Destination Archéologie in Palais de Rumine
27 november 2025
De tentoonstelling Destination Archéologie’ in het Palais de Rumine verbindt twee vakgebieden: archeologie en natuurwetenschappen (zoölogie, geologie en botanisch wetenschap) op een bijzondere wijze. Beide vakgebieden doen onderzoek naar het verleden, waarbij de mens (archeologie) of de natuur (zoölogie, geologie en botanisch wetenschap) centraal staan.
Beide doen ze opgravingen en onderzoeken ze ook het (verre) verleden. Soms kwamen onderzoekers tot tegengestelde conclusies op basis van hun vondsten, bijvoorbeeld in de evolutietheorie.
Natuurwetenschappers toonden in de 19e eeuw aan, dat de aarde miljarden jaren oud was en natuur een kwestie van evolutie was. Archeologen kwamen niet veel verder dan enkele duizenden jaren en lang stonden hun vondsten het scheppingsverhaal niet in de weg.
De tentoonstelling presenteert een ontdekkingsreis van archeologie en natuurwetenschappen door de 19e eeuw tot 1914. Doel is aanschouwelijk te maken op welke wijze wetenschap in de 19e eeuw ons beeld van het verleden bepaalde.
Het kanton Waadt (Vaud), diens wetenschappers en vondsten, Europese vakgenoten en vijf periodes begeleiden de bezoekers. Iedere periode begint met een tijdmachine met de belangrijkste gebeurtenissen.

De machine 1798 begint met de Franse invasie van de Confederatie, de vestiging van de Helvetische Republiek en het einde van de Berner overheersing van Waadt. Korte tijd daarna onderneemt Napoleon zijn veldtocht in Egypte, mede vergezeld van wetenschappers uit Waadt.
De Romeinse en Griekse cultuur was al enkele eeuwen onderwerp van wetenschappelijk onderzoek. De 19e eeuw markeerde echter een kwalitatief en kwantitatieve vooruitgang. Duizenden objecten en Romeinse steden werden opgegraven, ook in Waadt, bijvoorbeeld in Avenches, Vevey, Lausanne en Nyon. De veldtocht in Egypte ontketende een fascinatie voor het oude Egypte. De ontcijfering van de steen van Rosette door Jean-François Champollion (1790–1832) in 1822 was een doorbraak in het wetenschappelijk onderzoek.

De eerste mummie in Zwitserland is rond 1819 verworven door dit museum (Musée cantonal de Lausanne, opgericht in 1818).

De machine 1815 introduceert de nieuwe Confederatie en het kanton Waadt (sinds 1803 een kanton).

Het nieuwe kanton Waadt zoekt naar zijn historische identiteit in een periode van de zoektocht naar het ontstaan van de aarde en de mens.

De vindplaatsen en objecten van het Romeinse erfgoed in het kanton Vaud, in kaart gebracht door Frédéric Troyon (1815-1866), met Avenches als belangrijkste Romeinse stad.
De religie en de meeste wetenschappers bevestigden een ouderdom van ongeveer 5 000 jaar van mensheid en aarde. De archeologische vondsten gingen ook terug tot deze tijd. De natuurwetenschappers kwamen echter door de ontdekking van dierlijke en menselijke (onder andere de Neanderthalers) overblijfselen tot andere conclusies. Dit leidde na 1850 tot de evolutietheorie van Darwin.

De archeoloog Frédéric Troyon baseerde zich op het scheppingsverhaal en bracht dit in verband met zijn vondsten.

Hij baseerde zich op de generaties in het Oude Testament, telde ze bij elkaar op en kwam uit op een 4000 jaar oude aarde. Hier zijn twee pagina’s uit zijn onderzoek en berekening van het Oude Testament.


Tegelijkertijd deden natuurwetenschappers andere ontdekkingen, die wezen op een veel oudere aarde en op de evolutietheorie.

Zwitserse wetenschappers hadden een voortrekkersrol. Ferdinand Keller (1800-1881) bracht natuurwetenschappers uit de zoölogie, geologie en plantkunde samen met onderzoekers uit de prehistorie. Dit voorbeeld werd in andere landen nagevolgd en er ontstonden nieuwe Europese netwerken. De reizen door Europa en contacten van de eerder genoemde Frédéric Troyon bevestigen deze nieuwe samenwerking.

De machine van 1848 introduceert de Grondwet van 1848 en de nieuwe Confederatie. De nieuwe federatie, de eerste democratie op het Europese continent, zoekt, na een eeuwenoud proces van staatsvorming , in de romantiek van de 19e eeuw zijn nationale identiteit.

Auguste Bachelin (1830-1890), Landesmuseum Zürich, reproductie

De historicus en arts Victor Gross bij de paalwoningen (870–850 v. Chr.) in Cortaillod (kanton Neuchâtel) op 15 november 1884.

Op 24 augustus 1854 organiseren Adolphe Morlot (1820-1867), Frédéric Troyon en François Borel bij Morges het eerste onderwateronderzoek.
In 1854 worden de eerste paaldorpwoningen in kanton Zürich en aan de oevers van het meer van Konstanz worden ontdekt, gevolgd door vele nieuwe vindplaatsen door de verlaging van het waterpeil van de meren in de Drie-Meren-Gebied (de meren van Neuchatel, Biel/Bienne en Murten/Morat).

Albert Naef (1862-1936), dokumentatie over slot Chillon, uitgave omstreeks 1900

Het verlichte model uit 1885 is een visueel en muzikaal spektakel dat is gebaseerd op een complex mechanisch uurwerk. Het vertelt het verhaal van de beroemde gevangene François Bonivard uit 1536. Het apparaat is gemaakt door Édouard-Gabriel Wüthrich en Jean Perrin (muziek).
Deze samenlevingsvorm wordt geïdealiseerd, mede om een nationale cohesie te bewerkstellingen. Het is de eeuw van het nationalisme en Confoederatio Helvetica vormt geen uitzondering. Tegelijkertijd doet de evolutietheorie haar intrede en steeds meer zoologische, geologische en botanische vondsten en onderzoeken maken de aarde en mensheid steeds ouder.

De machine van 1891 markeert het tijdperk van de directe democratie sinds 1874 en 1891, de organisatie van een federaal leger, de nationale vlag (het volkslied duurde nog decennia) en het de eerste nationale dag op 1 augustus ter herinnering aan de gebeurtenissen 700 jaar eerder.

Deze periode benadrukt de belangstelling voor de middeleeuwen en het in standhouden van monumenten. In Waadt hebben onder andere de periode van Savoie (tot 1536) en de lokale dynastieën veel belangstelling.
De machine van 1914 sluit niet alleen een periode van honderd jaar af (1814-1914) en het Fin de Siècle), maar kijkt naar de toekomst van archeologie en natuurwetenschappen en stelt vragen. Een gereconstrueerde schoolklas uit de 19e eeuw toont educatie en achterhaalde stereotypen en feiten uit deze periode.

Conclusie
De tentoonstelling in het imposante Palais de Rumine beoogt niet alleen duizenden objecten uit haar en ander collecties in deze reis door de 19e eeuw in perspectief te plaatsen, maar ook de interactie tussen en evolutie van archeologie en natuurwetenschappen aan de orde te stellen.
Het is tevens een cultuurhistorie van Zwitserland in Europees perspectief. Het museum en kanton Waadt en zijn uitgebreide Europese netwerk en contacten nemen daarbij met reden een centrale plaats in.
(Bron en verdere informatie: Palais de Rumine)
