Auteur: Maarten Koning

Aan het meer van Biel (Bielersee/lac de Bienne) zijn meer dan 35 vindplaatsen van paalwoningen uit de periode tussen 4300 en 800 v. Chr. bekend. Ze waren de dorpen van de eerste landbouwers en vissers in deze regio.

Het dorp Lüscherz (kanton Bern) is een van de belangrijkste vindplaatsen in Zwitserland. Er zijn verschillende neolithische oevernederzettingen (ca. 5000-1800 v.C.) aangetoond.

Het paaldorpwoning-museum Lüscherz (Pfahlbaumuseum Lüscherz (Sammlung Hans Iseli) geeft inzicht in het leven van deze samenlevingen aan het meervan Biel tussen ongeveer 4000 en 800 v. Chr.

Hans Iseli (1924-2003) verzamelde meer dan 10.000 voorwerpen van steen, vuursteen, bot, geweien en klei gedurende de 60 jaar dat hij verzamelde.

De tentoonstelling in het museum heeft betrekking op de volgende thema’s:

De verlaging van het waterpeil van de Jura (1868-1891), de bewoning van het strandplateau aan het meer van Biel gedurende vijf millennia, de prehistorische kunstnijverheid van keramiek en textiel, de bouw van huizen, inrichting van het dorp en de bouwgeschiedenis, de regionale handelscontacten van de 4e tot het 1e millennium v. Chr., graven en cultusplaatsen en het geestelijk leven.

In een chronologische tabel worden de belangrijkste data van de cultuurgeschiedenis van de regio vastgesteld en vergeleken met de culturen van het Middellandse-Zeegebied.

(Bron en verdere informatie: www.pfahlbaumuseum-lüscherz.ch).

Het dorp Lüscherz (kanton Bern) is een van de belangrijkste plaatsen van paaldorpwoningen van Zwitserland.

Het dorp wordt voor het eerst genoemd in een document uit 1271. De ridders van Biel schonken de wijngaarden “naast het pad dat naar het meer leidt” aan het klooster Frauenkappelen. Het dorp behoorde tot de reformatie tot de parochie Vinelz.

Lüscherz was van oudsher een vissersdorp. De vissers bevoorraden met name de vismarkt in Bern. Eeuwenlang vervoerden ze dagelijks vis naar de stad. Tegenwoordig zijn er nog maar enkele beroepsvissers.

Pas na de eerste correctie van de wateren van de Jura (de Juragewässerkorrektion, 1868-1891) werd het moeras gedraineerd en vruchtbaar en begon de omschakeling op landbouw.

De wijnbouw was een andere belangrijke activiteit. In de oorkonde van 1271 wordt dit al genoemd. De fruitteelt heeft deze rol tegenwoordig overgenomen.

(Bron en nadere informatie: www.luescherz.ch).

In 1870 kocht de architect Friedrich Ludwig von Rütte (1829-1903) het voormalige 15e-eeuwse landgoed van een Bernse patriciërsfamilie en bouwde het om tot een statig vakantieverblijf.

Door de verlaging van het meer van Biel als gevolg van de correctie van de Jurawateren (1868-1891), kreeg het landgoed extra grond.

Op dit nieuwe terrein legde hij een park aan, gebaseerd op de Engelse Tuin, waaraan hij een Chinees paviljoen toevoegde.

Het landgoed bij het dorp Sutz-Lattrigen (kanton Bern) is tegenwoordig eigendom van een stichting.

(Bron en verdere informatie: www.vonruettegut.ch).

De streek van Cortaillod (kanton Vaud) is al sinds de prehistorie bewoond (zie Swiss Spectator van 14 juni: Korte historie van Concise en omgeving).

De eikenhouten palen die verschenen toen het waterpeil van het meer werd verlaagd door de eerste correctie van de meren en rivieren in de Jura (Juragewässerkorrektion/ la correction des eaux du Jura 1869-1891), getuigen van de paaldorpwoningen in de neolithische periode  de Bronstijd.

Het dorp Cortaillod (de naam is afgeleid van het vulgair-Latijnse “Curtile” of “Cortillum”: tuintje bij een boerderij) is in de middeleeuwen gesticht door de inwoners van Boudry (tegenwoordig het kanton Neuchâtel).

Het dorp viel onder het opvolgende gezag van drie heerlijkheden: van Gorgier, van de priorij van Bevaix en van het graafschap Neuchâtel.

In 1503 kregen de inwoners van het dorp toestemming van de bisschop van Lausanne, Aimon de Montfaucon (1443-1517), om de kapel, gewijd aan Sint-Nicolaas, te bouwen.

In de 16e eeuw, onder de heerschappij van twaalf kantons van de Confederatie, die het vroegere graafschap Neuchâtel (sinds 1504 onder de dynastie van Orléans-Longueville) gemeenschappelijk bestuurden van 1512 tot 1529, kreeg het dorp toestemming om aan de Vivier een molen te bouwen.

In de 18e eeuw stichtten en ontwikkelden Claude Abram DuPasquier (1717-1783) en Jacques-Louis Pourtalès (1722-1814) de industrie van de beschilderde linnen doeken, de Indiennes. Deze techniek was een groot succes en de faam ervan verspreidde zich over heel Europa.

De Fabrique-Neuve in Cortaillod was een van de eerste en grootste fabrieken op haar gebied. Aan het eind van de eeuw bedroeg de productie 45.000 stuks en had het bedrijf meer dan 700 werknemers in dienst.

De continentale blokkade, ingesteld bij Frans decreet van 21 november 1806 (Napoleon sloot de havens van het Europese continent onder Frans bewind voor handel met Engeland) en de wet die de binnenkomst van bedrukte stoffen in het Franse keizerrijk verbood (1852-1870), versnelden de neergang. De fabriek maakte in 1855 plaats voor de fabricage van horloges.

Deze fabriek is in 1879 weer vervangen door de productie van elektrische kabels met het beroemde systeem Berthoud-Borel die op hun beurt wereldwijd afzet vonden en vinden:  la Société d’exploitation des Câbles Électriques, système Berthoud-Borel, later Alcatel Cable en tegenwoordig Nexans.

(Bron en meer informatie: www.cortaillod.ch).

De aanblik van het dorp Concise (kanton Vaud) en omringende dorpen (onder andere Corcelles-près-Concise, Onnens, La Golette, Concise-Sous-Colachoz) aan het meer van Neuchâtel was vijfduizend jaar geleden wel anders dan tegenwoordig.

Langs de spoorlijn Neuchâtel-Yverdon-les-Bains, aangelegd tussen 1859-1870, zijn 25 locaties met paalwoningen aangetoond. Deze zijn bedekt met twee meter aarde en daardoor deels goed bewaard. Het gaat om de période 3 900-1700 v. Chr.

Paaldorpwoningen stonden aan de rand van het meer. Tot 4 000 v. Chr. zijn de aanwijzingen van paaldorpwoningen schaars. Het gebied was echter wel bewoond. Dit is aangetoond door voorwerpen van begrafenis rituelen.

Het tijdperk van de paaldorpwoningen begint vanaf 3 900 v. Chr. ( neolithische tijdperk)  tot 1 700 v. Chr. (overgang Bronzen tijdperk).

In dit gebied van Vaud is sprake van het tijdperk van Cortaillod tot het tijdperk van Auvernier-Cordé. Na 1 700 v. Chr. neemt de bewoning van deze streek af.

Tot de elfde eeuw v. Chr. Dan kunnen weer paaldorpwoningen worden aangetoond. Het was toen een relatief koudere période en het niveau van het meer was lager. Deze tendens zet zich door tot 900 v. Chr. (Hallstatt-periode).

Een van de beroemdste dorpen stond in Grandson-Corcelettes, vlakbij Concise. De IJzertijd, rond 800 v. Chr. Daarmee eindigt dit verhaal.

Maar niet de geschiedenis van Concise en haar Keltische tijd, de steengroeve van Favarges in de Romeinse periode (gebruikt voor de bouw van de Romeinse stad Aventicum (het huidige Avenches), de opkomst van het christendom, de Bourgondiërs (eerste koninkrijk 443-534), de Merovingers en Karolingers (534-888), weer de Bourgondiërs (tweede koninkrijk 888-1032), de Duitse koningen en keizers van het Heilige Roomse Rijk, de Graven en Hertogen van Savoie (1207-1536), Bern (1536 en de reformatie), de Helvetische Republiek (1798-1803) en tenslotte de Zwitserse Confederaties (1803-1813, 1815 en 1848) in het kanton Vaud.

Bron : O. Meuwly e.a., Histoire Vaudoise, Lausanne 2015).