Zwitserse chocolade veroverde de wereld en John Bowring
29 november 2025
Hoe komt het dat een klein bergachtig land zonder cacaobomen en ver weg van de zee al twee eeuwen een prominente producent van chocolade is? De belangrijkste grondstof van chocolade is immers cacao.
Is er een verband met de ‘Zuckerbäcker’ in Graubünden? In deze regio waren patisserie of confiserie volstrekt onbekend in de 18e eeuw. Toch stichtten duizenden Bündner wereldwijd patisserien en koffiehuizen in twee eeuwen (1700-1900) en later hotels, restaurants, brouwerijen aanverwante bedrijven.
Aanvankelijk, voor de kolonisatie door Europese landen (vanaf eind 15e eeuw), was Centraal-Amerika de belangrijkste cacaoproducent. De bewoners, onder andere de Maya en de Azteken, gebruikten cacao van de cacaoboon als drank, medicijn, ruilmiddel, geschenk of offers voor goden. Tegenwoordig is West-Afrika de belangrijkste leverancier van cacao.
Cacao
Europeanen leerden na de verovering van Centraal-Amerika cacao en chocolade kennen en waarderen. Tot aan het einde van de 19e eeuw was het voor Europa nieuwe product echter voorbehouden aan een elite van geestelijken, adellijken en bourgeoisie.
De 19e eeuw luidde echter het tijdperk van chocolade voor alle lagen van de bevolking in. Er was in deze tijd niet alleen sprake van een industriële revolutie, maar ook van een chocoladerevolutie en Zwitserland speelde een hoofdrol.
De chocoladerevolutie
De nieuwe confederatie van 1815, haar ondernemers en handelaren waren niet alleen mondiale voorlopers in de horlogesector, textiel, haarkammen, spoorwegen, tunnelbouw, waterkrachtcentrales, machinebouw of elektrotechniek, maar ook in chocolade.
Uitvindingen ontstaan nooit in een vacuüm, maar in een context en tijdsgeest. Zwitserse Handelaren brachten de cacaobonen naar Zwitserland, boeren leverden melk in overvloed, innovatieve ondernemers brachten nieuwe chocolade op de markt en begeleidden hun producten met voor die tijd originele reclamecampagnes. Niet alleen Europa, maar de wereld was hun markt!
De Zwitserse chocoladepioniers
Rodolphe Lindt (1855-1909), François-Louis Cailler (1796-1852), Philippe Suchard (1797-1884), Theodor Tobler (1876-1941), Henri Nestlé (1814-1890) en Daniel Peter (1836-1919) zijn slechte enkele van de vele Zwitserse chocoladepioniers. François-Louis Cailler revolutioneerde de chocoladeproductie door zijn stoommachine. Zijn chocoladefabriek, de eerste in Zwitserland, is in 1819 gesticht in Vevey.
Wellicht is het geen toeval, maar Henri Nestlé bracht in Vevey gecondenseerde melk voor kinderen op de markt. Zijn plaatsgenoot Daniel Peter past dit procedé toe op chocolade en melkchocolade was het resultaat.
Philippe Suchard, de eerste chocolademultinational, introduceerde in Neuchâtel ’s werelds eerste marketingcampage. Zijn advertenties in kranten, posters, muurschilderingen en iconografie zijn tegenwoordig collectoritems!
John Hassall (1868-1948), 1900. Collectie: Musée d’Art et d’Histoire de Neuchâtel
In Neuchâtel zijn de posters en muurschilderingen van Suchard nog steeds op muren en posters te zien. Theodor Tobler ontwiep vervolgens posters die tegenwoordig als kunst in het Museum of Modern Art in New York te zien zijn.
Rodolphe Lindt en de Conchemachine. © Foto: Lindt Home of Chocolate
Rodolphe Lindt deed voor de liefhebber van chocolade wellicht een van de meest baanbrekende ontdekkingen. Zijn conche is een apparaat dat chocolade met andere ingrediënten mengt en net zolang roert en zacht maakt tot het een onweerstaanbare smaak heeft en ‘smelt als chocolade op de tong’.
Kortom, de industriële revolutie heeft van de cacaoboon in Europa een massaproduct gemaakt voor alle lagen van de bevolking. De meeste van de Zwitserse chocoladeproducenten uit de 19e eeuw zijn in de loop der tijd opgegaan in multinationals, enkele zijn echter zelfstandig gebleven, waaronder Lindt- Sprüngli.
Chocolarium in Flawil
Niet alleen hun historie, maar ook hun huidige functioneren komen in diverse permanente tentoonstellingen aan de orde. Het Maison Cailler in Broc (kanton Freiburg), het Chocolarium in Flawil (kanton St. Gallen), het Alimentarium in Vevey of het Lindt House of Chocolate in Kilchberg (kanton Zürich) zijn maar enkele voorbeelden.
Lindt House of Chocolate
Het Lindt House of Chocolate biedt niet alleen een historie van de cacaoboon tot moderne productiemethodes en onderzoeken, maar geeft ook de mogelijkheid de vele chocoladesoorten en hun ingrediënten te proeven en van nabij mee te maken.
De wereld van chocolade in beeld, getallen en geografie
Conclusie
Een ander aspect is de eeuwenoude Zwitserse export, industriële innovatie, ondernemers- en handelsgeest en de op het buitenland gerichte mentaliteit. De ‘dorpen’ in de Innerschweiz of Appenzell, hun grootstedelijke aanzien en de erkenning als onafhankelijke steden in het Heilige Roomse Rijk vanaf de middeleeuwen passen ook in dit patroon. Chocolade is maar een van diverse succesvolle producten.
De vergelijking met de Zuckerbäcker is dan ook niet uit de lucht gegrepen. De chocolatiers en de Zuckerbäcker waren niet succesvol omdat ze van zoetigheid hielden. Uit het niets creëerden ze wereldwijd nieuwe producten omdat er kennelijk vraag naar was.
Dat Zwitserland onmiskenbaar midden in Europa ligt en al vele eeuwen (handels) betrekkingen onderhoudt met Europese landen, betekent niet dat institutionele aansluiting bij een internationale organisatie zoals de Europese Unie een noodzaak is. Integendeel, Zwitserland, haar wetenschappelijk onderzoek, universiteiten, industrie, handel, instituties en de munt zijn gericht op kwaliteit, subsidiariteit, democratie en decentralisatie. De nog jonge Europese Unie is met deze uitgangspunten niet compatibel.
Bij het overdragen van wetgevende, rechtsprekende en uitvoerende bevoegdheden aan deze internationale organisatie, is het verstandig het rapport en de conclusie in het rapport van John Bowring uit 1835 ter harte te nemen. Hij vond het voor de Zwitserse Confederatie destijds onverstandig om toe te treden tot de Duitse Zollunie. Angst, activisme en opportunisme zijn ook nu nog slechte raadgevers.
De foto’s in dit artikel zijn gemaakt in het Lindt House of Chocolate.
Indrukken uit Lindt Home of Chocolate
