Met Athena de avonturen van Griekse helden in Bazel beleven

16 september 2025

De oorsprong van de naam Bazel is nog steeds niet met zekerheid vastgesteld. De huidige naam is afgeleid van de antieke nederzetting Basilia of Basilea. Sommigen beweren zelfs dat het woord Basileus uit het Oudgrieks de naamgever is. Waarschijnlijk komt de naam van de Keltische stam van de Rauraken, die destijds het gebied bewoonden en een kleine nederzetting hadden bij de Münster en de oude gasfabriek.

Dit verandert echter niets aan het feit dat de Romeinen en met hen de Griekse godin Athene (Minerva voor de Romeinen) eeuwenlang (ca. 13 v. Chr.-410 n. Chr.) op deze plek aanwezig waren. Sindsdien heeft Athene zich niet meer in Bazel laten zien; tot 14 september 2025 ter gelegenheid van de tentoonstelling ‘Hero Games’ in het Antikenmuseum Basel.

Hoofd van Athena, Marmer, verkleinde Romeinse kopie van een Grieks bronzen beeld, c. 430 v. Chr. Inv. Lu 231

Het komt bovendien niet vaak meer voor dat de godin Athene zich tot mensen richt. Toch zijn haar woorden na lange afwezigheid weer te horen in het Antikenmuseum Basel. Dit is ook nodig, want de bezoekers staan op het punt de avonturen van de mythische Griekse helden te beleven. Athene ondersteunt hen met de woorden:

“Ik, de onoverwinnelijke Athena, spreek tot u! Ik, die overwinning en roem in mijn goddelijke handen houd. Ik, de godin van wijsheid en oorlog, de dochter van Zeus. Ik begroet u bij de Hero Games!

Haastig ben ik van de Olympus afgedaald om u bij te staan. Al duizenden jaren geleden, in de tijd van de grote heldinnen en helden, was ik altijd ter plaatse. Ik begeleidde Herakles in de donkere diepten van de Hades, leidde het zwaard van Perseus naar de keel van de demonische Medusa en versterkte Theseus in het labyrint van de Minotaurus. Nog steeds kennen de mensen hun namen. Door hun daden hebben ze zich onsterfelijk gemaakt.

Maar nu is uw tijd gekomen. Het tijdperk van uw heldendaden is aangebroken. U treedt in de voetsporen van de antieke heldinnen en helden en beleeft hun legendarische avonturen. Op uw reis treft u op zeven avonturen. Bij elk avontuur moet u een andere vaardigheid bewijzen.

Uw doel, het orakel van Delphi en Apollo, wachten aan het einde van de avonturen op u. Daar ontvangt u de beoordeling van uw heldendaden. En wees gerust, ik, Athena, sta u bij elke missie bij en vertel u altijd wat u moet doen.”

Standbeeld van Athena (sog. Athena Giustiniani), Marmer, Romeinse kopie, maar een Grieks bronzen standbeeld, c.  380 v. Chr., Rom, Vatikanisches Museum (origineel), Gips, Inv. SH 947

Athena begeleidt de bezoekers daadwerkelijk via een audiogids in drie talen (Engels, Duits, Frans) door de Hero Games.

In totaal zeven missies in de vorm van analoge en digitale spellen brengen de bezoekers op de sporen van hun antieke voorgangers. Ze beleven dezelfde avonturen, staan tegenover dezelfde monsters en lossen dezelfde raadsels op.

Medusa

Perseus onthoofdt Medusa in aanwezigheid van Athena. Tempel in Seliunt, ca. 530 v. Chr. Palermo, Museo Archeologico Regionale (origineel), gipsen afgietsel. Inv. SH 440

Het everzwijn gedood door een pijl van een bezoeker

Pijlpunten, brons, verschillende tijdperken. Antikenmuseum Basel verschillende Inv.

Op hun weg ontmoeten ze de angstaanjagende Medusa aan de rand van de wereld en daarna het woud van Kalydon en het reusachtige everzwijn, een kwaadaardig monster.

Ze overwinnen de driehoofdige Kerberos in de onderwereld en staan tegenover de mensenetende Minotaurus in zijn labyrint op Kreta.

De Minotaurus in zijn labyrint

Ze bevinden zich in het tentenkamp van de Grieken, die al tien jaar Troje belegeren. De bezoekers proberen het beroemde Trojaanse paard te bouwen. Als het paard klaar is, trekken de Trojanen het samen met zijn geheime lading Griekse krijgers de stad in en is de ondergang van Troje bezegeld.

Op naar de strijd. Athena staat strijders bij. Wijnmengvat (krater) uit Korinthe, ca. 590 v. Chr., Inv. BS 451

In de kamer van Medea, een van de machtigste tovenaressen ter wereld, is er veel te zien: blikken, glazen, flacons en potten met geheime toveringrediënten, gedroogde kruiden. In een ketel borrelt een toverdrank, waarmee Medea haar beroemde verjongingsspreuk bereidde.

Hekate was de godin van de magie. Cultusbeeld van Hekate (zogenaamd Hekateion), marmer, ca. 100 v. Chr. Inv. Lu 246

Medea was gespecialiseerd in verjongingsspreuken. Wijnmengvat (krater) uit Athene, ca. 440 v. Chr., Inv. BS 1450

De bezoekers voegen nog de belangrijkste ingrediënten toe. Daarbij moeten ze zich strikt aan het recept houden.

De laatste missie voert hen naar het gebergte van Thebe. Hier zit de wrede Sfinx op een rots en stelt iedereen die voorbij wil een raadsel. Onwetendheid bestraft ze met de dood. Ontelbaren heeft ze al verslonden. Ooit bezat alleen Oedipus de geestkracht om het monster te verslaan. Nu staan de bezoekers voor de raadselsteller en moeten hun logica en verstand bewijzen.

Tot slot hebben de bezoekers de avonturen doorstaan en zijn ze aan het einde van hun reis in het heilige Delphi aangekomen. Hier bezit Apollo, de god van de voorspelling, de belangrijkste orakelplaats van de antieke wereld. In zijn tempel spreekt hij door zijn profetes, de Pythia. De Pythia zit op een driepootketel en verkondigt haar orakelspreuken.

Driepootketel Brons, c. 750 v. Chr., Inv. BS 554

De Pythia vat in een orakelspreuk de bijzondere vaardigheden samen die bezoekers tijdens hun heldenreis in zichzelf hebben ontdekt. Tot slot vereeuwigen onze bezoekers zich aan de Wall of Heroes.

Laurierkrans uit Etrurië, goud. 3e eeuw v. Chr., Inv. Zü 485

“Athena komt thuis” is een treffende samenvatting van deze tentoonstelling. Het biedt een innovatief spelconcept, een meeslepende enscenering, interactieve missies en meer dan 2500 jaar oude Griekse en Romeinse originele werken die deze avonturen en helden uitbeelden. Griekse mythen zijn ook in de huidige tijd nog actueel, want niets menselijks was de goden, godinnen, helden en monsters vreemd.

(Bron en verdere informatie: Antikenmuseum Basel und Sammlung Ludwig)

Hades zit in zijn paleis en verwelkomt een overledene in de onderwereld. Grafvaas (krater), uit Apulië, ca. 320 v. Chr., Inv. BS 464