Rembrandt, de Bijbel en zijn gravures


Le Baptême de l’eunuque 1641 © Musée d’art et d’histoire, Ville de Genève

De tentoonstelling Rembrandt et la Bible. Gravure divine is een samenwerking tussen het Musée d’art et d’histoire (MAH) en het Musée International de la Réforme (MIR). In totaal worden 72 werken voor het eerst samengebracht.

Deze groep vertegenwoordigt een groot deel van de 89 religieuze scènes die door de schilder zijn gegraveerd. Van de 314 prenten die Rembrandt maakte, hebben 89 een religieus thema.

Naast Bijbelse episodes zijn er portretten van Hiëronymus, Maagden met kind, afbeeldingen van de Heilige Familie, de dood van de Maagd en een portret van vrouwen die de Bijbel lezen. De tentoonstelling toont diverse variaties van de kunstenaar op hetzelfde thema.

De vormgeving van de tentoonstelling houdt rekening met het medium dat Rembrandt gebruikte en is onder andere geïnspireerd op zijn atelier in Amsterdam.

De expositie volgt de chronologie van de Bijbel, met teksten uit het Oude en Nieuwe Testament dicht bij de werken geplaatst, zodat bezoekers kunnen zien welke episodes uit de Bijbel Rembrandt selecteerde en hoe hij ze behandelde.

Zijn Bijbelse episodes zijn gevarieerd en het realisme van de personages kan worden geïnterpreteerd als een verlangen om iedereen te betrekken bij de gebeurtenissen van het heilige verhaal.

Rembrandt vereeuwigde zijn familie, buren en de mensen die hij tegenkwam in het 17e-eeuwse Amsterdam als modellen voor zijn voorstellingen. Omdat de meeste gravures klein zijn, ontvouwt de scenografie zich door het creëren van talloze uitvergrotingen van details.

De tentoonstelling is verdeeld in vijf zalen, onder andere met  de religieuze context in Amsterdam, gevolgd door een ruimte waarin biografische, historische en artistieke chronologieën worden gecombineerd, een drukpers om de details van de tentoongestelde Rembrandt-gravures af te drukken en een film die de door de kunstenaar gebruikte etstechniek uitlegt.

Van Rafaël tot Piranesi en Italiaanse disegni in Vevey


Giorgio Ghisi (1520-1584), Les noces de Pschyché et Cupidon,1574. Musée Jenisch Vevey. Cabinet cantonal des estampes. Collectie van kanton Vaud

Italiaanse tekeningen vanaf de Renaissance tot de negentiende eeuw staan centraal in de tentoonstelling Disegno disegni. Meer dan 100 bladen uit een privécollectie worden voor deze gelegenheid voor het voetlicht gebracht, in dialoog met de eigen collectie van het museum.

Stukken van de Renaissance tot de 19e eeuw nemen bezoekers mee op een reis door de grote artistieke centra van Italië, van Venetië tot Rome, via Bologna en Florence.

Kunstenaars in deze steden gebruikten een diversiteit aan technieken en materialen bij het maken van hun tekeningen. Religieuze en wereldlijke onderwerpen, studiepagina’s en eenvoudige schetsen tonen de veelzijdigheid van medium en zijn functies.

Ter aanvuliing van de tentoonstelling Disegno disegni presenteert het Pavillon de l’estampe een selectie gravures die tussen de zestiende en achttiende eeuw in Italië zijn gemaakt uit de collecties van het Cabinet cantonal des estampes.

De tentoonstelling Van Rafaël tot Piranesi ( De Raphaël à  Piranèse) belicht de rol van prenten in de verspreiding van Italiaanse modellen, van de vele reproducties naar het voorbeeld van Rafaël tot de beroemde serie prenten van Piranesi. Het toont de verscheidenheid aan technieken en onderwerpen die prentmakers door de jaren heen hebben geïnteresseerd.

De Iberiërs zijn in Bazel aangekomen


Dama de Elche, 4e. eeuw v. Chr. (l), Dama de Baza, 4e. eeuw v. Chr. (m), Dama del Cerro de los Santos, 2. eeuw v. Chr. (r). Dama de Baza: collectie Duran Vall-llorera; Dama de Elche en Dama del Cerro, Museu d'Arqueologia de Catalunya, Barcelona. Foto: TES

De Iberiërs zijn het onderwerp van een grote archeologische tentoonstelling in Bazel. Het Antikenmuseum Basel en de Sammlung Ludwig, in samenwerking met het Museu d’Arqueologia de Catalunya in Barcelona, presenteert meer dan 260 voorwerpen uit 40 archeologische opgravingen.

Over de Kelten wordt al sinds de negentiende eeuw veel geschreven, de Iberiërs zijn echter pas sinds enkele decennia onderwerp van publieke aandacht in Spanje en nu dan, eindelijk, in andere Europese landen.

De tentoonstelling illustreert de diversiteit en hoge cultuur van deze volkeren die in de ijzertijd (800-100 v.Chr.) langs het oostelijke deel van het Iberische schiereiland leefden,  aan de zuidkust van Andalusië, van de Atlantische Oceaan tot de Middellandse Zee, en langs de gehele oostkust van het huidige Spanje, tot aan de Languedoc in Zuid-Frankrijk.

Afbeeldingen: tentoonstelling ‘Iberer’ ,Antikenmuseum Basel und Sammlung Ludwig

De Iberische cultuur begon zich te ontwikkelen in de 6e eeuw voor Christus. Aan het tijdperk van de Iberiërs kwam ongeveer 500 jaar later een einde toen het hele Iberische schiereiland werd veroverd door de Romeinen.

De Iberische cultuur ontwikkelde zich door een combinatie van lokale tradities en buitenlandse invloeden uit de Oriënt en Griekenland. Aangetrokken door de overvloed aan metalen, vestigden de Feniciërs, en later de Grieken, vanaf de 8e eeuw handelsnederzettingen in de gebieden van Iberiërs.

De Iberische cultuur wordt gekenmerkt door hoogontwikkelde productietechnieken, bijvoorbeeld goud- en zilversmidmethoden, evenals een gesproken en geschreven taal, en een complex systeem van goden en religieuze rituelen.

De beschaving is al genoemd door oude Griekse en Romeinse auteurs, maar raakte in de vergetelheid na de val van het Romeinse Rijk (5e eeuw na Christus).

Archeologische opgravingen en historische, linguïstische en paleografische studies geven tegenwoordig een goed beeld van deze (vergeten) cultuur uit de ijzertijd.

De teksten van de tentoonstelling zijn beschikbaar in het Frans, Duits, Engels, Catalaans en Spaans

De avant-garde van Parijs en het fauvisme


André Derain, La Femme en chemise, La danseuse, 1906. National Gallery of Denmark. : © 2023, ProLitteris, Zürich. Foto: SMK Photo/Jakob Skou-Hansen

Een losse groep kunstenaars rond Henri Matisse, André Derain en Maurice de Vlaminck experimenteerde met kleur aan het begin van de 20e eeuw. De kunstcriticus Louis Vauxcelles gaf hen de naam in 1905.

In 1905 gebruikte hij de term “fauves” – wat vertaald kan worden als “wilde beesten” of “wilde dieren”. Hij herkende een breuk met academische conventies in de expressieve manier waarop de verf werd aangebracht.

Het fauvisme was de eerste avant-gardebeweging van de 20e eeuw. Voor korte tijd, van 1904-1908, zette het de toon in de kunstmetropool Parijs. Zijn invloed duurde tot ver daarna. Onder anderen Georges Braque, Raoul Dufy en Kees van Dongen sloten zich bij de beweging aan.

De tentoonstelling Die Pariser Avant Garde. Matisse, André Derain und ihre Freunde (De Parijse Avant-Garde: Matisse, André Derain en hun vrienden) toont de beroemde kleurexperimenten van het fauvisme. Conventionele opvattingen worden ook in twijfel getrokken.

De tentoonstelling toont bovendien werken van minder bekende kunstenaars, onder anderen Émilie Charmy en Marie Laurencin en ze geeft inzicht in de handel in fauvistische kunst, die grotendeels werd georganiseerd door galeriehoudster Berthe Weill.

Het Zentrum Paul Klee in Bern


Paul Klee (1879-1940), Mit der sinkenden Sonne,1919, private collectie Felix Klee, Depositum in Zentrum Paul Klee, Bern

Het Zentrum Paul Klee heeft een nieuwe permanente tentoonstelling Kosmos Klee. Die Sammlung. Het Zentrum Paul Klee is het toonaangevende onderzoekscentrum en museum over het leven en werk van de kunstenaar Paul Klee (1879-1940). Deze nieuwe permanente tentoonstelling biedt een chronologisch overzicht van zijn artistieke oeuvre.

Korte teksten, biografische foto’s en films geven inzicht in de verschillende fasen van zijn werk en leven. In dit deel van de tentoonstelling zijn ongeveer zeventig werken te zien. Het Zentrum Paul Klee bezit meer dan 4000 werken en heeft daarmee de grootste collectie werken van de kunstenaar. Ze bestaat grotendeels uit werken op papier. Hij had immers een voorkeur voor dit handzame en veelzijdige materiaal.

Naast zijn werken herbergt het centrum ook zijn archief. De tentoonstelling stelt het het archief open en toont de veelzijdige aspecten van zijn leven. Bijvoorbeeld zijn liefde voor muziek. Het archief bevat ook foto’s, brieven, zijn bibliotheek en een grote verzameling voorwerpen.

Een deel van het museum is gereserveerd voor FOKUS. In deze ruimte worden wisselende tentoonstellingen getoond. Deze richten zich op een bepaald aspect van zijn werk of op een kunstenaar die een band heeft met zijn werk.

De eerste tijdelijke tentoonstelling toont zijn zijn beroemde afbeeldingen van engelen. Dit zijn geen perfecte hemelse boodschappers. Het zijn wezens tussen deze wereld en het hiernamaals met menselijke menselijke trekken.

In de volgende tentoonstellingen toont FOKUS ook kunstenaars die een artistieke relatie met Klee hebben. Verder komen andere en algemene onderwerpen aan bod, zoals de manier waarop architecten met zijn werk omgaan of de betekenis van kunsttijdschriften in de eerste helft van de 20e eeuw.

Tijd in cultuurhistorisch perspectief


Monica Bonvicini, Time of my Life, 2020. Collectie Wemhöner. Foto: Jens Ziehe. © Pro Litteris Zürich

De tentoonstelling ‘Die Zeit. Von Dürer bis Bonvicini’ (Tijd. Van Dürer tot Bonvicini) is gewijd aan de cultuurgeschiedenis van ideeën over tijd en het subjectieve besef van tijd. Het scala aan artistieke posities strekt zich uit van de Renaissance tot het heden.

Tijd is een van de grote raadsels in de beschaving en de definities ervan zijn talrijk. Ze zijn niet alleen te vinden in de filosofie, biologie, economie en politiek, maar ook in de kunst. Biologische, sociale, historische en economische bevindingen vloeien over in hun artistiek-esthetische overwegingen.

De tocht door de geschiedenis van de tijd omvat schilderijen, films, installaties, performances en historische horloges. De objecten getuigen van de vluchtigheid van het leven, van de mogelijkheden van meditatie in de schilderkunst, van het wisselen van de seizoenen of van een financiële markt die tegenwoordig tot op de biljoenste seconde wordt geklokt.

Er zijn meer dan honderd termen die het woord “tijd” bevatten. De tentoonstelling laat echter het antwoord open op de vraag wat tijd is. Door middel van verschillende programma’s wordt het publiek in staat gesteld verschillende facetten van het begrip tijd met elkaar in verband te brengen.

De tentoonstelling is tot standgekomen in samenwerking met het Musée international d’horlogerie (MIH) in La Chaux-de-Fonds. Er zijn meer dan honderd kunstenaars bij betrokken met ongeveer 230 werken.

De modulor van Le Corbusier


(English) Karl Blossfeldt (1865–1932), Wurmfarm (Aspidium filix mas), Junge gerollte Blätter in vierfacher Vergrösserung, aus: Urformen der Kunst, Berlin 1928

Zijn hele leven lang heeft Le Corbusier (1887-1965) gezocht naar ideale afmetingen en een universeel toepasbaar systeem van verhoudingen. De tentoonstelling (Der Modulor-Mass und Proportion) illustreert zijn gepassioneerde onderzoek, toont zijn inspiratie uit de natuur, zoals slakkenhuizen en mineralen, en toont referenties uit de kunstgeschiedenis – van de gotiek tot nu.

Het hoogtepunt was het ontwerp en de toepassing van de legendarische modulor, die de menselijke gestalte koppelt aan de gulden snede. Le Corbusier perfectioneerde het programmatische silhouet en de geometrische formuleringen van de modulor in talloze versies.

Met behulp van zijn reeks metingen produceerde hij spectaculaire projecten op het gebied van typografie, meubelontwerp, stadsplanning en architectuur – waaronder het paviljoen van Zürich, dat volledig is geproportioneerd met behulp van de modulor.

De Middeleeuwse economische eenheid aan het meer van Konstanz


In de Middeleeuwen ontwikkelde het gebied tussen de Alpen en het meer van Konstanz (Bodensee) zich tot een nauw verweven en belangrijk economisch, doorvoer- en handelsgebied.

Sommige steden sloten zich aaneen tot confederaties of in allianties van steden, voerden een uniform muntsysteem in en vormden knooppunten voor regionale en internationale handel.

Ongeveer 150 voorwerpen uit Oostenrijk, Duitsland, Zwitserland en Liechtenstein en uitgebreide documentatie brengen deze middeleeuwse periode van 1000 tot 1500 van politiek, landbouw en ambachten, handel en scheepvaart in beeld.

De tentoonstelling Mittelalter am Bodensee. Wirtschaftsraum zwischen Alpen und Rheinfall (Middeleeuwen aan het Bodenmeer. Economisch gebied tussen de Alpen en de Rijnwaterval bij Schaffhausen) toont de economische eenheid in politieke verdeeldheid.

De cultuurhistorie van Meertalig Zwitserland


The karikatuur toont de verdeeldheid in Zwitserland langs de Frans- en Duitse taalgrens in de Eerste Wereld OorIog. © Nebelspalter

Talen zijn meer dan alleen een communicatiemiddel, ze geven ook vorm aan het dagelijks leven en maken deel uit van de cultuur. De tentoonstelling (Sprachenland Schweiz/La Suisse, pays de langues) toont het taallandschap van Zwitserland. Naast de vier nationale talen (Duits, Italiaans, Frans en Romaans) zijn er talloze andere talen, dialecten, accenten en soorten jargon te horen.

Talen zijn een belangrijk onderdeel van het culturele erfgoed van Zwitserland en deze tentoonstelling verkent ze vanuit een cultuurhistorisch perspectief.

Taal verandert voortdurend en is nauw verbonden met de (hedendaagse) geschiedenis. Historische gebeurtenissen en feiten zoals de aanwezigheid van Raetische stammen, de Romeinse bezetting, de immigratie van Duitstalige Alemannen en Walser, de heerschappij van de Bourgondiërs en de Hertogen van Savoie, de drukpers, Frans- of Duitstalige bisdommen,  de Reformatie en tal van andere factoren hebben de evolutie van talen in Zwitserland op beslissende wijze bepaald.

Taal is nog steeds een politiek geladen onderwerp. De tentoonstelling presenteert verschillende onderwerpen op innovatieve en interactieve wijze. Bezoekers reizen door het taallandschap van Zwitserland in ruimte en tijd.

Kunstmatige intelligentie in dienst van ecologisch onderzoek


Nationalparkzentrum. Beeld van de tentoonstelling ´Bits, Bytes & Biodiversity´. Foto: TES

De tentoonstelling (Bits, Bytes & Biodiversity) toont lopende onderzoeksprojecten van de Universiteit van Zürich. Ecologen onderzoeken hoe de dieren- en plantenwereld reageren op menselijke en klimatologische invloeden.

Daarbij maakt de wetenschap steeds meer gebruik van digitale hulpmiddelen. Bijvoorbeeld cameravallen. Dankzij deze cameravallen kunnen wetenschappers dieren observeren zonder hun gedrag te beïnvloeden en zonder middelen zoals halsbanden of oormerken.

Deze methode genereert grote hoeveelheden gegevens, waarvan de evaluatie tijdrovend is. Dit is waar kunstmatige intelligentie (AI) om de hoek komt kijken.