Grensafbakening tussen kantons en gemeenten in de Confederatie
3 mei 2026
De buitengrenzen van de Zwitserse Confederatie zijn sinds 1815 vrijwel ongewijzigd gebleven. Door het ingrijpen van Napoleon (1798-1813) waren de buitengrenzen ingrijpend veranderd, en het Congres van Wenen (1814/1815) bevestigde de onafhankelijkheid en de grenzen van de nieuwe Bondsstaat in 1815.
Rhäzüns, het laatste Oostenrijkse gebied binnen de Confederatie, werd in 1819 onderdeel van het kanton Graubünden. De koning van Pruisen deed uiteindelijk in 1857 formeel afstand van het vorstendom Neuchâtel, dat sinds 1815 een kanton van de Bondsstaat was en sinds 1848 formeel een republiek.
Toch zijn er in de Zwitserse Bondsstaat nog steeds twee buitenlandse enclaves: Campione in het kanton Ticino en Büsingen in het kanton Schaffhausen. De laatste uitbreiding van het grondgebied van de Zwitserse Bondsstaat betreft het dorpje Cavaione in Graubünden dat lange tijd in niemandsland lag.
Magden, Buus, Wintersingen and Maisprach
Des te dynamischer zijn daarentegen de verschuivingen binnen de Confederatie, kantons en gemeenten. De lappendeken van gemeenten uit verschillende kantons (Vaud, Bern, Freiburg) in de Drie Merenregio en in de kantons Solothurn, Basel-Landschaft en Aargau wijst op een dynamisch historisch proces. De oprichting van het kanton Jura in 1979 en recentelijk de overgang van Moutier van het kanton Bern naar het kanton Jura zijn eveneens terug te voeren op dit eeuwenlange proces.
De Sonnenbergtoren (op 632 m hoogte)
Een typisch voorbeeld is de grensvorming tussen kleine, eeuwenoude dorpen aan de voet van de Sonnenberg. Na de verovering van Aargau door de Confederatie in 1415 bleef het Fricktal tot 1803 Habsburgs-Oostenrijks bezit. Op verschillende plaatsen zijn nog grensstenen van Habsburg-Oostenrijk aanwezig, evenals die van Bern, van het bisdom Bazel en van de stad Bazel. Eeuwenlang streden de stad Bazel en Oostenrijk om het bezit van de Sonnenberg. Magden, Maisprach en de Sonnerberg waren belangrijke posten op de handelsroute Rheinfelden-Gelterkinden op een belangrijke handelsweg
Zicht op de Farnsburg
De Sonnenberg
Op 13 juli 1461 had de stad Bazel de dorpen Buus, Wintersingen en Maisprach uit het Amt Farnsburg van de graven van Falkenstein verworven. Dit gebied was een soort enclave binnen het Fricktal. De Sonnenberg behoorde lange tijd tot het bezit van een burger van de gemeente Maisprach. Deze verkocht de Sonnenberg in de 14e of 15e eeuw, in ieder geval vóór 1461, aan Oostenrijk, dat daarmee de grens van het Fricktal vastlegde.
De Sonnenberg en de dorpen Buus, Maisprach en Wintersingen
Bazel betwistte deze grens; bovendien lag een deel van het gebied van de dorpen Buus en Wintersingen in het Oostenrijkse Fricktal. Het juridische geschil tussen Bazel en Oostenrijk duurde vele generaties, en pas in 1689 werd een akkoord bereikt: de berg werd in tweeën gedeeld.
De deling van de Sonnenberg in 1684. Dit wordt jaarlijks in Maisprach op de Banntag herdacht.
Huidige grenssteen van Basel-Landschaft op de Sonnenberg
Vanwege deze geschiedenis sloten de dorpen Buus, Maisprach en Wintersingen (Kanton Bazel) zich in 1529 aan bij de Reformatie van Basel; Magden (Fricktal en vanaf 1803 kanton Aargau) bleef echter katholiek. Een anekdote vertelt dat de jeugd uit Buus, Maisprach en Wintersingen daarna liever de vrolijke katholieke feesten in het Fricktal en Magden bezocht dan de strenge protestantse bijeenkomsten – tot ongenoegen van dominees en andere notabelen.
Kanton Bazel tot 1833 (links), het Oostenrijkse Fricktal (rechts)
En toch betekende 1815 niet het einde van de geschiedenis voor deze dorpen. Buus, Maisprach en Wintersingen (kanton Bazel) maakten nog een grote verandering mee: de opdeling van het kanton Bazel in 1833. Buus, Maisprach en Wintersingen behoorden vanaf 1833 tot het kanton Basel-Landschaft (Maisprach steunde overigens de stad Bazel en niet de separatisten).
En ook daarmee was de situatie nog niet eenduidig: delen van het grondgebied van de gemeenten Buus en Wintersingen lagen namelijk in het nieuwe kanton Aargau. Pas in 1893 werd dit laatste conflict opgelost: Buus en het kanton Basel-Landschaft verwierven de gebieden Neu en Eigenried, terwijl Wintersingen daarentegen Iglingen definitief aan het kanton Aargau verloor.
Conclusie
Sindsdien is de erfenis van de Oostenrijk-Habsburg in der minne geregeld. Dit proces heeft bijna vijf eeuwen geduurd. Misschien is dit ook een spiegel voor begrip of op zijn minst kennis met betrekking tot de aanleiding van andere historische conflicten in Europa en elders in de wereld.
