Auteur: Maarten Koning

Zwitserland is eeuwenlang bewoond geweest door Keltische stammen. Een van Europa’s belangrijkste archeologische vindplaatsen van de Keltische cultuur ligt bij het plaatsje Tène aan het meer van Neuchatel.

De Keltische Tène periode (500-100 v. Chr.) was voorafgegaan door de Hallstatt periode (1200-500 v. Chr), vernoemd naar een plaatsje in Oostenrijk.

Wellicht is het grote respect voor bomen in Zwitserland hier op terug te voeren, zowel in de stad, als op het platteland. De boom had immers een heilige status in de Keltische cultuur. De eik was zelfs een soort godheid, zoals de Linde in de middeleeuwen de plaats was om recht te spreken.

Hoe het ook zij, het land kent diverse parken die speciaal gewijd zijn aan bomen. De naam voor een dergelijk park is arboretum van het Latijns woord Arbor (boom).

Een arboretum is een natuurgebied dat gewijd is aan behoud, educatie, teelt, observatie, onderzoek en de recreatieve functie van het bos en zijn bomen en struiken in al hun verscheidenheid. Het is als het ware een botanische tuin midden in de natuur.

Het Arboretum van Vallon vlakbij Aubonne (kanton Vaud) heeft ongeveer 3 000 bomen en struiken van alle continenten. Het park is vernoemd naar de Aubonne, een riviertje dat ontspringt aan de voet van het Juragebergte. Het heeft twee zijrivieren, de Toleure en de Sandoleyre.

Het Arboretum loopt van noord (de Jura) naar zuid (het Meer van Genève). Dit is vanwege de zonuren gunstig voor de vegetatie. Het Arboretum heeft een oppervlakte van ongeveer 130 ha binnen een landbouw- en bosbouwgebied van ongeveer 200 ha.

Naast de verzamelingen van struiken en bomen omvat het Arboretum ook de sector pomologie met zijn “boomgaarden van weleer”. Hier staan fruitbomen uit het noordwesten van de Verenigde Staten en Japan.

Het Houtmuseum (Le Musée du bois) toont eeuwenoude gereedschappen, ambachten, technieken van houtbewerking in al haar verscheidenheid.

De plaats Aubonne, vlakbij het park, heeft een middeleeuws centrum met een fraai uitzicht over het meer van Genève.

(Bron en meer informatie: Le Musée du bois – L’Arboretum du Vallon de l’Aubonne).

 

De Vitra Campus in Weil am Rhein (Duitsland) bij Bazel is een complex van hedendaagse architectuur, die de culturele, commerciële, productie-, onderzoeks- en designaspecten van de Zwitserse meubelfabrikant Vitra op één locatie samenbrengt.

Sinds de opening in 1989 is de locatie door de toevoeging van diverse gebouwen van wereldberoemde architecten getransformeerd tot een van ’s werelds toonaangevende centra op het gebied van meubeldesign en – onderzoek met een unieke permanente collectie en jaarlijkse tijdelijke tentoonstellingen in het Vitra Design Museum.

De Oudolf Garten (tuin) op de Vitra Campus maakt het concept compleet. De tuin is niet alleen  decoratie voor de architectuur, maar vult de museum-, opslag-, productie- en andere gebouwen aan en geeft ze nieuwe perspectieven.

Ongeveer 30 000 planten met verschillende bloeiperioden en levenscycli creëren een tuin met steeds wisselende kleuren gedurende het jaar. De Nederlandse tuinarchitect Piet Oudolf (1944) noemt zijn  combinatie van planten een ‘gemeenschap’, wat past in de ‘meubeldesign-gemeenschap’ van Vitra.

Winter 2024

Andere Zwitserse bedrijven en culturele instellingen hanteren hetzelfde concept, bijvoorbeeld de Novartis-tuin en haar onlangs geopende medische paviljoen en de Merian Gärten in Bazel, het Paul Klee Zentrum in Bern, de Gletscher Garten in Luzern, het Kirchner Museum in Davos, het Attisholz-Areal in Solothurn, de Pierre Gianidda Fondation in Martigny, de Hermitage en het nieuwe museumcomplex Plateforme 10 in Lausanne en diverse andere projecten in het land, waarbij natuur, cultuur, kunst, industrie en architectuur met elkaar worden gecombineerd en zijn verweven.

De Swiss Spectator zal aandacht besteden aan dergelijke instellingen in Zwitserland en omliggende regio’s, bijvoorbeeld de Rheingärten en het onlangs geopende landschapspark in Neuenburg am Rhein.

(Bron en nadere informatie: Vitra Design Museum, www.design-museum.de).

Piet Oudolf, planting design.Vitra  Design Museum

Tsuyoshi Tane, The Tane Garden House (2023)

De Hebel-wandelroute (Hebel-Wanderweg) met een lengte van ongeveer 60 km tussen Bazel en de bron op de Feldberg (Baden-Württemberg) is gebaseerd op het Alemannische gedicht “Die Wiese” van Hebel en loopt over gemarkeerde wandelpaden vanaf de bron tot aan de Schifflände in Bazel. Talrijke informatieborden geven informatie over Hebel en zijn werk.

Johann Peter Hebel (1760-1826) schreef de “Alemannische Gedichten”, voor het eerst gepubliceerd in 1803, vanwege heimweh (een woord van Zwitserse oorsprong) naar zijn vaderland/Heimat (de stad Basel en het Wiesental). Hij wordt beschouwd als een pionier van de Alemannische dialectliteratuur.

Heimwee (Heimweh) was al in de zeventiende eeuw een diagnose van een ziekte bij Zwitserse huurlingen, afgeleid van denken met pijn en smart aan de Heimat. De Engelse vertaling ‘homesick’ komt dicht in de buurt.

Hebel wandelde vaak langs de Wiese bij Riehen en Bazel op het pad langs een beek die uitkomt van de Wiese. De Wiese mondt bij Kleinhüningen (een met Bazel samengevoegde gemeente) uit in de Rijn.

Monument voor Hermann Daur (1870-1925) en Johann Peter Hebel. Ötlingen, bij de St. Gallus-Kirche. 

Naast zijn werk als schrijver was hij ook werkzaam als predikant en leraar in Lörrach en Karlsruhe. In 1819 werd hij benoemd tot de eerste prelaat van de protestantse regionale kerk van het Groothertogdom Baden.

Met uitzondering van de twee Zwitserse gemeenten Riehen en Basel (kanton Basel-Landschaft) aan de monding van de Wiese, behoort het Wiesental tot het district Lörrach.

Het dal strekt zich uit langs de bijna 60 kilometer lange loop van de Wiese in zuidwestelijke richting vanaf de Feldberg, waar de Wiese op ongeveer 1.200 meter hoogte ontspringt, tot de Rijn bij Bazel.

Het traject begint bij de bron op de Feldberg, en gaat via de schilderachtige dorpen Todtnau, Utzenfeld, Schönau, Wembach, Fröhnd, Zell, Hausen, Schopfheim, Maulburg, Steinen, Hauingen, Brombach, Lörrach en Riehen naar Bazel.

(Bron en nadere informatie: www.riehen-tourismus.ch).