De Alpen in natuurlijk perspectief
20 juni 2025
De rampen in het Alpengebied en in Zwitserland in het bijzonder zijn bijna dagelijks in het nieuws. Lawines, aardverschuivingen, smeltende gletsjers en permafrost wisselen elkaar af met te droge en te natte periodes. Het staat vast dat het klimaat verandert en dat heeft gevolgen op veel gebieden voor de mensheid.
De oorzaken en verstrekkende gevolgen worden hier niet behandeld, maar wel het perspectief van de structurele ontwikkeling, die het korte leven van een mens met duizenden, tienduizenden en miljoenen jaren overstijgt.
Moiry Glacier
De Gornergletsjer
Het is de mensheid in relatief korte tijd gelukt, laten we zeggen binnen 10.000 jaar sinds het einde van de laatste ijstijd, het hele Zwitserse Alpengebied in te richten voor toeristische bestemmingen, energiewinning, landbouw, woongebieden, industrie, wegen en spoorwegen, tunnels en hotels en restaurants tot op 3.883 meter hoogte.
Deze op zich geweldige (technologische) prestaties hebben vooral sinds het midden van de 19e eeuw een hoge vlucht genomen. Voor de natuur zijn 10.000 jaar echter nog geen seconde in de geschiedenis van de meer dan 4 miljard jaar oude aarde.
Om deze geschiedenis concreet te maken: 100 miljoen jaar geleden was Zwitserland nog deel van een oceaan. In een proces van miljoenen jaren vormden zich verschillende gesteentesoorten op de zeebodem.
Ongeveer 30 miljoen jaar geleden verdween deze oceaan echter geleidelijk en begon een ander proces: de continentale platen van Afrika en Europa botsten en daaruit ontstonden in een lang proces ongeveer 20 miljoen jaar geleden de Alpen.
De aarde heeft sindsdien altijd grote veranderingen in het klimaat meegemaakt. Ongeveer 100.000 jaar geleden begon de laatste grote ijstijd. Grote gletsjers bedekten bijna heel Zwitserland, alleen de hoogste bergtoppen, waaronder de Matterhorn, staken er bovenuit. De Matterhorn dankt zijn piramidevormige vorm aan deze gletsjers, die de rotsen over tienduizenden jaren hebben gepolijst.
Gletschertöpfe, Gletschergarten Zermatt
90.000 jaar later waren deze gletsjers grotendeels gesmolten en pas in de tijd van 1.500 tot 1.800, tijdens de kleine ijstijd, bereikten ze weer een grotere omvang. In de Romeinse tijd en tot in de late middeleeuwen lag de gletsjergrens boven 3.500 meter.
Het is een feit dat de veranderingen tegenwoordig veel sneller gaan en de mens speelt daarbij een rol. Sinds 1800 is de bevolking van Zwitserland (en de wereld) zeer snel gegroeid, evenals het gebruik van de Alpengebieden. Tot de industrialisatie in de 19e eeuw waren de gevolgen in het Alpengebied relatief gering. Sinds 1900 zijn het gebruik en de bewoning steeds intensiever geworden.
Daardoor zijn op zichzelf natuurlijke gebeurtenissen steeds meer menselijke tragedies en rampen geworden. Wie heeft echter de Flimser Felzsturz ongeveer 10.000 jaar geleden, de tsunami in het Meer van Genève (de Tauredunum) in het jaar 563 na Christus, de aardbeving in Bazel in het jaar 1356 of de vele ‘rampen’ in die Lawinechronik van Vals (kanton Graubünden) nog meegemaakt? Alleen de natuur kan het vertellen, omdat ze tijdloos is.
Wie de Gornergrat (3.089 m), de Jungfraujoch (3.463 m), het Matterhorn Glacier Paradies (3.883 m) of de Aiguille du Midi (3.842 m) bezoekt, geniet van het moment, het uitzicht, het panorama en de wandelingen.
Het is echter ook zinvol om de informatie- en museumruimtes te bezoeken. Ze bieden niet alleen inzicht in de technologische meesterwerken, maar stellen vooral de natuur centraal.
Trockener Steg
Gornergrat
Dit inzicht is niet alleen belangrijk voor het perspectief en de context van de ontwikkeling van de aarde, maar in het bijzonder voor die van de Alpen. Het laat ook zien dat de natuur, en daarmee de aarde, voortdurend in beweging is en zal blijven. Hoe de mensheid daarmee omgaat en of deze technologische meesterwerken stand zullen houden, is de vraag.
De Greina
Conclusie
In feite zijn de Alpen tegenwoordig een groot natuurhistorisch openluchtmuseum, deels door de UNESCO erkend als werelderfgoed. De Gletschergarten bij Zermatt of de Gletschergarten in Luzern, de berghellingen en gletsjers van de Gornergrat of de Matterhorn hebben deze status weliswaar niet, maar het is ook maar een menselijke maat.
Aan de grootsheid van de natuur verandert dat niets. Een spreekwoord in het Nederlands luidt: De zee geeft en de zee neemt. Dat geldt ook voor de Alpen: De berg geeft en de berg neemt. Tijdloos.
Impressies Gletschergarten bij Zermatt
Gornergrat
De Kapel Bernhard von Aosta
Alpine Garden
