 illegalen een permanente verblijfsvergunning, zonder verdere toetsing.
De voorwaarde van een ‘arbeidscontract’ voor een verblijfsvergunning in Zwitserland is nietszeggend, waar familie-, vrienden- en clankringen wel een baantje regelen bij de vele (obscure) bedrijfjes. De loyaliteit ligt veelal immers niet bij een land en zijn overheid, maar bij familie, vrienden en clan. In dictaturen is het een overlevingsstrategie ‘als je niet van de overheid steelt, steel je van de familie’. Dat was in het communisme zo, en is nog steeds het geval in veel huidige emigratielanden.
Hotel Tarasp
In Nederland, bijvoorbeeld, is fraude met kindergeld en andere sociale voorzieningen aan de orde van de dag omdat 1) de situatie in landen van herkomst nauwelijks te controleren is 2) het Europese Hof voor de Rechten van de Mens controle per land heeft verboden omdat dit ‘etnisch profileren’ zou zijn.
Het is daarnaast niet aan de Zwitserse overheid of rechter, maar aan het Hof van Justitie van de Europese Unie om te beslissen wat een arbeidscontract is (inclusief recht op sociale voorzieningen en familiehereniging). En dit Hof is zeer flexibel, nog afgezien van het eveneens ruimhartige Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg.
Een automatisch verblijfsrecht na vijf jaar zal een grote permanente ‘Zuwanderung’ inclusief familiehereniging tot gevolg hebben. En dat zijn niet de traditionele expats, die nooit hun ouders en andere familieleden laten overkomen en veelal weer vertrekken na een paar jaar.
Sowieso mag de Zwitserse overheid vanwege regels van de EU ook voorbestrafte kriminelen uit EU-landen niet controleren en een Aufenthaltsbewilligung onthouden om na vijf jaar een permanente verblijsvergunning geven.
De vele gesloten restaurants, hotels en andere horecagelegenheden in het land zijn ook goedkope mogelijkheden voor criminelen om zich in Zwitserland te vestigen als ondernemer en dus met de status ‘Erwerbstätig’ en arbeidscontracten voor familie, vrienden en andere clanleden zonder verdere toetsting. Wie is de soeverein inzake immigratie, Brussel of de kantons en de federale overheid?
Genève, facultatief referendum op 25 september 2022
Directe democratie en de Europese Unie
Het is ook onzin te beweren dat de directe democratie niet wordt aangetast door dit verdrag. In Nederland, een van de oprichters van de EU, hebben zelfs het parlement en politieke partijen veelal geen idee wat in Brussel wordt voorbereid, of ze worden te laat of onvolledig geïnformeerd.
Bovendien wordt Nederland regelmatig, ook in belangrijke kwesties, weggestemd door (failliete) landen (bijvoorbeeld visserij, immigratie, euro, staatssteun, subsidies, klimaat (vanwege EU-regelgeving is er in feite een bouwstop, een slecht omen voor het ook dichtbevolkte Zwitserland). De Europese Commissie heeft ook een proces aangespannen tegen Nederland vanwege het monopolie van de relatief goed functionerende Nederlandse Spoorwegen (De SBB en de Salines AG zijn gewaarschuwd!).
Zwitserse burgers hebben veelal al moeite met de frequentie en (technische) kwesties in nationale referenda, laat staan dat er mensen, energie en kennis zijn voor referenda voor EU-wetgeving! Daar komt nog bij dat de Europese Commissie het Volk zelfs kan straffen als het ‘nee’ durft te zeggen. Wie is de soeverein in het nieuwe verdrag?
Boorkop van de Basistunnel. Verkehrshaus der Schweiz, Luzern
Conclusie
Afgezien van andere discussiepunten (onder andere Strom, Lohnschutz) zijn er nog meer open vragen en onwelkome verrassingen op lange termijn. Het heeft er echter alle schijn van, dat een institutionele samenwerking met een internationale organisatie zonder de verreikende consequenties in kaart te brengen per se moet worden gerealiseerd. Om deze reden worden de kantons in strijd met de Grondwet genegeerd.
En ja, de Europese Unie is in veel opzichten een belangrijke, zinvolle en ook voor Zwitserland belangrijke organisatie en partner. Echter het Zwitserse (maatschappelijke, monetaire, democratische, economische, politieke, administratieve, sociale) model is onverenigbaar met deze organisatie en alle andere leden van de EU, waar burgers eens om de zoveel jaar mogen stemmen en dat is het.
Dit verdrag is gewoon niet genoeg, op een aantal punten in strijd met de Zwitserse Constitutie en onverenigbaar met het Zwitserse model. Niet Zwitserland is het probleem, maar de Europese Unie met haar vele marode leden, geprivilegieerde bureaucratie, centralisme en protectionisme.
Op diverse gebieden moeten bij aanname van het verdrag bovendien toch grondwetswijzigingen worden opgenomen, bijvoorbeeld dat de hoogste wetgever, uitvoerende en rechtsprekende macht op een groot aantal (ook nu nog niet voorziene) gebieden in Brussel en Luxemburg liggen, dat niet het Volk, maar de Europese Commissie de soeverein is, dat de EU het Zwitserse immigratiebeleid bepaalt en dat Art. 84 (Alpeninitiative uit 1994) mede door tussenkomst van de EU sinds 1994 wordt genegeerd ondanks nieuwe tunnels en miljardeninvesteringen.
Art. 84 A: Der alpenquerende Gütertransitverkehr von Grenze zu Grenze erfolgt auf der Schiene. Der Bundesrat trifft die notwendigen Massnahmen. Ausnahmen sind nur zulässig, wenn sie unumgänglich sind. Sie müssen durch ein Gesetz näher bestimmt werden.
Die Transitstrassen-Kapazität im Alpengebiet darf nicht erhöht werden. Von dieser Beschränkung ausgenommen sind Umfahrungsstrassen, die Ortschaften vom Durchgangsverkehr entlasten.
Dit is de toekomst van de Zwitserse directe democratie bij dit verdrag. Indien de soeverein (het Volk) en in dit geval de Kantons (Art. 140 b) dit verdrag aannemen, is dat een keuze conform de Zwitserse Grondwet. Maar een obligatorisch referendum is verplicht inzake dit verdrag. De discussie heeft, tot nu toe, alle schijn van een staatsgreep à la Suisse.