Keramiek uit Schaffhausen


Werbeteller "Ziegler'sche Thonwarenfabrik Schaffhausen", Steingut mit Schablonendekor, um 1900, Foto: Jürg Fausch

195 jaar geleden, in 1828, begon in Schaffhausen de (internationale) triomf van het keramiekbedrijf Ziegler. Decennialang waren huishoudens in Zwitserland en ver daarbuiten niet denkbaar zonder de hoogwaardige keramiek van deze aardewerkfabriek.

De tentoonstelling is gewijd aan de bedrijfs- en productgeschiedenis van de Ziegler aardewerkfabriek. Met een representatieve selectie van keramiek uit de eigen collectie en bruiklenen uit openbare en particuliere collecties, traceert de tentoonstelling het succesverhaal van Ziegler keramiek en vertelt een hoofdstuk uit de Zwitserse industriële geschiedenis. Filmdocumenten, foto’s en interviews met hedendaagse getuigen vullen de tentoonstelling aan.

Schaffhausen, Ziegler-Huis La Collina. De laatste eigenaar en directeur van de fabriek Werner Ziegler was van in Tessin vlakbij Locarno

Het verhaal

De geschiedenis van de keramiekproductie begon in 1828, toen Jakob Ziegler (1775-1863), een industrieel uit Winterthur, de steenfabriek van de stad aan de westkant van de wijk Mühlenen huurde.

De Fabriek bij Flurlingen

De Fabriek in Schaffhausen met de brug naar Flurlingen. Emanuel Labhardt (1810-1874) “Tonwarenfabrik Ziegler Pellis”, Aquarel, 1861, Depositum der Schweizerischen Eidgenossenschaft, Bundesamt für Kultur, Gottfried Keller-Stiftung, Bern

Maar de zakenman, industrieel, onderzoeker en pionier beperkte zich niet tot de productie van richtartikelen. Al snel introduceerde hij een breed scala aan keramische artikelen: Chemische vaten, bouwkeramiek, sanitair keramiek evenals kookgerei en gebruiksvoorwerpen. Zijn imitaties van het zwarte Engelse Wedgwood aardewerk (ook wel “black basalt ware” of “black earthenware” genoemd) zijn bijzonder indrukwekkend en waren beroemd tot in het Verenigd Koninkrijk.

Vormen en kleuren

Naast de verschillende aspecten van de geschiedenis van het bedrijf staat de keramiek centraal in de tentoonstelling. Het tentoongestelde aardewerk is een waardevolle getuige van artistieke en modieuze veranderingen. Ze weerspiegelen ook de tijdgeest en getuigen van de sociale, economische en esthetische tendensen van hun tijd.

In de tentoonstelling bieden verschillende thematische onderdelen een diepgaand inzicht in de ontwikkeling van de meest uiteenlopende keramische producten van de begintijd tot de jaren 1970 en tonen de veranderingen in het spectrum van motieven, vormen en kleuren.

Een uiterst zeldzame catalogus uit de periode tussen 1915 en 1926 documenteert op indrukwekkende wijze hoe groot het aanbod aan vormen en decoraties van vazen, schalen, wandborden en cachepots toen was.

De tentoonstelling is ook gewijd aan de ontwikkeling van innovatieve producten en aan fabricagetechnieken en arbeidsprocessen. Om haar producten te promoten nam de Ziegler aardewerkfabriek deel aan nationale en internationale beurzen en verkoopbeurzen, waar zij ook verschillende prijzen won.

Londen, 1851. De eerste wereldtentoonstelling in deze stad: “The general arrangement of the architectural ornament is in the best taste of the later Gothic style”.  

Wenen, 1873

Samenwerking met kunstenaars

De Ziegler aardewerkfabriek had al vroeg eigen fabrieksontwerpers in dienst, maar cultiveerde ook een uitwisseling met kunstenaars. De artistieke samenwerking met de beeldhouwer Johann Jakob Oechslin (1802-1873), die in 1838 begon en meer dan 25 jaar duurde, en het tijdperk van de “Kunstafdeling” onder Gustav Spörri (1902-1976) tussen 1949 en 1964 staan hierbij centraal.

Johann Jakob Oechslin, Medaillon met Portretbuste van Ziegler, 1846, Museum zu Allerheiligen, Foto: Jürg Fausch

Fries van het natuurhistorisch museum

Oechslin creëerde werken in terracotta. Hij ontwierp medaillons, portretbustes en beelden van beroemde persoonlijkheden. Ook de oprichter van de fabriek, Jakob Ziegler, liet zich door hem in klei vereeuwigen. Zijn belangrijkste terracottawerk maakte Oechslin waarschijnlijk in 1846 met de figuurfries voor het natuurhistorisch museum aan de Augustinergasse in Bazel.

Spörri-Keramiek in het Ziegler-Haus

Spörri-Keramiek in het Ziegler-Haus


Gustav Spörri (1902-1976), vaas, 1959, Museum zu Allerheiligen, Foto: Ruedi Habegger

In 1949 nam de bedrijfsleiding de keramist Gustav Spörri in dienst als hoofd van een nieuwe kunstafdeling. Hij ontwierp vormen en decoraties die naar zijn modellen werden gereproduceerd, maar ook talloze individuele en boetiekstukken die tegenwoordig nog gretig aftrek vinden en begeerde verzamelobjecten zijn. Spörri was een van de belangrijkste Zwitserse keramisten van de tweede helft van de 20e eeuw.

Hoewel de productie in 1973 werd stopgezet, zijn de fabriek en haar aardewerk nog alom aanwezig. Dit blijkt ook uit verschillende interviews met hedendaagse getuigen die hun herinneringen doorgeven. Audiovisuele media en historische foto’s documenteren verder het dagelijks leven in de fabriek.

Schilderatelier van de keramiekfabriek Ziegler, ca. 1928, Stadsarchief Schaffhausen

Koffieservice, 1870-1910, Museum zu Allerheiligen, Foto: Jürg Fausch


Vaas met motief uit Delft. 1919-1928, Museum zu Allerheiligen, Foto Jürg Fausch

Produktiecatalogus “Zielger’sche Thonwarenfabrik A.G. Schaffhausen”, Drukwerk, aquarellen, tussen 1915 en 1926, Museum zu Allerheiligen, Foto: Jürg Fausch

Ziegler-Keramiek. Private collectie

Hans Conrad Hitz (1798-1866), Jakob Ziegler-Pellis, 1837. Museum zu Allerheiligen Schaffhausen, Depositum van de Sturzenegger-Stiftung

Nederlandse portretten uit de Gouden Eeuw


Jacob Backer, Jongen met bijl. Kunst Museum Winterthur, Reinhart am Stadtgarten.

De Nederlandse kunsttheoreticus en schilder Samuel van Hoogstraten (1627-1687) beschreef het menselijk gezicht in zijn boek  ‘Inleyding tot de Hooge Schoole der Schilderkonst’ (1678) als een “spiegel van de geest”.

Ook in de schilderkunst spelen gezichten een belangrijke rol. Zo weerspiegelen de gezichten die in de 17e eeuw in de Nederlanden in individuele portretten werden geschilderd op indrukwekkende wijze vele facetten van de menselijke fysionomie.

Net zoals ze de realiteit van het leven van een afgebeelde persoonlijkheid individueel proberen weer te geven, kunnen ze in combinatie de geschiedenis van een samenleving weergeven.

Het menselijk gelaat werd een thema in de Nederlandse barokschilderkunst, los van de representatieve taak van de portretkunst. Als kenmerkende karakterkoppen met uitgesproken gelaatstrekken werd een nieuw type figuurschildering gevestigd: de tronie, wat hoofd, gezicht of mien betekende.

Oude en jonge mensen in gewone kleren of extravagante kostuums tot aan de zelfrepresentatie van een kunstenaar waren de favoriete onderwerpen, zonder dat de geportretteerden vastzaten aan een bepaalde rol en identiteit.

Tronies dienden kunstenaars als studiehoofden, maar werden ook gemaakt als zelfstandige picturale creaties voor de kunstmarkt. In tegenstelling tot de statusportretten, die als opdrachtwerken de status en rang van de modellen ensceneerden, tonen tronies het spectrum van de menselijke expressie.

Hun nabijheid tot de werkelijkheid en directheid hebben een bijna tijdloze geldigheid, waardoor de deugdzaam geschilderde gezichten ook nu nog aansprekend en actueel zijn.

In de tentoonstelling (Geschichten in Geschichtern. Porträt und Tronie in der niederländischen Kunst)) wordt voor het eerst het onlangs verworven portret van Jacob Backer (1608-1651) van een jongen met een bijl (1645) getoond.

Daaromheen zijn schilderijen gegroepeerd van kunstenaars als Ferdinand Bol, Samuel van Hoogstraten en Jan Lievens, die in complexe samenhang worden gepresenteerd met een uitgelezen selectie historische, genre- en zelfportretten van Rembrandt.

Geïllumineerde handschriften van Zwitserland


Affiche van de tentoonstelling: Trésors enluminés de Suisse

Het werk van middeleeuwse kalligrafen en verluchters, die teksten uit de oudheid of uit hun eigen tijd kopieerden, illustreerden en bewaarden, of het nu ging om wetenschap, kerkelijk recht, muziek of geschiedenis, maakte de overdracht mogelijk van kennis, wijsheid en informatie die ons anders zou zijn ontgaan.

Maar de vruchten van het werk van deze ambachtslieden gaan veel verder dan alleen de inhoud van de documenten waaraan zij werkten. Deze nauwgezette en precieze illustraties, gemaakt met pen of penseel, met kleuren op basis van natuurlijke pigmenten of bladgoud, zijn ware schatten en kunst van onuitsprekelijke schoonheid.

De Martin Bodmer Stichting (Fondation Martin Bodmer) brengt, in samenwerking met de Abdijbibliotheek van St. Gallen, hulde aan deze kunstenaars, beeldvirtuozen en bewaarders van een onvervangbaar klassiek erfgoed waarvan de digitalisering in zekere zin de opvolger is.

De prachtige expositie ‘Geïllumineerde handschriften van Zwitserland’ (Trésors enluminés de Suisse) toont een selectie van de indrukwekkendste verluchte handschriften uit de collectie van de Fondation en van vijftien Zwitserse bibliotheken.

Zwitserse Grondwet 175 jaar


Zwitserland heeft sinds 1848 een democratische grondwet, destijds de enige natie in Europa met een liberale grondwet. Tussen februari en april 1848 werd in slechts 51 dagen onderhandeld over de eerste federale grondwet van het land.

Na de stemmingen in de Tagsatzung (nationale vertegenwoordiging van de kantons) en de referenda in de kantons trad de Grondwet op 12 september 1848 in werking. De Nationale Raad (Nationalrat) en de Raad van Staten (Ständerat), samen de Volksvertegenwoordiging, en de eerste regering (Bundesrat) werden gekozen.

De statenbond van soevereine kantons werd een bondsstaat van soevereine kantons. Zwitserland werd een democratisch republikeins eiland te midden van aristocratische heerschappijen en monarchieën.

Federale grondwet van de Zwitserse Confederatie, Bern, 12.9.1848. Facsimile in de tentoonstelling, het origineel bevindt zich in het Federaal Archief in Bern.

In de herfst van 1847 was Zwitserland nog een losse republiek met een korte  burgeroorlog. Wat volgde was geen wonder, maar het resultaat van pragmatisme, realisme, compromisbereidheid en eeuwen van democratische ontwikkeling en federale samenwerking en conflictoplossing.

Bettina Eichin.  De menschenrechten, 1998 – 2000. In brons gegoten de  Amerikaanse Virginia Bill of Rights van 1776, de Franse Déclaration des Droits de l’Homme et du Citoyen van 1789 en de door Olympe de Gouges (1748-1793) geschreven Déclaration des Droits de la Femme et de la Citoyenne van 1791, die vrouwen en mannen gelijkstelt. © Schweizerisches Landesmuseum. Schweizerische Eidgenossenschaft, Bundesamt für Kultur.  Schweizerische Eidgenossenschaft, Bundesamt für Kultur

Ook de internationale oriëntatie was belangrijk: de Verklaring van de Rechten van de Mens van de Franse Revolutie (1789) en de Amerikaanse Grondwet (1786). Bovendien was heel Europa in 1848 in beroering en waren de interventionistische monarchieën van Pruisen en Oostenrijk met zichzelf bezig.

Tegelijkertijd was de federale grondwet voortdurend in ontwikkeling bij de burgers en de kantons, de soevereine oprichters van het land en de Grondwet. Maatschappelijke veranderingen en politieke conflicten leidden tot verschillende grondwetsherzieningen. Was de federale staat in 1848 nog een representatieve democratie, met de invoering van het facultatief referendum in 1874 en het initiatiefrecht in 1891 werd het een directe democratie. In 1971 kregen vrouwen ook volledige burgerrechten.

Sinds 1974 heeft ook de ratificatie van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens een aanzienlijke invloed gehad op de Zwitserse rechtspraak. Meer recente grondrechten, zoals de bescherming van de persoonlijke levenssfeer of het recht op een eerlijk proces, zijn met de totale herziening van 1999 in de federale grondwet opgenomen.

De tentoonstelling “Zum Geburtstag viel Recht. 175 Jahre Bundesverfassung” neemt de bezoeker in het Frans, Duits, Engels, Italiaans en Romaans mee op een reis door 175 jaar federale grondwet, met de nadruk op grondrechten en burgerrechten.

In vier interactieve delen kunnen bezoekers de weg naar het burgerschap, de grenzen van de vrijheid van meningsuiting, de bescherming van de persoonlijke levenssfeer of het recht op een eerlijk proces verkennen. De federale grondwet is meer dan een document: ze maakt deel uit van het dagelijkse leven.

De tentoonstelling begint met de bronzen sculptuur “Menschenrechte” van Bettina Eichin en de animatiefilm “Constituzia” over de tijd vóór 1848, gevolgd door de oprichtingsperiode 1848-1891, de grondrechten in het heden en de hedendaagse geschiedenis 1971-1999.

Bron(Landesmuseum Zürich en de Publikatie 175 Jahre Bundesverfassung. Zum Geburtstag viel Recht, ook beschikbaar in het Italiaans, Romaans en Frans (Landesmuseum Zürich, Sandstein Verlag, 2023).

PS: zie ook de Landsgemeinde en de recente tentoontstelling in het Nidwalder Museum: Ja, Nein, Weiss nicht. Musterdemokratie Schweiz ?

Nationaal feest na 1848. Collectie Landesmuseum Zürich

De tuiniers Napoleon III en Nicolaas II Esterházy


Park Arenenberg. Napoleon Museum. Foto: Museum Thurgau

Het Napoleon Museum Arenenberg en het (museum) eiland Mainau GmbH organiseren met andere partners in 2023 het tentoonstellingsproject Grüne Fürsten am Bodensee (Groene vorsten aan het meer van Konstanz (Bodensee).

Centraal staan persoonlijkheden die de geschiedenis van tuinen in Europa mede vorm hebben gegeven door de door hen aangelegde parken en landbouwinnovaties: prins Nicolaas II Esterházy (1765-1833) op het eiland Mainau in het meer van Konstanz en keizer Napoleon III (1808-1873) op de Arenenberg (kanton Thurgau) aan het meer van Konstanz en in Parijs.

Tentoonstellingen in het Natuurmuseum Thurgau, het Archeologiemuseum Thurgau en het Museum Ittingen tonen nog meer aspecten van de vormgeving en het gebruik van het landschap in deze periode van de 19e eeuw.

De aanleiding voor de tentoonstelling is de 150e sterfdag de Franse keizer Napoleon III, die opgroeide aan het Bodenmeer, en de 190e sterfdag van vorst Nicolaas Esterházy.

De tentoonstellingen op de Arenenberg en het eiland Mainau zijn gewijd aan deze  “groene” vorsten en hun botanische belangstelling en creaties en het (vroege) besef van het belang van deze groene oases als openbare recreatiegebieden en de functie van tuinen als plaatsen van agrarische innovatie.

Franz Xavier Winterhalter (1805-1873), Keizer Napoleon III, 1855. Collectie: Arenenberg, Napoleon Museum.

Napoleon III

Op de Arenenberg staan de door Louis Napoleon en later door keizer Napoleon III in Parijs aangelegde parken centraal. Als  de kleine prins Louis Napoleon kreeg hij de passie voor alles wat groen was met de paplepel ingegoten.

Zijn grootmoeder keizerin Josephine de Beauharnais (1763-1814) had met de aanleg van haar park rond het kasteel Malmaison bij Parijs, met zijn beroemde kassen, plantencollecties en kweeksuccessen, in heel Europa normen gesteld en het tuinieren salonfahig gemaakt.

In zijn ballingschap aan het meer van Konstanz in de Arenenberg was de prins ook geïnspireerd door de interesse van zijn moeder Hortense de Beauharnais (1783-1837). Samen ontwikkelden zij een landschapspark rond het kasteel Arenenberg.

Martin Knoller (1725-1804), Nikolaus II. Esterházy, 1793. Collectie: Fürst Esterházy Privatstiftung Eistenstadt.

Nicolaas II Esterházy

Het is weinig bekend dat Nicolaas II Esterházy in 1827 het eiland Mainau van de deelstaat Baden kocht en het park, dat voordien symmetrisch in barokstijl was aangelegd, omvormde tot een moderne Engelse landschapstuin met een netwerk van paden.

Tussen de aristocratische tuiniers aan het meer van Konstanz ontstond al snel een levendige uitwisseling. Ze bezochten elkaar en presenteerden de voortgang van hun projecten, ze wisselden botanische ervaringen en planten uit. Ook een bloeiende scene van schrijvers, kunstenaars, onderzoekers en sociale vernieuwers werd aangetrokken door de levenshouding van de groene prinsen.

Afbeelding: Napoleon Museum Arenenberg.

Katharina Grosse. Studio Paintings 1988-2022


Katharina Grosse Ohne Titel, 2001 Acryl auf Leinwand 250 x 170 cm Foto: Olaf Bergmann © 2023, ProLitteris, Zurich

Het Kunstmuseum Bern toont een tentoonstelling over Katharina Grosse. De groot formaat en kleurrijke schilderijen van eind jaren tachtig tot heden maken duidelijk welke belangrijke rol werken op doek spelen in het oeuvre van de kunstenares.

Kleur staat centraal. Ze experimenteert met de fysieke aanwezigheid ervan, de zintuiglijke en politieke mogelijkheden en het vermogen om beweging te verbeelden. De selectie van 42 schilderijen op doek varieert van haar vroegste werken van eind jaren tachtig tot haar meer recente werken.

De tentoonstelling is georganiseerd door het Mildred Lane Kemper Art Museum (Washington University in St. Louis, VS) in samenwerking met het Kunstmuseum Bern.

Biel en de Röstigraben


Biel/Bienne (kanton Bern) is de enige stad in Zwitserland die in de ware zin des woords tweetalig is. De weg naar tweetaligheid is lang: van de romanisering en het Gallo-Romeins van de van oorsprong Keltische streek en de wisselende overheersing van de Duitse of Franse taal.

Auteur: Marco Zanoli, Wikipedia

Franstalige en Duitse culturen vermengen zich hier. Het wordt beschouwd als de tweetalige stad bij uitstek van Zwitserland. Maar de weg naar tweetaligheid was lang: van de romanisering en de Gallo-Romeinse cultuur van het oorspronkelijk Keltische gebied en de overheersing van de Duitse taal tot 1950.

De Kelten, Romeinen en Alemannen en Seeland

Het taallandschap van de regio Seeland en Biel (kanton Bern) is gevormd door de inlijving van het huidige Mittelland in het Romeinse Rijk rond 15-13 v. Chr. Als onderdeel van de nieuwe Gallo-Romeinse cultuur sprak de plaatselijke bevolking al snel ook (vulgair) Latijn. In de loop der tijd ontwikkelden zich Romaanse dialecten, waaruit verschillende dialecten van het huidige Franstalige deel van Zwitserland ontstonden, het patois.

De verspreiding van de Duitse taal door de Alemannen, die zich vanaf het einde van de 6e eeuw in het Mittelland vestigden, was bepalend. De Romaanse dialecten werden teruggedrongen en het Alemannisch bereikte de Aare aan het einde van de 8e eeuw.

Tussen de 9e en de 13e eeuw werd eerst de regio ten zuiden van het Bielersee en later ook die aan de noordelijke oever overwegend Duitstalig. Er was geen duidelijke taalgrens. De huidige Frans-Duitse taalgrens in het Drie Merengebied is uiteindelijk in de 18e eeuw geconsolideerd.

Johann Rudolf Weiss (1846-1939), Biel, 1919. Collectie: Neues Museum Biel

Biel

Meer dan 700 jaar lang was Duits de enige officiële taal in Biel, maar de elite van Biel onderhield nauwe banden met Franstalige gebieden en al in de middeleeuwen was Frans te horen in huizen, ambachtswerkplaatsen en het stadhuis. Biel werd al vroeg een laboratorium van tweetaligheid.

Neues Museum Biel

De Horlogeindustrie

In de 19e eeuw leidde de bloei van de horloge-industrie tot een enorme immigratie uit de Franstalige Jura. Dit verandert het taallandschap van Biel fundamenteel. Arbeidsimmigratie is altijd een van de belangrijkste redenen voor taalverandering. Wat Biel uniek maakt, is de politieke wil om het Frans op te waarderen, en in 1950 wordt het Frans een gelijkwaardige tweede officiële taal en wordt Biel officieel tweetalig.

Pas in 1950 heeft Biel gekozen voor de formele status van tweetaligheid. Duits en Frans zijn echter niet de enige talen die in Biel worden gesproken. Naast meer dan 50 andere talen schept ook leefruimte identiteit. Gebouwen, parken, pleinen en ontmoetingsplaatsen creëren vertrouwdheid en een thuisgevoel voor de inwoners van de stad.

De tentoonstelling “Biel en de Röstigraben” onderzoekt de vraag hoe de verschillende culturen in de stad samenleven, waar ze elkaar ontmoeten en hoe ze communiceren. Het laat zien dat de eeuwenoude meertaligheid altijd aandacht eist om wederzijds begrip te vinden.

(Bron en verdere informatie: Neues Museum Biel/Nouveau Musée Bienne).

Het meer van Neuchâtel en de Areuse-kloof


Noé Cotter, 2020. Foto: TES

De tentoonstelling Errances dans les méandres du temps (Zwerftochten in de meanders van de tijd) neemt ons mee naar plaatsen die fotograaf Noé Cotter (geboren in 1993) al sinds zijn jeugd kent. Zijn ontdekkingstocht voert ons van de diepten van het meer van Neuchâtel tot de grotten van de Areuse-kloof  (Areuse-Gorge) in het kanton Neuchâtel.

De 28 tentoongestelde foto’s zijn gemaakt in 2020. Ze nodigen uit om vertrouwde en toch onbekende landschappen te ontdekken. Natuurlijke elementen – water, rotsen en vegetatie – spelen een centrale rol, terwijl de plaats van de mens dubbelzinnig is.

Dat laatste wordt gesuggereerd door materiële resten, de restanten van paaldorpwoningen, schepen en hedendaagse voorwerpen die door een lang verblijf op de bodem van het meer zijn omgevormd tot archeologische resten.

De toekomst van de tuin


Piet Oudolf, Oudolf Garten Vitra Campus, Weil am Rhein, 2020 © Vitra, Foto: Dejan Jovanovic

Tuinen zijn spiegels van identiteiten, dromen en visies, ze hebben diepe culturele wortels en zijn een uitdrukking van onze relatie met de natuur. Tegenwoordig is de tuin veel meer dan een romantische idylle.

Tuinen zijn tegenwoordig plekken van de avant-garde en dienen als experimenteerterrein voor sociale rechtvaardigheid, biodiversiteit en een duurzame toekomst.

Met “Garden Futures” presenteert het Vitra Design Museum een grote tentoonstelling over de geschiedenis en de toekomst van de tuin. Welke ideeën en opvattingen vormen het huidige tuinideaal? Welke bijdrage leveren tuinen aan een leefbare toekomst?

De tentoonstelling onderzoekt deze vragen aan de hand van een groot aantal voorbeelden uit de designwereld, de alledaagse cultuur en de landschapsarchitectuur – van ligstoelen tot verticale stadsboerderijen, van hedendaagse gemeenschapstuinen tot vergroende gebouwen en de tuinen van ontwerpers en kunstenaars.

De tentoonstelling is ontworpen door het bekende Italiaanse bureau Formafantasma.

Johann Heinrich Füssli


Johann Heinrich Füssli, La Débutante, 1807. Tate, presented by Lady Holroyd in accordance with the wishes of the late Sir Charles Holroyd, 1919, Foto © Tate

Van 24 februari tot 21 mei 2023 toont het Kunsthaus Zürich de Zwitserse kunstenaar Johann Heinrich Füssli (1741-1825) als tekenaar. Füssli was een van de meest eigenzinnige, originele en controversiële Europese kunstenaars van de achttiende eeuw.

Het nadrukkelijk individualistische karakter van zijn kunst verdeelde gedurende zijn hele carrière de publieke opinie.

Waar men geïdealiseerde lichamen zou verwachten in de gracieuze poses en verhoudingen van antieke standbeelden, treffen we in plaats daarvan vrouwen aan wier lichaam wordt bepaald door stijve lijfjes, taillebanden, gerimpelde mouwen en puntschoenen, en wier hoofd wordt bekroond door kapsels van de meest complexe en bizarre soort.

Zijn vrouwenfiguren nemen een nadrukkelijk uitdagende houding aan. Zelfverzekerd keren de vrouwen de blikken van de toeschouwers terug of negeren ze die. In de regel presenteert Füssli zijn vrouwen als alleenstaande figuren die bijna afstandelijk overkomen. In groepsverband kunnen hun activiteiten mysterieus overkomen.

De tentoonstelling (Füssli. Fashion – Fetish – Fantasie) en de catalogus onderzoeken de diversiteit van vrouwelijke kapsels en het nieuwe beeld van de krachtige vrouwelijke figuur, evenals de invloed van het libertaire milieu op de creatieve verbeelding van de kunstenaar.

De tentoonstelling kwam tot stand in samenwerking met The Courtauld, Londen.