De Birsig in twee landen en drie kantons
19 oktober 2025
Ze heeft twee moeders, ze heeft een grote zuster, ze leeft deel bovengronds, deels ondergronds en ze reist met haar zuster naar Nederland. Het klinkt als een raadsel van de Sphinx, momenteel aanwezig in het Antikenmuseum Basel, maar het gaat om de Birsig, een verkleinwoord van de Birs, haar grotere zuster.
De Birsig is een rivier van ongeveer 20 kilometer die wordt gevoed door bronnen van de Remelberg (kanton Basel-Landschaft) en bij Wolschwiler (Elzas). Ze meandert deels door Frankrijk en deels door de kantons Solothurn, Basel-Landschaft en Basel-Stadt, om uiteindelijk naast Grand Hotel Les Trois Rois in de rijn uit te monden. De Birs is bij Birsfelden de grensrivier tussen Basel-Landschaft en Basel-Stadt en mondt daar in de Rijn uit.
De Remelturm op 832 meter hoogte
Der Binnbach
De Birs is dan wel klein in lengte, maar haar daden waren eeuwenlang groot, ten na- en ten voordele van de mens. Voor de in en na de middeleeuwen snel groeiende stad Bazel was ze lange tijd een bron van water en vis, maar ook steeds weer oorzaak van overstromingen en een afvalput en oorzaak van ziektes. Niet alleen het oude slachthuis stond aan haar oevers. Ook kleine bedrijven en woningen stonden er dicht opeengepakt.
De Birs stroomt er nog steeds, maar nu ondergronds. De Barfüsserplatz met zicht op het voormalige St. Leonhardsklooster
Ze stroomde tussen twee heuvels door, aan de ene kant de Münster, aan de andere kant stadsmuren uit de elfde en twaalfde eeuw, het St. Leonhardsklooster (tegenwoordig de hervormde Franstalige kerk, de Lohnhof, musikmuseum Basel, een hotel en appartementen).
Aan het einde van de 19e eeuw, vanwege overstromingen, industrialisatie en explosieve groei van de stad en de erbarmelijke en ziekteverwekkende hygiënische omstandigheden, is de Birs geleidelijk gekanaliseerd en vanaf het begin van het 19e eeuwse stadscentrum overdekt.
Waar tegenwoordig trams en voertuigen rijden, stroomde tot die tijd de Birs. Het betekende ook een stimulans voor de bouw van betere woningen, winkels en de ontwikkeling van een groot plein (Marktplatz).
Zwitserland zou Zwitserland niet zijn, als ook deze verandering niet gebruikt zou worden om het transport van schone energie te faciliteren. Al in de jaren 1950 wordt een deel van de overdekte Birs gebruikt om stadsverwarming naar duizenden verbruikers te leiden. De capaciteit is volgens exploitant IBW zelfs ongeveer 40 000 huishoudens.
De monding in de Rijn vindt plaats bij het oude Schifflände, waar vroeger de beroepsvaart aanmeerde.
Niet alleen de monding in Bazel is de moeite waard, maar ook de dorpen vanaf de Elzas en Basel-Landschaft. De kerk van Biel-Benken, Oberwil, Therwil en Bottmingen en Binningen en hun kastelen maken deel uit van het korte maar bijzondere stroomgebied van de Birsig.
De eerste kapel St. Martin is in 1302 genoemd, reformatie in 1528, 1621 afgebroken en in 1622 nieuwe kerk ingewijd
Biel-Benken (Kanton Basel-Landschaft) de grens
De Landschap van de Birsig en het Klösterli
