Auteur: Maarten Koning

De Sainte-Apolline brug bij Villars-sur-Glâne

Het bestaan van de Pont de Sainte-Apolline in Villars-sur-Glâne bij de abdij van Hautrive (kanton Fribourg) is voor het eerst schriftelijk bevestigd in 1243. De eerste stenen brug is rond 1508 gebouwd ter vervanging van de houten brug.

De kapel is voor het eerst in 1147 genoemd. De heilige Apolline is in 248 in Alexandrië verbrand nadat haar tanden waren getrokken; om deze reden roept men haar aan bij slechte tanden en kiespijn. Er zijn dan ook veel rotte tanden gevonden in de buurt van de kapel!

De Pont de Sainte-Apolline en de kapel liggen op de pelgrimsroute naar Santiago de Compostella.

(Bron en verdere informatie: www.fribourgtourisme.ch)

Le Pont de Sainte-Apolline. Vignette ornant la carte communale de 1851

 

Het kasteel van Vullierens, zijn kunst, tuin en park

Iedere stad, ieder dorp, zelfs ieder gehucht in Zwitserland heeft wel een of meerdere historische, culturele of natuurlijke bijzonderheden. Wat ze alle in ieder geval gemeen hebben, is het bloemrijke decor en beeld dat ze bieden.

De stad Morges (kanton Vaud) aan het meer van Genève is onder meer bekend vanwege haar jaarlijkse tulpenfestival, het huwelijk van Audrey Hepburn in 1969 en de Nederlandse generaal Hendrick Jan van Oyen (1750-1821) in Franse en daarna Zwitserse dienst.

De oevers van het meer van Genève zijn in feite een groot bloemenfestival, van Montreux tot Genève met haar mooie botanische tuin vlak bij het meer.

Landinwaarts en op slechts enkele kilometers van Morges staat het kasteel van Vullierens. De naam ontleent het aan het dorp Vullierens. In de Romeinse tijd stond er een villa op de locatie van het kasteel.

In 1712 bouwde de eigenaar een nieuw kasteel naar Frans model. De directe aanleiding was de bouw van een nieuw kasteel in het nabijgelegen L’Isle. Het kasteel is nog steeds in handen van dezelfde eigenaars en niet toegankelijk voor het publiek.

De tuinen en het belendende park zijn echter openbaar. Ze bieden niet alleen een prachtig uitzicht op de Alpen, de Mont Blanc en het meer van Genève, maar zijn ook een bestemming voor liefhebbers van bloemen, bomen en planten,  architectuur en sculptuur.

Naast een van de grootste iriscollecties van Europa met meer dan 400 verschillende soorten, creëren ongeveer 110.000 bloemen een prachtig mozaïek van kleuren in een indrukwekkende rozentuinen, tulpenvelden, rododendrons en diverse andere soorten.

(bron en verdere informatie: Château de Vullierens)

Het kasteel 

 

De oude ijskelder, een van de oudste en best bewaarde in Zwitserland 

Zijn tuinen en park

 

 

 

Zijn omgeving en uitzicht

Portes des Iris

Laupen, een Zwitserse geschiedenis

Zwitserland heeft niet alleen een interessante geschiedenis, maar deze wordt ook zorgvuldig gecultiveerd. Niet alleen door verschillende organisaties op nationaal of kantonaal niveau, maar meestal ook door lokale initiatieven. Elke reis leidt tot een of meer interessante culturele en historische ontmoetingen.

Kleine steden of dorpen hebben bijvoorbeeld vaak een groots verleden, of het nu gaat om een eeuwenoude soevereine republiek, de kleinste bisschopsstad of abdijstad of een belangrijke middeleeuwse vestingstad.

De stad Laupen (kanton Bern) is de geschiedenis van Zwitserland in het klein. De Romeinen gebruikten de weg bij Laupen al om de rivieren de Saane en de Sense over te steken. Het was een belangrijke verbindingsweg tussen de belangrijke Romeinse stad Aventicum (het huidige Avenches) en de oude Keltische nederzetting op het schiereiland Enge (Engehalbinsel) bij Bern.

Na het vertrek van de Romeinen (begin 5e eeuw) bewoonden Alemannen en geromaniseerde Kelten (Gallo-Romanen) het gebied. Na de Merovingen en het Karolingische Rijk heersten de Bourgondiërs over het gebied van 888 tot 1032. De Bourgondische koning Rudolf II (880-937) bouwde het eerste fort op de heuvel vanwege de strategische ligging aan de weg en de brug over de rivieren de Saane en de Sense. Deze vesting ontwikkelde zich in de 12e eeuw tot een kasteel.

Na de Bourgondiërs volgde een periode van opeenvolgende heersers. Koning Rudolf I van Habsburg (1218-1291) verleende de nederzetting aan de voet van het kasteel stadsrechten en de status van een vrije stad (Reichsunmittelbarkeit) in 1275.

Hoewel het aantal inwoners in deze eeuw klein was (250), waren het strategisch belang en prestige des te groter. Laupen had dezelfde status als het nabijgelegen, veel grotere Bern, Solothurn, Basel, Freiburg of Murten.

Johann Ludwig Nöthiger (1719-1782), kasteel en stad Laupen, 1744. Collectie: Zentralbibliothek Zürich

Lokale en Europese heersers hadden interesse om het te verwerven en het kasteel veranderde vaak van eigenaar (de hertogen van Zähringen en de Habsburgers, de graven van Kyburg en Savoye, de heren van Grandson en Thurn waren voor korte of lange periodes eigenaar).

Maar in 1324 deed Bern wat het goed kon: Het kocht de heerlijkheid Laupen en maakte er een baljuwschap van. Andere heersers waren minder enthousiast en een brede alliantie (Fribourg, Habsburg, Kyburg, de bisdommen Basel, Lausanne en Sitten) verklaarde Bern in 1339 de oorlog.

Bern werd echter gesteund door Solothurn en de steden van Centraal-Zwitserland (Innerschweiz) en won de Laupenkrieg onder leiding van Rudolf von Erlach (1299-1360).

Bern, monument voor Rudolf von Erlach (1299-1360)

Het kasteel en de stad werden in de volgende eeuwen steeds verder uitgebouwd. Het kasteel werd de residentie van de baljuw (Vogt)van Bern met een ridderzaal en andere kenmerken van een eigentijdse residentie.

De stad had drie torens, stadsmuren, pleinen en stadspaleizen. In de oude stad zijn nog verschillende gebouwen uit de 13e en 14e eeuw bewaard gebleven en het middeleeuwse stadscentrum is nog grotendeels intact.

Met de bouw van de nieuwe houten bruggen bij Gümmenen en Neuenegg in de 15e eeuw nam het economische en strategische belang van de stad echter af. De rivieren overstroomden echter regelmatig de stad en de regio. Veel inwoners emigreerden.

Pas aan het begin van de 20e eeuw begon de stad weer op te bloeien. Het Schlossmuseum laat deze fascinerende geschiedenis zien.

(Bron en verdere informatie: Gemeinde Laupen)

Impressies van Laupen

   

Uitzicht vanaf het Kasteel

De Schiffenensee, de Magdalena Einsiedelei, brug, roeien en natuur

Het stuwmeer van Schiffenen (“Lac de Schiffenen” in het Frans, Schiffenensee in het Duits) is een meer bij de stad Fribourg/Freiburg. Het meer ligt in de Sarinevallei ( Vallée de la Sarine in het Frans, Saanetal in het Duits), genoemd naar de rivier de Sarine (Saane in het Duits).

Kleinbösingen, St. Jakobskirche en Romeinse zuilen

De dam bij de dorpen Kleinbösingen en Gurmels is voltooid in 1963, waarna de vallei volliep en een nieuw tijdperk voor de bewoners begon.

De dam

Na de dam stroomt de Sarine verder om bij Oltigen (kanton Bern) in de Aare uit te monden. Aan de andere kant van het meer markeert de beroemde Viaduc de Granddfey  (1862) bij de stad Fribourg/Freiburg het andere uiteinde van het meer.

De lengte is ongeveer 13 kilometer en de maximale breedte minder dan 500 meter, maar op de meeste plaatsen veel smaller, waardoor het meer op een fjord lijkt.

Er liggen verschillende andere dorpen aan de oevers van het meer, waaronder Barberêche, Düdingen, Granges-Paccot en La Sonnaz. Ze hebben allemaal hun charmes.

La Sonnaz is de thuisbasis van de plaatselijke roeivereniging Société d’Aviron Fribourg. Barberêche is de naamgever van het grootste van de drie kastelen op de kliffen van het meer. Voordat het meer ontstond, lagen deze kastelen aan de rand van de vallei. De andere twee kastelen zijn Grand-Vivy en Petit-Vivy.

Deze regio kende al in de 15e eeuw een cultuur van badhuizen en kuuroorden. Het dorp Bad Bonn was beroemd om zijn mineraalwaterbronnen en badhuis. Helaas voor het dorp lag het in het dal en betekende 1963 het einde van deze eeuwenlange historie. Er is een nieuw complex met dezelfde naam gebouwd aan de oevers van het meer.

De Magdalena Einsiedelei in Räsch, bij Düdingen, was eeuwenlang een plaats van (religieuze) contemplatie en kluizenaars. De Einsiedelei (hermitage) bestaat uit een kapel en (woon)ruimtes in rotsen.

Ze is al bekend sinds de 15e eeuw en is op 8 juli 1691 ingewijd door bisschop Pierre de Montenach (1633-1707) ter ere van de heilige Maria Magdalena.

Het complex bestaat uit verschillende (woon- en gebeds) ruimtes met een totale lengte van 120 meter. De golvende zandstenen vloer getuigt van gefossiliseerde zandduinen die getuigen van de aanwezigheid van een zee (zie ook de Gletsjergarten in Luzern).

De Kluizenaars zijn al lang weg, maar de plek en zijn interessante geologische geschiedenis, inclusief fossielen, is open voor het publiek.

De Magdalena Einsiedelei

De spoorbrug Viaduc de Grandfey (1862)

 

Kasteel en dorp Barberêche

De natuur

De molen in Flüh opent haar deuren op 11 mei

De Zwitserse Vereniging Mühlenfreunde organiseert op de zaterdag na Hemelvaartsdag traditiegetrouw de nationale Molendag. Dit jaar opent ook de monumentale molen in Hofstetten-Flüh (de Flühmühle in kanton Solothurn) haar deuren met een cultuurhistorisch, culinair en muzikaal programma.

Nederlanders zijn met name gewoon aan molens met wieken. In Zwitserland zal men deze niet vaak tegenkomen. Molens met waterraderen des te meer. Ieder dorp had er wel een, steden hadden veelal een gebied met tientallen molens.

Deze stonden altijd langs een beek of rivier. Tot de industriële revolutie was het de belangrijkste leverancier van energie voor een smederij, graanmolen en diverse andere toepassingen.

De Flühmühle 

Bezoekers zijn op 11 mei vanaf 11:00 uur welkom in de molen. Het is niet zomaar een molen. Het is een graanmolen, minstens 550 jaar oud en beroemd vanwege het mirakelschilderij uit 1543 in de Reichensteinkapel van het klooster Mariastein.

Om 13:00 en 15:00 uur zijn er twee korte (Duitstalige) lezingen over de cultuurhistorische context, de architectuur en het functioneren van de molen. De molen met deels bewaard gebleven maalapparatuur, historische foto’s en voorwerpen is de hele dag te bezichtigen. De molen heeft tot 1973 graan gemalen en tot 2004 zelfs veevoer geproduceerd. Sinds 2010 heeft het een woonbestemming.

Tegelijkertijd nodigt de molen uit om op het molenplein aan de Flühbach te genieten van mooi voorjaarsweer (bij regen in de Stube). Koffie, thee, andere dranken, zoete en hartige lekkernijen zijn vanaf 11.00 uur verkrijgbaar.

Programma:

Ontvangst en bezichtiging vanaf 11.00 uur

Korte lezingen

13:00 – 13:30 en 15.00 – 15.30 :

“De Flühmühle tussen het klooster Mariastein en de Landskron, een cultuurhistorisch perspectief”, door Maarten Koning (www.swiss-spectator.ch)

en:

“Van waterrad tot turbine, van molensteen tot walsmolen”, Marijke Brink (eigenaar Flühmühle)

Muziek

De dag wordt om 16:00 uur afgesloten met een solo-optreden van Christine Lauterburg (christinelauterburg.ch). Christine heeft jodelen nieuw geïnterpreteerd en toegankelijker gemaakt voor een breder publiek.

Haar muziek combineert elementen van volksmuziek, pop, chanson en wereldmuziek. Het aantal plaatsen is beperkt en registratie voor het concert is vereist.

Indicatie voor de collecte voor het concert: 20.00 CHF

Aanmeldingen: [email protected]

Gampelen en Champion in de Grosse Moos

Gampelen (kanton Bern, Champion in het Frans) was in de Romeinse tijd (13 v. Chr. – 410 n. Chr.) van belang vanwege de weg van Aventicum (het huidige Avenches) naar Petinesca (het huidige Studen). Een route leidde via Gampelen naar de Zihlbrücke over de rivier de Zihl (Thielle in het Frans)

De Keltische inwoners waren binnen enkele generaties geromaniseerd en werden Gallo-Romeinen. Na het vertrek van de Romeinen in de vijfde eeuw migreerden heidense Alemannen naar het gebied en introduceerden de Duitse taal.

Tussen 500 en 700 bekeerde de bevolking zich tot het christendom. Het dorp behoorde vervolgens tot het Frankische (zevende eeuw tot negende eeuw) en het Bourgondische rijk (888-1032). Daarna viel het onder het Heilige Roomse Rijk en zijn lokale heersers.

In een document uit 1179 wordt het dorp vermeld onder de naam Champion (veldje). De latere heerschappij van het Franstalige graafschap Neuchâtel en het Franstalige hertogdom Savoie bevestigden deze naam of de duiding Gamplon in 1377.

Het Duitstalige Bern verwierf  Erlach en daarmee Gampelen echter in 1475 en introduceerden de Duitse naam.
.
Tot de watercorrecties van de Jurarivieren en -meren (La Correction des Eaux du Jura/Juragewässerkorrektion) in de 19e eeuw lag het dorp in een moerassig gebied met veel overstromingen. Deze  Deltawerken van Zwitserland, maar dan al in de negentiende eeuw, maakten van “Grosse Moos” het belangrijkste landbouwgebied in Zwitserland.

De aanleg van het Zihlkanaal, het Broyekanaal en het Hagneckkanaal hadden ook een positieve invloed op de economische ontwikkeling. Tegenwoordig is Gampelen een rustiek dorp tussen het meer van Biel en het meer van Neuchâtel.

(Bron en verdere informatie: Gemeinde Gampelen)

Een nieuwe familie van elf Sint-Bernardpups in Barryland

De Sint Bernards Haïka en Zeus van de “du Grand St. Bernard” kennel van de Fondation Barry in Martigny (kanton Valais) zijn in maart ouders geworden van elf pups.

Haïka komt ook uit het fokprogramma van de Fondation en doet niet onder voor haar vader, V’Barry du Grand St. Bernard, die in 2023 op de World Dog Show tot Wereldkampioen is gekroond.

Met haar vrolijke en vriendelijke karakter vertoont Haïka mooie karaktereigenschappen die ze hopelijk heeft doorgegeven aan haar kleintjes.

De geboorte verliep niet zoals gepland. Manuel Gaillard, hoofd fokkerij bij Fondation Barry, was erbij en herinnert zich: “Vier van de pups zijn op natuurlijke wijze geboren, de anderen moesten kort daarna met een keizersnede ter wereld worden gebracht, wat niet ongewoon is voor fokhonden.”

De eerste paar dagen na de geboorte zijn cruciaal voor hun overleving en het latere welzijn. Alle dierenverzorgers van de stichting hebben dienst om 24 uur per dag voor hen te zorgen en de moeder te ontlasten.

De vier reutjes en zeven teefjes krijgen een stamboom en namen die beginnen met de letter “T”. De nieuwe baasjes geven over enige tijd een naam, die altijd begint met de “T”.  Op 25 maart precies zeven jaar geleden beviel Zaskia du Grand St. Bernard ook van een “T” nestje in de kennel – wat een gelukkig toeval.

De Fondation Barry zet zich sinds 2005 in voor het behoud en de bevordering van het fokken van dit bijzondere ras en haar even bijzondere historie. De gezondheid, het karakter en de fitheid van de honden staan centraal in de fokstrategie, waardoor dit jaar het tweede nest kon worden verwelkomd.

Een van de kwaliteitsnormen van de kennel is om de individuele pup te ondersteunen in de ontwikkeling van het sociale gedrag, zodat hij zich kan ontwikkelen tot een vriendelijke hond die kalm blijft in verschillende situaties.

Foto: Fondation Barry

De eerste levenslessen vinden al vanaf de geboorte plaats: iedere pup wordt dagelijks gewogen om de groei te volgen. Hierdoor wennen de kleintjes eraan om opgepakt en gedragen te worden. Ze worden ook vertrouwd gemaakt met verschillende stemmen en alledaagse geluiden naarmate hun gehoor zich ontwikkelt.

Ze leren ook geleidelijk waar ze zichzelf mogen schoonmaken, zodat ze zindelijk zijn als ze op de leeftijd van tien weken bij hun nieuwe baasjes intrekken.

Dankzij een webcam zijn de eerste stapjes van de pups live op de website van Fondation Barry te volgen tot 6 mei. Vanaf de leeftijd van zes weken en afhankelijk van hun ontwikkelingsstadium zijn de pups te bewonderen in Barryland.

Verdere informatie: Fondation Barry

Andrea Zollinger

Chargée de Communication institutionnelle
Projektleiterin Kommunikation

De abdij en kerk van Lutry

De monniken van de Benedictijnse abdij Savigny-en-Lyonnais (gesticht in 819, vallend onder het aartsbisdom Lyon in Frankrijk) bouwden de Romaanse kloosterkerk St. Martin in Lutry (kanton Vaud)  in 1025.

Het klooster St. Martin groeide uit tot een van de belangrijkste  abdijen in Vaud. De stad Lutry dankt hieraan haar bestaan en belang.  

In 1344 verwoestte een brand de kerk. Deze werd in de Gotische stijl herbouwd.

Het Protestante Bern veroverde Vaud en Lutry in 1536 en de kerk werd protestants hernoemd, Le Temple. De Renaissance fresco’s door Humbert Mareschet (1520-1593) in het plafond zijn in 1577 gemaakt, een halve eeuw na de reformatie. Het zijn katholieke motieven.

Deze kunstenaar was afkomstig uit het katholieke Lyon en de frivole Renaissancestijl was wellicht een protest tegen de Protestante bezetters van Bern.

Impressies van Lutry

De steenrijke Surselva en de geologie van de Alpen

In de meer dan vier miljard jaar oude geschiedenis van de aarde hebben botsingen en het uit elkaar drijven van continentale platen de aardkorst herhaaldelijk een nieuwe vorm gegeven.

Bergen zijn gevormd, geërodeerd en weer grotendeels verdwenen, ook op het Euraziatische continent. Ooit waren er bijvoorbeeld hogere bergen dan de huidige Alpen op het continent, daarna weer oceanen. In de loop van vele miljoenen jaren verdwenen ze weer.

Toen de Afrikaanse plaat ongeveer 35 tot 20 miljoen jaar geleden op de Euraziatische plaat botste, zijn de huidige Alpen gevormd. De Afrikaanse plaat is samen met de bodem van de oerzee Tethys, die tussen de twee continentale platen lag, over de Euraziatische plaat geduwd in een proces dat miljoenen jaren duurde. De natuur heeft alle tijd en laat altijd sporen na. Onderzoekers zijn steeds beter in staat deze fascinerende historie in kaart te brengen.

De grote variëteit, vormen en structuren van stenen, fossielen en (zee) dieren- en planten geven een idee van de voor mensen onvoorstelbare lange tijd die de aarde neemt om te worden tot wat ze nu is. Het laat ook zien dat de aarde als planeet geen oordeel heeft over klimaatveranderingen en zichzelf voortdurend opnieuw uitvindt.

Dit proces heeft ook unieke sporen achtergelaten in de Surselva (kanton Graubünden). Er zijn veel soorten stenen naast en op elkaar te vinden. Een van de vele verborgen schatten in de Surselva is de diversiteit aan gesteenten die in de loop van miljoenen jaren is ontstaan.

De tentoonstelling “Schichtwechsel – La Surselva” in Ilanz is een openlucht tentoonstelling en plaatst de vele gesteentes in een geologische context. Het biedt een overzicht van de geologische historie van de regio.

De tentoonstelling van ongeveer 200 stenen met een gewicht van soms enkele tonnen is een installatie van individuele stenen of groepen stenen op diverse plaatsen. Elke steen vertegenwoordigt een specifiek soort en staat voor een periode in de evolutie.

Het Museum Regiunal Surselva in Ilanz licht de verschillende aspecten van het thema en kennis over de geologie en tektonische kenmerken van de Surselva nader toe.

De tulp en onthaast toerisme in Morges

In het jaar 2016 is de stad Morges (kanton Vaud) begonnen met het proces om de eerste bedachtzame toeristische bestemming, ook wel ‘slow tourism’ genoemd, van Zwitserland te worden.

Bedachtzaam toerisme is een beweging tegen de stress van het dagelijkse leven en hectische vakanties, een manier van rustig reizen om de lokale bevolking te ontmoeten en op een verantwoord wijze van de natuur te genieten. Een andere term is wellicht ‘onthaasten’, onthaast toerisme derhalve.

De stad, de streek en de natuur aan de oevers van het Meer van Genève zijn zeer geschikt voor het bedachtzame of onthaaste toerisme. De sculptuur ‘Silver Parrot’ van de bijna vijf meter hoge tulp in “Parc de l’Indépendance” symboliseert de band tussen de stad, de natuur en het toerisme.

Parc de l’Indépendance

De tulp is een aantrekkelijke bloem. Het jaarlijkse Tulpenfestival in Morges trekt veel bezoekers. Het is echter onthaast toerisme bij uitstek. Mensen lopen, praten en genieten, zonder moderne vervoermiddelen, hoewel niet zonder hun smartphone.

Ter gelegenheid van de 50e editie van het Tulpenfestival in 2020 heeft de Association Morges Fleur du Léman opdracht gegeven voor een creatief project in de openbare ruimte. Deze opdracht resulteerde in deze tulp van de Franse kunstenaar Leo Orta (1993).

Dit beeldhouwwerk biedt het Festival een vaste verblijfplaats in het park en geeft de stad een eeuwige lente en daarmee voorgoed een plaats in het ‘onthaaste toerisme’.

(Bron en verdere informatie: www.morges-tourisme.ch)

Impressies van Morges

Le musée Forel

François-Alphonse Forel (1841-1912)