Congres van Wenen en Zwitserland

24 januari 2022

Na het einde van het Heilige Roomse Rijk in 1806 (ontbonden door Napoleon) en de val van Napoleon (1813) wilden de grootmachten het Europese evenwicht en het oude regime (ancien régime, de oude bestuursvormen van voor 1789) herstellen.

Het continent mocht bovendien niet worden gedomineerd door één macht en daarom moesten er staten met stabiele grenzen en legers zijn, met name om Frankrijk in te tomen. Duitsland bestond nog niet en het Heilige Roomse Rijk was ontbonden.

In het akkoord van Langres (29 januari 1814) was Frankrijk tot de grenzen van 1792 teruggebracht en werd de onafhankelijkheid van Zwitserland gegarandeerd om tegenwicht tegen Frankrijk te bieden. Om deze reden zagen het Koninkrijk der Nederlanden (tot 1831 inclusief België), Pruisische gebieden langs de Rijn en het Koninkrijk Sardinië Piëmont (dat bestond tot tot 1861).

De kantons in Zwitserland waren echter diep verdeeld, evenals de grootmachten het Verenigd Koninkrijk, Pruisen, Oostenrijk en Rusland. Rusland en Pruisen wilden een sterke Zwitserse Bondsstaat, terwijl Oostenrijk zich inzette voor het behoud van de onafhankelijkheid van de kantons.

De scheidslijnen bij de Zwitserse kantons liep dwars door de oude Untertanengebiete, Zugewandte Orte of bondgenoten, katholieke en protestante kantons, aanhangers van het ancien régime en andere (economische) scheidslijnen.

Op 8 september 1814 bereikte de Engelse gezant echter een compromis: onafhankelijkheid van de kantons, afschaffing van de interne douanebarrières en aristocratische voorrechten en oprichting van federale instellingen.

Pruisen kreeg Neuchâtel weer terug. Pas in 1857 deed de Pruisische koning formeel afstand van zijn prinsdom. Neuchâtel was echter op 12 september 1814 ook toegetreden tot de Confederatie als kanton. Genève en Wallis werden ook erkend als kantons van de Confederatie en op 7 augustus 1815 werd een overeenkomst ondertekend door de tweeëntwintig kantons. Deze grondwet bleef van kracht tot 1 maart 1848.

De neutraliteit van Zwitserland was op 20 maart 1815 al gegarandeerd door de grootmachten in Wenen en de buitengrenzen zijn sindsdien onveranderd gebleven, wel zijn en worden de grenzen van kantons soms aangepast en is in 1979 een nieuw kanton (Jura) erkend in de Grondwet.

(Bron: Thierry Lentz, 1815. Der Wiener Kongress und die Neugründung Europas, München 2014).