Concilium totius Galliae, Lugdunum, Augusta Raurica, Aventicum en Helvetia
16 september 2026
Augustus (63 v. Chr. – 14. N. Chr.) was na een burgeroorlog (44-31 v. Chr.) vanaf 31 v. Chr. de nieuwe machthebber van het Romeinse Rijk. Vanwege het eeuwenoude republikeinse verleden van Rome en de afkeer van een monarchie, noemde hij zich echter vanaf 27. v. Chr. Princeps, eerste onder gelijken of eerste burger. Hij was niet zomaar iemand, maar de adoptiefzoon van Julius Caesar (100-44 v.Chr.). Geboren als Gaius Octavius, noemde hij zich na zijn adoptie Gaius Julius Caesar.
Reconstructie. Sammlung: Lugdunum-Musée et théâtres romains
De keizercultus
In feite vestigde hij echter een alleenheerschappij of monarchie. De weerstand binnen de elite van het oude Rome was echter groot en ook in de nieuwe veroverde gebieden moesten propaganda, carrièremogelijkheden, vrede en welvaart zijn alleenheerschappij rechtvaardigen en in stand houden. Een van de instrumenten was de keizercultus.
De princeps oftewel de imperator Caesar Augustus en zijn familieleden hadden een goddelijke status. Deze status kreeg gestalte in standbeelden temidden van goden, aan hun gewijde tempels, religieuze bijeenkomsten en vooral op een van de vele religieuze feestdagen.
Rome was een door en door religieuze samenleving. Priesters of magistraten van de Ordo Decurionum (de elite van bestuurders en priesters) hadden op lokaal niveau de regie over de keizercultus. De keizercultus was ook een belangrijk instituut voor propaganda en zelfrepresentatie in de veroverde Keltische gebieden in het huidige Frankrijk en Zwitserland.
Map van de Tres Gallae. Collectie: Lugdunum-Musée et théâtres romains
Lugdunum (het huidige Lyon) was voor de Keltische stammen in de provincies Gallia Lugdunensis, Gallia Belgica en Gallia Aquitania de locatie van de jaarlijkse bijeenkomst van het Concilium totius Galliae, of Concilium Galliarum, de Raad van de Gallische stammen in de Tres Galliae (Julius Caeser in de Bello Gallico).
Delegaties van 60 Gallische steden verzamelden zich op deze bijeenkomst, ook uit de gebieden van de Helveten (met Aventicum, het huidige Avenches, als hoofdstad) en Rauraken (met Augusta Raurica, het huidige Augst/Kaiseraugst, als hoofdstad).
Model van Mausoleum van Lucius Munatius Plancus in Gaeta. Collectie: Lugdunum-Musée et théâtres romains
Lugdunum was de provinciehoofdstad van de Provincia Gallia Lugdunensis. Gallia Narbonensis (met Genava/Genève) maakte hier geen deel van uit. De stichter van Lugdunum in 43 v. Chr. was Lucius Munatius Plancus (87-15 v. Chr.), die in 44 v. Chr. de Colonia Augusta Raurica al had gesticht. Hij was dus niet de stichter van Basilia (Bazel), een kleine Keltische nederzetting.
De bijeenkomst vond plaats bij het heiligdom van de Drie Galliae op de heuvel van de Croix-Rousse. Deze Raad had politieke en religieuze functies. Ze was onderdeel van de keizercultus, overlegde en discuteerde over Gallische kwesties en correspondeerde met Rome (dat wil zeggen de senaat en de keizer), besprak fiscale aangelegenheden en tal van andere zaken. Tijdens deze bijeenkomst kozen de afgevaardigden ook een priester om de religieuze ceremonie bij het heiligdom te leiden.
Jean-Claude Golvin, in L’Antiquité retrouvée, 6e editie, Actes Sud, 2025. Reconstructie van het amfitheater. Collectie: Lugdunum-Musée et théâtres romains
Later in de 1e eeuw werd op de plek van het heiligdom een amfitheater gebouwd, het eerste van de drie Galliae. Het was voor zover bekend ook het eerste amfitheater in de drie Galliae en had na diverse uitbreidingen een capaciteit van 20 000 toeschouwers.
Een originele transcriptie van de toespraak van keizer Claudius voor de senaat in 48 n. Chr. Claudius verzocht de senaat om 60 Gallische steden en plaatsen van Concilium totius Galliae de hoogste Romeinse juridische status te verlenen. Collectie: Lugdunum-Musée et théâtres romains
Het grote complex van het amfitheater, het heiligdom en hun vele standbeelden zijn vrijwel volledig verdwenen. Diverse inscripties, fundamenten en met name het bronzen tablet van een toespraak van keizer Claudius (10 v. Chr. – 53 n. Chr.) op de Croix-Rousse verwijzen naar deze Raad en de locatie op de Croix-Rousse.
Reconstructie Theater- en Odeoncomplex. Collectie: Lugdunum-Musée et théâtres romains
Romeins theater
Romanisering
Evenals in Aventicum, Augusta Raurica en het nabijgelegen Vienna (het huidige Vienne in de Romeinse provincie Gallia Narbonensis), was ook in Lugdunum de keizercultus alomtegenwoordig. De romanisering van dit gebied van de Keltische stam van Allobroges vond in twee generaties plaats en talrijke vondsten, sculptuur, prachtige mozaïeken, theater, odeon, amfitheater, villa’s, forum, basilica, thermen en andere Romeinse bouwwerken getuigen hiervan.
Collectie: Lugdunum-Musée et théâtres romains
Bovendien was Lugdunum samen met Vienna een belangrijke handelsplaats aan de Rhône (Rhodanus), met contacten in Genava, Augusta Raurica, Aventicum en tal van andere plaatsen in het huidige Zwitserland.
Collectie: Lugdunum-Musée et théâtres romains
Conclusie
Volgens sommige historici is de val van het Romeinse Rijk te wijten aan de opkomst van het christendom, de enorme omvang van deze veelvolkerenstaat, degeneratie van de bestuurlijke elite of een combinatie van factoren (economische, fiscale, bestuurlijke chaos en burgerlijke oorlogen of invasies van andere volken). Waarschijnlijk is het een combinatie van factoren geweest, waarbij niet vergeten mag worden dat het Oost-Romeinse rijk of Byzantium het tot 1453 heeft volgehouden.
Er is ook een ander perspectief. Hoe heeft dit uitgestrekte Rijk, met beperkte communicatiemogelijkheden en vele culturen, het zo lang volgehouden?
Collectie: Lugdunum-Musée et théâtres romains
Een verklaring is de bestuurlijke decentralisatie, de meerwaarde van de Romeinse levenskwaliteit en de romanisering. De veroverde gebieden in Westelijk Europa namen de Romeinse taal, cultuur en levenswijze maar al te graag over. Dit geldt niet altijd voor de nog oudere culturen in Griekenland, delen van Turkije en het Midden-Oosten.
Collectie: Lugdunum-Musée et théâtres romains
In het Romeinse Rijk waren decentralisatie en de relatieve autonomie op lokaal niveau het uitgangspunt. Indien belastingen werden betaald, geen opstanden plaatsvonden en de keizer als goddelijke figuur werd vereerd, liet Rome lokale bestuurders met rust. Bovendien boden politieke, commerciële en militaire carrières een aantrekkelijk perspectief.
Aan sporadische opstanden, onder andere vanwege corrupte (Romeinse) gezagsdragers, maakte Rome echter met meedogenloos geweld een einde.
Niet alleen Lugdunum, maar ook Augusta Raurica en Avenches zijn voorbeelden van snelle romanisering en decentraal bestuur in de Drie Galliae. De Pax Romana van de eerste eeuwen van de Romeinse overheersing veranderde Europa en het gebied van het huidige Zwitserland voorgoed.
Collectie: Lugdunum-Musée et théâtres romains