Eintritt zur Ausstellung 'Zum Geburtstag viel Recht. 175 Jahre Bundesverfassung'. Foto/Photo: TES

Zwitserland heeft sinds 1848 een democratische grondwet, destijds de enige natie in Europa met een liberale grondwet. Tussen februari en april 1848 werd in slechts 51 dagen onderhandeld over de eerste federale grondwet van het land.

Na de stemmingen in de Tagsatzung (nationale vertegenwoordiging van de kantons) en de referenda in de kantons trad de Grondwet op 12 september 1848 in werking. De Nationale Raad (Nationalrat) en de Raad van Staten (Ständerat), samen de Volksvertegenwoordiging, en de eerste regering (Bundesrat) werden gekozen.

De statenbond van soevereine kantons werd een bondsstaat van soevereine kantons. Zwitserland werd een democratisch republikeins eiland te midden van aristocratische heerschappijen en monarchieën.

Federale grondwet van de Zwitserse Confederatie, Bern, 12.9.1848. Facsimile in de tentoonstelling, het origineel bevindt zich in het Federaal Archief in Bern.

In de herfst van 1847 was Zwitserland nog een losse republiek met een korte  burgeroorlog. Wat volgde was geen wonder, maar het resultaat van pragmatisme, realisme, compromisbereidheid en eeuwen van democratische ontwikkeling en federale samenwerking en conflictoplossing.

Bettina Eichin.  De menschenrechten, 1998 – 2000. In brons gegoten de  Amerikaanse Virginia Bill of Rights van 1776, de Franse Déclaration des Droits de l’Homme et du Citoyen van 1789 en de door Olympe de Gouges (1748-1793) geschreven Déclaration des Droits de la Femme et de la Citoyenne van 1791, die vrouwen en mannen gelijkstelt. © Schweizerisches Landesmuseum. Schweizerische Eidgenossenschaft, Bundesamt für Kultur.  Schweizerische Eidgenossenschaft, Bundesamt für Kultur

Ook de internationale oriëntatie was belangrijk: de Verklaring van de Rechten van de Mens van de Franse Revolutie (1789) en de Amerikaanse Grondwet (1786). Bovendien was heel Europa in 1848 in beroering en waren de interventionistische monarchieën van Pruisen en Oostenrijk met zichzelf bezig.

Tegelijkertijd was de federale grondwet voortdurend in ontwikkeling bij de burgers en de kantons, de soevereine oprichters van het land en de Grondwet. Maatschappelijke veranderingen en politieke conflicten leidden tot verschillende grondwetsherzieningen. Was de federale staat in 1848 nog een representatieve democratie, met de invoering van het facultatief referendum in 1874 en het initiatiefrecht in 1891 werd het een directe democratie. In 1971 kregen vrouwen ook volledige burgerrechten.

Sinds 1974 heeft ook de ratificatie van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens een aanzienlijke invloed gehad op de Zwitserse rechtspraak. Meer recente grondrechten, zoals de bescherming van de persoonlijke levenssfeer of het recht op een eerlijk proces, zijn met de totale herziening van 1999 in de federale grondwet opgenomen.

De tentoonstelling “Zum Geburtstag viel Recht. 175 Jahre Bundesverfassung” neemt de bezoeker in het Frans, Duits, Engels, Italiaans en Romaans mee op een reis door 175 jaar federale grondwet, met de nadruk op grondrechten en burgerrechten.

In vier interactieve delen kunnen bezoekers de weg naar het burgerschap, de grenzen van de vrijheid van meningsuiting, de bescherming van de persoonlijke levenssfeer of het recht op een eerlijk proces verkennen. De federale grondwet is meer dan een document: ze maakt deel uit van het dagelijkse leven.

De tentoonstelling begint met de bronzen sculptuur “Menschenrechte” van Bettina Eichin en de animatiefilm “Constituzia” over de tijd vóór 1848, gevolgd door de oprichtingsperiode 1848-1891, de grondrechten in het heden en de hedendaagse geschiedenis 1971-1999.

Bron(Landesmuseum Zürich en de Publikatie 175 Jahre Bundesverfassung. Zum Geburtstag viel Recht, ook beschikbaar in het Italiaans, Romaans en Frans (Landesmuseum Zürich, Sandstein Verlag, 2023).

PS: zie ook de Landsgemeinde en de recente tentoontstelling in het Nidwalder Museum: Ja, Nein, Weiss nicht. Musterdemokratie Schweiz ?

Nationaal feest na 1848. Collectie Landesmuseum Zürich