De actualiteit van het Concilie van Nicea
19 november 2025
Het heeft weinig aandacht gekregen, maar toch is deze gebeurtenis tot op heden actueel: het eerste Concilie van de christelijke kerk in 325 in Nicea, het huidige Iznik (Turkije). De keizers van het Romeinse Rijk heersten eeuwenlang over grote delen van Europa, Azië en Afrika, waaronder ook het huidige Turkije en Zwitserland.
Het christendom verspreidde zich in de eerste eeuwen vooral in het huidige Midden-Oosten, Turkije en de omliggende regio’s. Wat het christendom vanaf het begin kenmerkte, was de grote theologische verdeeldheid. Er ontstonden tientallen afsplitsingen.
Nicea (Nikaia), 3e eeuw n. Chr. Afbeelding: Antikensammlung Basel & Sammlung Ludwig
Het Concilie van Nicea wilde de eenheid van de kerk herstellen, of in ieder geval de officiële dogmatiek van de kerk vastleggen. Het was als het ware het eerste oecumenische initiatief!
Zoals bekend splitste de christelijke kerk zich daarna nog vele malen (onder andere door het Grote Schisma van 1084 en de Reformatie vanaf 1517), maar het is goed om even stil te staan bij dit eerste initiatief in het jaar 325, een bemiddeling avant la lettre.
Mégalo Metéoron Klooster (Griekenland), icoon die het Concilie van Nicea verbeeldt, de veroordeelde Arius ligt op de bodem. Bron: Wikipedia
Het is geen toeval dat juist in Zwitserland dit concilie uitgebreid wordt herdacht. Tijdens de Reformatie waren de ‘Disputatio’, het ‘Simultaneum’, het compromis, ‘agree to disagree’, staatsmanschap en vooral de stem van de burgers (bijvoorbeeld Appenzell 1597) voorwaarden voor het voorkomen van meedogenloze godsdienstoorlogen, afgezien van enkele kleinere gewapende conflicten. Zelfs of juist in ’s werelds voormalige calvinistische en huidige internationale juridische hoofdstad staat ‘Nicea’ in het middelpunt van de belangstelling!
Grafstenen uit Phrygië (het huidige Anatolië), 3. eeuw n. Chr. Collectie: Antikensammlung Basel und Sammlung Ludwig
Op het Concilie van Nicea discussieerden de bisschoppen over de christelijke dogmatiek. Sommige besluiten van toen zijn nog steeds van belang voor de hedendaagse christelijke kerk! De inhoud is vanuit historisch oogpunt niet relevant, maar het laat zien hoe lang besluiten kunnen doorwerken, ook al hebben ze op de lange termijn niet al te positieve onvoorziene gevolgen.
Wat geldt voor het Concilie van Nicea, geldt ook voor de huidige institutionele verdragen, ook al hebben de bisschoppen en de christelijke religie gelukkig plaatsgemaakt voor gekozen politici en niet op religie gebaseerde wetten.