De molens van St. Luc en het Zwitserse Wirtschafswunder
1 juli 2025
De industriële revolutie, handelsnetwerken, textielindustrie, (financiële) dienstverlening, horlogerie, machinebouw, voedingsmiddelensector, uitgeef- en drukkerijbedrijven en andere bedrijfstakken kenmerken Zwitserland al eeuwenlang.
Zelfs in tegenwoordig kleine dorpen was er soms een klein industriepark. Een voorbeeld is St. Luc (kanton Wallis). St. Luc ligt op een hoogte van 1 655 meter in de Val d’Anniviers, het dal van de ‘Couronne Impériale’, de vijf 4000+ bergen (Bishorn, Weisshorn, Zinalrothorn, Ober Gabelhorn et Dent-Blanche), en zelfs met zicht op de Matterhorn.
Het dorp heeft tegenwoordig nog maar 300 vaste inwoners, maar was aan het begin van de 19e eeuw groter dan het nabijgelegen Sierre (Siders)!
Het dorp had toen maar liefst 7 molens in gebruik. Twee molens zijn in de loop der tijd verdwenen, maar de resterende vijf molens zijn na een renovatie als openluchtmuseum op bepaalde tijden weer in gebruik en te bezichtigen.
De meeste inwoners van St. Luc hadden een weide of stukje landbouwgrond en een kleine woning in Sierre. Daar verbouwden ze rogge, tarwe, gerst, mais en aardappelen. Na de oogst vervoerden ze de opbrengst met ezels en muildieren naar de molen voor mais (moulin à mais), twee molens voor rogge en tarwe (moulins à seigle et froment) en een molen voor gerst en een notenpers (foulon à orge et presse-noix) in St. Luc.
Bovendien was er nog een textielmolen (foulon à drap) voor het maken en verven van kledingstukken. De molenaar (meunier) woonde in het maison du meunier.
Maison du meunier
Het maisone Bourgeoisiale (gemeentehuis) van het dorp toont nog steeds de ambachtelijke wijze van broodbakken, inclusief een jaarlijks feest. Alle inwoners waren destijds betrokken bij de bereiding van voedsel in dit rauwe berggebied.
Een Bourgeoisie laat zich nog het best vergelijken met een Waterschap in Nederland. Een aantal taken, zoals het beheer van weiden en landbouwgrond, water en bijvoorbeeld het broodbakken waren gemeenschappelijk uitgevoerde taken.
La maison bourgeoisiale de St. Luc
De term Bourgeoisie heeft in deze context dan ook geen betrekking op een sociale laag, al hadden vooral de beter gesitueerden ongetwijfeld een belangrijke invloed.
Windmolens zijn in Zwitserland vrijwel onbekend. De molens worden daarentegen aangedreven door waterkracht. De wildbruisende Torrent des Moulins zorgde in St. Luc door een even ingenieus als eenvoudig systeem van kanalen, zeg maar een soort Suonen (Bisses in het Frans), voor de watervoorziening om het rad van de molen in beweging te brengen.
De Torrent des Moulins
Dit systeem heeft in Zwitserland in alle kantons eeuwenlang gefunctioneerd. In de twintigste eeuw heeft elektriciteit deze functie echter overgenomen. Op de jaarlijkse nationale Zwitserse molendag en op veel andere plaatsen (steden en dorpen) is dit nationale erfgoed nog steeds te bezichtigen.
(Bron en verdere informatie: Commune d’Anniviers)
Maison du meunier
Afbeelding: la maison bourgeoisiale