Zwitserland is Europa’s kruidentuin

1 mei 2025

De medische, psychologische en soms wonderbaarlijke (en giftige!) werking van kruiden en planten is zo oud als de mensheid op alle continenten. Inheemse volkeren in het Amazonegebied, Indianen in Amerika, Chinezen, Japanners, Aboriginals, Perzen, Grieken, Kelten of Romeinen, elke gemeenschap kende haar kruiden- en plantenexperts.

Klooster Dornach tegenwoordig

Le Jardin botanique de Genève

De monniken op het Europese continent hebben deze kennis van hun voorgangers vanaf de zesde eeuw bewaard, verder ontwikkeld en vaak schriftelijk vastgelegd. Elk klooster had zijn kruidentuin.

Een van de bekendste schrijfsters was echter geen monnik, maar een non van de Benedictijnerorde. Hildegard von Bingen (1098-1179) was niet alleen een non en later (1152) de abdis van het door haar gestichte klooster Rupertsberg bij Bingen am Rhein.

Ze werd vooral bekend als theologe, schrijfster, componiste, natuurwetenschapper en ‘apotheker’ avant la lettre met haar onderzoek naar geneeskrachtige kruiden, planten en sappen.

Ze was ook adviseur van keizer Frederik I, beter bekend als Barbarossa (ca. 1122-1190). Ze correspondeerde met pausen, bisschoppen en andere abten en monniken, zoals Bernardus van Clairvaux (1090-1153). Kortom, een buitengewone middeleeuwse persoonlijkheid.

Haar levensloop is beschreven in verschillende (digitale) publicaties en wordt hier niet verder behandeld (zie o.a.: G. H. Heepen, Das Heilwissen der Hildegard von Bingen. München 2015; G. Muhr, Hildegard von Bingen. Der Mensch im Einklang mit der Natur, Daun, 2024).

De eerste gedrukte versie van Physica (1533). Beeld: Wikipedia

Naast verschillende theologische werken schreef ze tussen 1150 en 1158 ook twee nog steeds actuele medische werken. Het eerste werk draagt de volledige titel “Liber simplicis medicinae” of “Physica”, het tweede heet “Liber compositae medicinae” of “Causae et Curae” .

L’Ermitage de Neuchâtel

Beide boeken behandelen geestelijke ziekten en de genezende werking van kruiden, planten en sappen. Ze putte daarbij niet alleen uit de ervaringen van het klooster (en de klassieke oudheid), maar ook uit de volkskennis van lokale gemeenschappen en hun kruiden- en plantenexperts. Ze beschrijft honderden geestelijke en lichamelijke klachten en heeft in haar boeken en in haar kruidentuin als het ware een apotheek ingericht.

Samedan

Na haar dood raakten Hildegard en haar apotheek eeuwenlang in vergetelheid. Maar verschillende persoonlijkheden wijdden zich daarna aan de geneeskracht van kruiden, waaronder de Zwitserse arts Theophrastus Bombast von Hohenheim alias Paracelsus (1493-1541) en eeuwen later de Beier Sebastian Anton Kneipp (1821-1897).

De “kruidenapotheek” van Hildegard werd pas in de twintigste eeuw weer toegankelijk. De bovengenoemde boeken werden begin 20e eeuw (uit het Latijn) in het Duits vertaald.

Johann Künzle, Das Grosse Kräuterbuch. Ratgeber für gesunde und kranke Tage

Ook de Zwitserse pater Johann Künzle, der Kräuterpfarrer, (1867-1945), pater Flurin Maissen (1906-1999) en Rudolf Steiner (1861-1925) en Ita Wegman (1876-1943) erkenden aan het begin van de 20e eeuw de heilzame werking van kruiden en planten.

Een andere Zwitser, Alfred Vogel (1902-1996), ging zijn eigen weg en richtte in 1963 het bedrijf Bioforce AG (nu A. Vogel AG) op, nadat hij een halve eeuw lang (wereldwijd) praktische ervaring, publicaties en onderzoek op het gebied van de geneeskracht van kruiden had verzameld.

De Zwitserse drogist Kurt Altermatt en enkele apothekers uit Oostenrijk waren echter de eerste producenten van recepten op basis van de werken van Hildegard.

Daarna nam de verspreiding snel toe, en het is geen toeval dat de internationale Hildegard von Bingen-vereniging in 1980 in Zwitserland werd opgericht.

Het mondiale centrum van de farmacie, de vele kruidentuinen, de zorg voor de lokale natuur en de erkenning van de verdiensten van Hildegard gaan hand in hand. Het symboliseert het respect van de stad van de moderne geneeskunde en farmacie voor deze pionier.

De Gornergrat, 3,089 m

Zwitserland is niet alleen het waterkasteel (Wasserschloss) van Europa, maar ook de kruidentuin. In elke gehucht, dorp, stad en op talrijke openbare en privéterreinen groeien en bloeien vaak (eeuwenoude) kruidenplanten. De natuur is in dit land letterlijk en figuurlijk nooit ver weg.