Auteur: Maarten Koning

Tadeusz Kosciuszko is geboren als zoon van een Poolse aristocratische familie in 1746, in een stad die nu deel uitmaakt van Wit-Rusland.

Hij maakte carrière als legerofficier, eerst in Warschau (1765-1769) en daarna in Frankrijk (1769-1774), waar hij zich als militair ingenieur bekwaamde in het bouwen van militaire vestingwerken. Hij was in het buitenland tijdens de eerste verdeling van Polen in 1772.

Hij verhuisde naar Amerika om als vrijwilliger deel te nemen aan de Onafhankelijkheidsoorlog van de Verenigde Staten tegen Engeland en om zijn bezette land te ontvluchten. Het Amerikaanse Congres benoemde hem tot kolonel van ingenieurs in het Amerikaanse leger.

Kosciuszko bouwde acht fortificaties, en voor zijn verdiensten werd hij bevorderd tot brigadier-generaal en kreeg hij landgoederen bij Westpoint en een lijfrente. Kosciuszko bleef echter niet in Amerika, maar keerde in 1784 terug naar zijn landgoed in Polen.

Tijdens de tweede (1792) en derde (1795) opstanden en delingen van Polen verwierf hij zijn faam als Poolse nationale held. De koning, Stanislaw August Poniatowski (1732-1798), wiens secretaris Maurice Glayre (1743-1819) was, een Zwitser uit het kanton Waadt, wilde van Polen een moderne staat maken.

Geïnspireerd door de ervaringen van de Amerikaanse en Franse revoluties probeerde hij soortgelijke hervormingen door te voeren in Polen.

Russische legers vielen echter het Poolse koninkrijk binnen en verpletterden de hervormingsbeweging. Kosciuszko emigreerde eerst naar Saksen en vervolgens naar Frankrijk, waar de wetgevende vergadering hem het ereburgerschap verleende.

In september 1793 werd Kosciuszko de opperbevelhebber van het Poolse bevrijdingsleger. Hij werd in november 1794 verslagen na aanvankelijke overwinningen. In januari 1795 verdeelden de drie invallers (Rusland, Pruisen en Oostenrijk) het land.

Op 19 december 1796 reisde hij door Zweden en Engeland en kwam midden augustus 1797 aan in Philadelphia.

Op het nieuws van de vorming van Poolse legioenen in Italië ging Kosciuszko in 1798 naar Frankrijk, waar hij samen met de Franse legioenen in Italië en langs de Rijn vocht om zijn hoofddoel, de bevrijding van Polen, te bereiken.

Napoleon had andere doelstellingen en creëerde het hertogdom Warschau, verbonden door een persoonlijke unie met het Koninkrijk Saksen. Kosciuszko keerde terug naar Parijs, waar hij Peter Joseph Zeltner ontmoette, een Zwitsers parlementslid uit Solothurn.

Polen was een prooi voor Rusland, Pruisen en Oostenrijk na de val van Napoleon en zijn keizerrijk. Het lot van het land werd bezegeld op het Congres van Wenen in 1815.

Kosciuszko vestigde zich in Solothurn, waar hij op 15 oktober 1817 overleed. Hij werd begraven in Zuchwil, nabij Solothurn. Zijn Odyssee eindigde daar niet. Zijn stoffelijk overschot werd in 1818 in Krakau begraven, maar zijn hart kwam in 1927 terecht in het Poolse Nationale Museum in Warschau.

De Zwitserse Kosciuszko Society is genoemd naar deze onconventionele aristocraat, die nog steeds wordt herdacht in de Verenigde Staten, Polen en Zwitserland.

Een nationale herdenkingsplaat in Philadelphia, de Kosciuszko brug in New York, Kosciuszko gemeenten in Indiana en Missisipi, Kosciuszko eiland in Alaska, de Kosciuszkoberg in Australië, Kosciuszko sterren in de kosmos, de Kosciuszko heuvel in Krakau en het Kosciuszko Museum en Genootschap in Solothurn.

(Bron: www.kosciuszkomuseum.ch).

Bad- en drinkkuren behoren tot de oudst bekende heilspraktijken, al bekend bij de Romeinen. In Scuol en Tarasp (kanton Graubünden) borrelen meer dan 20 bronnen uit de rotsen.

De toeristische ontwikkeling begon in 1841 toen twee ondernemers de bronnen van Tarasp pachtten en toestemming kregen om een park aan te leggen en de bronnen voor consumptie op grote schaal klaar te maken.

Het Kurhaus

Rond 1843 werd de Büvetta-drinkhal gebouwd. In 1864 is het Kurhaus van Tarasp gereed en komen welgestelde gasten in grote getale naar het kuuroord. Het hotel beschikte over 300 bedden, het modernste comfort en prachtige zalen en salons.

Een drinkhal met winkeltjes en servicesalons, grote gewelfde ramen met uitzicht op de Inn en bergen en een massief gebouwde rotunda met zuilen op hoge marmeren sokkels voor de drie waterbronnen Bonifazius, Emerita en Luzius werd voltooid in 1876.

Hotel Val Sinestra

Door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog bleven de gasten echter weg en daarna kon het verval van de kuur- en badinrichtingen niet meer worden gestopt.

De representatieve architectuur getuigt echter nog steeds van de pracht van de hoogtijdagen van het kuurtoerisme in het Engadin.

Het mineraalwaterpad (Mineralwasserweg Scuol in het Duits of senda d’aua minerala Scuol in het Romaans) bestaat uit wandelpaden in de gebieden van Scuol, Tarasp, Ftan en Sent in Unterengadin (kanton Graubünden).

Bij bronnen wordt in twee talen (Romaans en Duits) geïnformeerd over de naam, brontype, de belangrijkste chemische bestanddelen en de eigenschappen van de bronnen.

Over een afstand van zes kilometer ontspringen in deze regio meer dan twintig bronnen op een hoogte tussen 1 165 en 1 350 meter aan beide zijden van de Inn. Deze vormden vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw (rond 1850 in Tarasp) de basis voor het kuurtoerisme in Unterengadin.

De huizen op de oude pleinen van steden en dorpen liggen rond bronnen, het centrum van het (sociale) leven tot ver in de twintigste eeuw.

De belangrijkste en bekendste bronnen zijn: Bonifacius, Carola, Emerita en Lucius, Fuschna, Chalzina, Sfondraz, Lischana, Sotsass, Clozza en Vi.

Het mineraalwaterpad telt in totaal 23 bronnen. De wandelaar kan bij iedere bron een slokje nemen en geen water proeft hetzelfde. (Bron en verdere informatie: www.mineralquellen-scuol.ch).

Bad- en drinkkuren behoren tot de oudste bekende geneeswijzen. De Romeinen waren al enthousiaste badgasten en bouwden ook vele thermen in het huidige Zwitserland, voor genezing, plezier en hygiëne.

Baden (Aquae Helveticae) is de oudste badplaats van het land, maar in de omgeving van Scuol-Tarasp (Graubünden) borrelen de meeste bronnen uit de grond.

Philippus Aureolus Theophrastus Bombastus von Hohenheim, beter bekend als Paracelsus (1493-1541), noemde deze bronnen al in 1533 en de arts Conrad Gessner (1516-1565) behoorde tot de wetenschappelijke bezoekers.

De toeristische ontwikkeling begon in 1841 met de bouw van het Kurhaus. In 1864 was het hotel klaar voor gebruik en bood het plaats aan 300 gasten. Stoompompen leiden het geneeskrachtige water direct naar de baden van het Kurhaus.

Het (internationale) succes van het Kurhaus zet aan tot het plan om een representatieve drinkhal, de Büvetta, te bouwen. De architect Bernhard Simon (1816-1900) bouwde in 1876 een langwerpige hal met grote boogvensters en een achthoekige rotonde met zuilen en een hoge marmeren sokkel.

Deze architectuur getuigt van de pracht en praal van de hoogtijdagen van het kuurtoerisme in het Engadin met meer dan 20 sterk gemineraliseerde bronnen van Ftan, Tarasp, Scuol en Sent.

Met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog blijven de gasten weg en daarna verandert de wereld en raakt het kuuroord uit de mode en is de neergang niet meer te stoppen.

Jarenlang stond de Büvetta leeg, maar de Verein pro Büvetta kijkt met het geplande Wereldwatercentrum, tentoonstellingen en een nieuwe badcultuur naar de toekomst.

(Nadere informatie: stichting Pro-büvetta).

In 2018 is het 150 jaar geleden dat koningin Victoria (1819-1901) een bezoek bracht aan Zwitserland. De koningin bracht daar vijf weken door, van 7 augustus tot 9 september 1868.

Na de dood van haar man Albert van Saksen-Coburg en Gotha (1819-1861), trok de koningin zich terug uit het openbare leven. Ze begon deze reis ter nagedachtenis aan haar man die enthousiast was over Zwitserland. Het leverde een belangrijke bijdrage aan haar herstel.

Hoewel ze slechts met een (relatief) klein entourage en incognito reisde, was de helft van Europa op de hoogte van de reis.

Ze bezocht onder andere Luzern en bestemmingen als de Rigi en de Pilatus. Het hoogtepunt was de driedaagse excursie naar de Furka-pas en de Rhône-gletsjer.

Ze hield een dagboek bij en legde haar indrukken vast in aquarellen. De reis van de machtigste vrouw ter wereld van die tijd markeert het begin van de bloei van de (Britse) toeristenindustrie in Centraal-Zwitserland.

Op 1 juni 2016 is met de nodige feestelijkheden de nieuwe spoorwegtunnel door de St. Gotthard in gebruik genomen.

De tunnel van 57 kilometer verbindt Noord-Italië direct met het Roergebied en Rotterdam als een doorgaande route.

Het project van ongeveer 12 miljard Zwitserse Franken is een jaar voor de oplevertijd gereed en is het sluitstuk van een tunnelcomplex dat in 1882 de eerste doorgang tot stand zag komen.

Sinds 1230 is de pas over St. Gotthard (2106 meter) begaanbaar voor kooplieden, pelgrims, reizigers en andere reizigers. De postkoets of diligence was eeuwenlang het transportmiddel bij uitstek voor het personenvervoer. Het transport met muildieren was voor vrachtvervoer het meest gebruikte vervoermiddel.

In 1895 passeerde de eerste auto via deze route de berg. Daarvoor was in 1830 de vernieuwde weg gereedgekomen die Flüelen direct met Chiasso en Como verbond.

In 1869 sloot Zwitserland het Gotthardverdrag met Duitsland en Italië  in verband met de bouw van de spoorwegtunnel, destijds een revolutionair plan. In 1882 reden de eerste treinen door de tunnel.

In 1960 besloot de federale regering, (der Bund/la Fédération) tot het aanleggen van een autotunnel. De werkzaamheden begonnen in 1970. De tunnel ging in 1980 open voor het autoverkeer.

In 1990 werd besloten tot het aanleggen van een nieuwe spoorwegtunnel. In 1992 werd de aanleg in een referendum goedgekeurd, waarna in 1999 de bouwwerkzaamheden begonnen.

Deze tunnel is een nieuwe, snelle verbindingsweg voor het vracht- en personenverkeer, zeker als de verbindingswegen in Italië en Duitsland te zijner tijd (jaren na de internationale afspraken) worden afgerond.

Hoewel de bevolking in het referendum van 20 februari 1994 eiste dat het vrachtverkeer op treinen door Zwitserland via de tunnel vervoerd moest worden vanwege het milieu en drukte op de toegangswegen, heeft de EU dit om onbegrijpelijke redenen geblokkeerd. Ook de nieuwe spoorwegtunnel biedt alle faciliteiten om de grote milieubelasting en drukte op de wegen te verminderen.

Deze houding van de EU verbaast echter niet. Deze organisatie rijdt en vliegt maandelijks tussen Straatsburg en Brussel met duizenden (vracht) auto’s en  vliegtuigen omdat ze het niet eens wordt over de vestigingsplaats van het Europees Parlement.

Daarnaast verbindt deze tunnel ook Duits-, Romaans- en Italiaanstalig Zwitserland en symboliseert deze overwinning op graniet en rots de Zwitserse eenheid.

De St. Gotthard speelde ook een belangrijke rol in het voortbestaan van de confederatie ten tijde van de Franse bezetting. Na het mislukte experiment van de Helvetische eenheidsrepubliek (1798-1803) riep Napoleon de Confederatie van soevereine kantons weer in het leven door de Akte van Meditatie (Meditationsakte/ acte de Méditation) van 1803.

De reden, aldus Napoleon, was het grote strategische belang van de St. Gotthard. De (formeel) neutrale confederatie (onder Franse gezag) garandeerde het Europese machtsevenwicht, dat wil zeggen mogelijke invasies van Habsburg, Pruissen en Rusland. Frankrijk controleerde bovendien alle andere passen in Zwitserland.

Bij het Congres van Wenen (1814-1815) speelden deze overwegingen bij de erkenning van Zwitserland als een neutrale onafhankelijke staat een belangrijke rol.

Voor Zwitserland is deze berg en zijn pas uit militair oogpunt altijd belangrijk geweest. In 1887 begon de bouw van een grote vesting, het fort Airolo. Tegen het einde van de negentiende eeuw werd de citadel Andermatt gebouwd.

In de Tweede Wereldoorlog speelden deze stellingen een prominente rol in het  defensiesysteem, (het zogenaamde réduit national, Schweizer Reduit) tegen een mogelijke Duitse en/of Italiaanse invasie.

Tegenwoordig zijn de Gotthard en de auto- en spoorwegtunnels nog altijd een cruciale noord-zuid verbinding.