Belle van Zuylen of Isabelle de Charrière in Nederland en Zwitserland
16 juni 2025
Belle van Zuylen (1740-1805) is in het buitenland en in het bijzonder Zwitserland bekend onder de naam Isabelle de Charrière. Haar geboorteplaats, beter gezegd kasteel van geboorte, was Slot Zuylen in het dorp Zuilen, tegenwoordig Oud-Zuilen in de gemeente Stichtse Vecht (provincie Utrecht).
Zoals de naam al doet vermoeden, ligt het kasteel aan de Vecht. Ten tijde van Belle was deze rivier een handelsroute tussen Utrecht, Amsterdam en de Zuiderzee. De oorsprong van het kasteel gaat terug tot de 12e eeuw.
De Vecht
Aanvankelijk was het een motte, een versterkte toren. De strategische ligging aan de Vecht in het destijds machtige bisdom Utrecht was een bron van inkomsten uit tolheffingen.
In de loop der eeuwen is het complex steeds verder uitgebreid en aan nieuwe gebruiks- en woontoepassingen en kunststijlen aangepast. De laatste grote renovatie vond in de 19e plaats.
Belle was de dochter van Diederik Jacob Tuyll van Serooskerken (1707-1776) en Jacoba Helena de Vicq (1724-1768).
Ze huwde in 1771 Charles-Emmanuel de Charrère de Penthaz (1735-1808), woonachtig in de manoir Le Pontet in Colombier, in het Franstalige Pruisische prinsdom Neuchâtel. Hij was de Franstalige huisdocent van haar oudste broer Willem (1743-1839). Belle verhuisde naar Colombier en noemde zich vanaf dat moment Isabelle de Charrière.
De schrijfkamer van Belle in Slot Zuylen
Zoals destijds (tot de twintigste eeuw) gebruikelijk, was de (Europese) aristocratie twee (of drietalig): de moedertaal, Frans en soms Latijn. Belle is vooral bekend vanwege haar literaire nalatenschap: correspondentie, literatuur, toneelstukken en tal van andere geschriften, alle in het Frans.
In beide landen landen, Nederland en Zwitserland (kanton Neuchâtel in het bijzonder), wordt haar literaire nalatenschap gekoesterd.
Nederland kent het museum in Slot Zuylen en het Genootschap Belle van Zuylen / Isabelle de Charrière. Het kanton Neuchâtel (en onder andere de universiteit van Lausanne) heeft binnen de universiteit het project Isabelle de Charrière . De Bibliothèque publique et universitaire de Neuchâtel bezit ongeveer 1530 van de ongeveer 2 600 van haar bewaarde brieven. De overige bevinden zich voor het grootste deel in Zwitserland en daarnaast in enkele Europese landen en de VS.
De complete Franstalige correspondentie is ook digitaal in Nederland beschikbaar en een deel van haar literaire werken is ook in het Nederlands vertaald.
De verzamelde literaire werken van Belle in Slot Zuylen
In september 2025 verschijnt in de Nouvelle Revue neuchâteloise een uitgebreid artikel over het leven van Isabelle in Zwitserland en Colombier in het bijzonder. De Swiss Spectator levert een bijdrage over haar leven op slot Zuylen en in Nederland.
Op deze wijze komen de Nederlandse en Zwitserse levensloop van deze vrouw van de Verlichting tot hun recht. Belle alias Isabelle symboliseert bij uitstek dit tijdperk.
Zwitserland met haar talrijke Engelse, Russische, Duitse, Italiaanse en Franse bezoekers, immigranten c.q. vluchtelingen, sociëteiten, exportnetwerken en opkomende industrieën in deze periode is veelal een ten onrechte vergeten broedplaats van de verlichting.
Lord Byron, Edward Gibbon, Madame de Staël, Jean-Jacques Rousseau, Wolfgang von Goethe of Voltaire zijn maar enkele namen uit de 18e en 19e eeuw, zoals Bazel het intellectuele, humanistische en drukkerij- en uitgeefcentrum in de 15e en 16e eeuw was.
Literatuur: K. Verboeket, Slot Zuylen, Oud-Zuilen, Amsterdam, 2003; K. van Strien, Belle van Zuylen. Een leven in Holland, Soesterberg, 2019; J. Bujard et autres, ‘Le Manoir du Pontet à Colombier’, in la Nouvelle Revue neuchâteloise, Hiver 2002, No 76).
Indrukken van Slot Zuylen
De kerk
Museum Slot Zuylen
