Auteur: Maarten Koning

Wandelen met uitzicht op een kerncentrale. Het ligt niet direct voor de hand, maar herbergt diverse verrassingen.

Zwitserland heeft nog drie actieve kerncentrales, in Beznau en Leibstadt (kanton Aargau) en Gösgen aan de rivier de Aare (kanton Solothurn).

De Zwitserse burgers stemden in 2017 tegen de bouw van nieuwe kerncentrales. De bestaande kerncentrales sluiten op termijn. Gezien de huidige discussies over schone energie is het echter nog maar de vraag of en wanneer de huidige centrales worden gesloten.

Deze vragen raken al snel op de achtergrond wanneer een wandeling begint in het mooie Olten (kanton Solothurn) en al spoedig de heuvels ten oosten van de stad bereikt. De kerncentrale van Gösgen en diens rookpluim zijn nooit ver weg.

Boerderijen, de herfsttinten van de bomen, dalen en vee begeleiden de wandelaar. Na de heuvel Leimgruben (448 meter) is er een unieke verrassing in het Chrisental (475 meter). Een koe heeft nog geen vijf minuten geleden op een boerderij een kalf gebaard. De placenta is nog zichtbaar. Dit is het eerste verrassing.

De tweede wacht in Däniken, in de wijk Eich op 433 meter hoogte. In de Nothelferkapelle zingt het wandelgezelschap het Dona nobis pacem onder begeleiding van een ervaren zanger.

Hoewel een heilige voor nucleaire straling ontbreekt (zie Swiss Spectator de Nothelferkapelle van Däniken, onder Monumenten, 18.11.2021), heeft deze kapel haar diensten weer bewezen.

De derde verrassing is aanwezig in Schönenwerd (kanton Solothurn), tevens eindpunt van de wandeling. Het Bally schoenenmuseum toont in het woonhuis van de oprichter Carl Franz Bally (1826-1899) de opmerkelijke geschiedenis van het kwaliteitsmerk Bally. Het bedrijf werd in 1851 opgericht.

Bally werd in twee generaties een mondiaal merk voor kwaliteitsschoenen voor dames, heren en kinderen, van Parijs, Londen, New York tot Buenos Aires.

Het museum toont een van de grootste collecties schoeisels ter wereld vanaf het oude Egypte (3 000 v. Chr.), Grieken en Romeinen, tot aan Chinese, Japanse, Indiase, Noord- en Zuid Amerikaanse Afrikaanse, Arabische, Afghaanse, en Europese culturen.

Het merk Bally komt ook uitgebreid aan bod: de productie, het creatieve proces, de diverse doelgroepen en de ontwikkeling in de tijd en ook de afstemming voor bijzondere gelegenheden (zie Swiss Spectator onder Events, Bally Schoenmuseum, 18.11.2021).

Het merk Bally bestaat nog steeds, alleen is het sinds 1977 geen familiebedrijf meer. Bally heeft overigens ook wandelaars en anders (winter) sporters lang van schoenen voorzien.

De Zwitserse Alpen Club

De Zwitserse Alpen Club (Schweizer Alpen Club, SAC/Club Alpin Suisse, CAS) organiseert regelmatig wandeltochten in deze omgeving (en elders) in het land.

Hoewel de naam anders doet vermoeden, organiseert de SAC niet alleen skitochten, bergbeklimmingen en andere sporten in het hooggebergte en de Alpen, maar ook (wandel) activiteiten in andere regio’s.

(Bron en verdere informatie: www.sac-cas.ch).

De grillade of barbecue is een vaste bekende op wandeltochten in Zwitserland. De SAC/CAS of andere organisaties onderhouden deze rustplekken die variëren van eenvoudige roosters tot overdekte huisjes. Wat ze alle gemeen hebben is de harmonie met de natuur en het respect waarmee gebruikers er mee omgaan.

Een voorbeeld is een rustplek met grillade in de bergen bij het stadje Willisau (kanton Luzern). De grillade is hier voorzien van allerlei keukengerei, zoals vleesvorken, opscheplepels en zelfs een visschepje. Bij vertrek wordt alles, uiteraard, keurig achtergelaten, stoffer en blik en schoonmaakmiddelen zijn ook aanwezig. Zelfs aan een drinkbakje voor de hond is gedacht.

Het meest typerende is wellicht dat het nog mogelijk is deze spullen aan het publiek ter beschikking te stellen in de wetenschap en het vertrouwen dat ze niet verdwijnen.

De twee turfvijvers l´étang de la Gruère de la Gruère en Les Royes en de grensrivier de Doubs zijn bijzondere juweeltjes van de Franches-Montagnes.

In de Fondation Les Cerlatez kunnen bezoekers deze en andere natuurschatten (beter) leren kennen.

De Etang de la Gruère is een nationaal natuurreservaat van meer dan 120 hectare. Het veengebied of hoogmoeras beslaat 56 hectare en heeft een dikte van negen meter turf die in 12.000 jaar (na het einde van de grote ijstijden) is geaccumuleerd.

Het reservaat ligt voor het grootste deel in de gemeente Saignelégier (kanton Neuchâtel), maar ook in de gemeenten Le Bémont en Montfaucon (kanton Jura) en Tramelan (kanton Bern).

Het meertje is te danken aan een kunstmatig waterreservoir dat in de 17e eeuw is aangelegd om een molen aan te drijven.

(Bron en nadere informatie: www.j3l.ch).

Aan het eind van de 19e eeuw veranderde ook de beeldhouwkunst, in navolging van de ontwikkelingen in de schilderkunst en de opkomst van de fotografie.

Kunstenaars maakten Beelden zonder propagandistische, representatieve of officiële functie. Voordien waren de werken meestal heiligen, heersers of beroemde persoonlijkheden. En deze figuren werden altijd op een sokkel geplaatst.

Auguste Rodin (1840-1917) plaatste zijn figuren voor het eerst direct op de bodem. De meeste beeldhouwers volgden dit voorbeeld. Sindsdien kunnen beeldhouwwerken ook een zelfgekozen, zuiver artistiek thema hebben.

Bovendien is het spectrum van gebruikte materialen uitgebreid. Naast hout, steen en brons worden tegenwoordig ook ijzer, aluminium, kunststoffen of glas gebruikt, en soms ook in combinatie met fotografie, beweging en licht.

In 1991 hebben de gemeenten Baden, Wettingen en Neuenhof (kanton Aargau) in de aanloop naar het 700-jarig bestaan van de Zwitserse Bondsstaat de Kulterweg Limmat in het leven geroepen, kunstwerken in de vrije lucht. Het pad loopt tussen de twee houten bruggen van Baden en Neuenhof aan beide oevers van de Limmat.

De Stichting (Stiftung) Kulturweg Limmat  onderhoudt de (27) sculpturen en informatieborden en geeft opdrachten voor nieuwe werken.

(Bron en nadere informatie: www.kulturweg-limmat.ch).

De koninklijke berg Rigi (kanton Luzern) is onder andere bekend vanwege ´s werelds eerste tandradbaan (21 mei 1871) en de huidige berg- en kabelbanen.

Het predicaat koninklijke dankt deze berg (1 800 meter) aan Albrecht von Bonstetten (1443-1504). Hij beschreef de berg in 1479 als de ´Regina Montium´, de koningin der bergen. Von Bonstetten was geograaf, humanist en decaan van het klooster Einsiedeln.

De naam Rigi is afgeleid van het Latijnse woord Riga, wat lijn betekent. Riginen is de geografische benaming voor de bovenrand van de berg. Deze aanduiding geeft al aan dat de berg niet stijl is. De berg is goed toegankelijk in tegenstelling tot de er tegenover gelegen berg Pilatus (2 137 meter).

Beide fameuze bergen tonen zich samen met enkele Alpenreuzen op een wandeling van het stadje Willisau (kanton Luzern) naar Menzberg.

De cultuurhistorische achtergrond  van Willisau is niet de enige reden te beginnen met een stadswandeling (zie Swiss Spectator 11 november, Willisau, Lokale Historie). De Willisauer Ringli is een ‘must’ bij een bezoek aan Willisau.

Dit kleine koekje met een doorsnee van 3 cm heeft een juridische procedure van 55 jaar achter de rug (1920-1977), voordat de rechter besliste dat de koekjes op basis van het uit Willisau afkomstige recept alleen in deze stad geproduceerd mochten worden.

Rond 1860 werden de eerste Willisauer Ringli in Willisau gebakken in het Ursprungshaus in de oude stad. Door het grote succes werden ze al snel in heel Zwitserland gebakken, zeer tot ongenoegen van de bakkers uit Willisau en hun (veronderstelde) geheime recept.

Na de Willisauer Ringli volgt de wandeling de route van de kapelletjes en kruizen van het katholieke kanton door schitterende dalen, bossen, toppen van bergen (tot 1016 meter), langs de grote en goed onderhouden boerenhoeves.

Aan het einde van de tocht doemen de Rigi en de besneeuwde Pilatus op met in het dal het oude kuuroord Menzberg. Het Kurhaus (tegenwoordig  Landgasthof Hotel Menzberg) opende in 1834 zijn deuren.

Niet alleen de zuivere lucht, maar ook de louterende werking van het zicht op de Rigi en de Pilatus maakten Menzberg tot een destijds bekend kuuroord.

De Zwitserse Alpen Club

De Zwitserse Alpen Club (Schweizer Alpen Club, SAC/Club Alpin Suisse, CAS) organiseert regelmatig wandeltochten in deze omgeving (en elders) in het land.

Hoewel de naam anders doet vermoeden, organiseert de SAC niet alleen skitochten, bergbeklimmingen en andere sporten in het hooggebergte en de Alpen, maar ook (wandel) activiteiten in andere regio’s.

(Bron en verdere informatie: www.sac-cas.ch).

Het World Nature Forum in Naters (kanton Wallis) is het nieuwe bezoekerscentrum van het UNESCO-werelderfgoed Zwitserse Alpen Jungfrau-Aletsch.

De interactieve tentoonstelling toont de verschillende landschappen van de Alpen en de gletsjers en gaat in op de actuele problematiek van de klimaatverandering.

De klimaatverandering zal (on)voorziene veranderingen en nieuwe uitdagingen met zich meebrengen voor de landbouw, het toerisme, de irrigatie van weiden, tradities, talen en het culturele erfgoed.

(Bron en verdere informatie: www.wnf.ch).