Kanton Tessin
6 april 2021
Het kanton Tessin (Ticino) ligt ten zuiden van de Alpen.
Geografische situatie
Het gebied bestaat uit twee delen die door de Monte Ceneri worden gescheiden. De Sopraceneri hoort nog bij de Alpen, de Sottoceneri ligt aan de voet van de Alpen en aan de Povlakte.
Het kanton ontleent zijn naam aan de rivier Ticino Het kanton grenst aan de meren Lago Maggiore en het meer van Lugano, Lombardije (de provincies Varese en Como) en Piemonte en aan de Zwitserse kantons Uri, Wallis en Graubünden.
Romeinse periode
Tessin was al in de Romeinse tijd een belangrijke doorgangsroute. De San Bernardino-, Julier-, Septimer- und Splügenpas verbonden dit merengebied met het Rhônedal, de Bodensee, de Rijn, de Donau en Romeinse provincies in het noorden. In de Romeinse tijd was het gebied deel van de Provincie.
Langobarden, Franken, Heilige Roomse Rijk, Hertog van Milaan
Na de Romeinse tijd veroverden de Langobarden de regio in de vijfde en zesde eeuw. Hun koninkrijk, met als hoofdstad Ravenna. hield ruim twee eeuwen stand.
Karel de Grote versloeg in 774 de Langobarden. De bisschop van Como en de Hertog van Milaan werden na het Frankische rijk in de machthebbers vanaf de negende eeuw.
In de dertiende eeuw ontwikkelden zich in het gebied relatief autonome gemeentes. Locarno kreeg bijvoorbeeld al in 1191 de status van vrije imperiale stad. Bellinzona (de huidige hoofdstad van het kanton) en Lugano hadden geen stadsrechten, maar handelden wel als zodanig, onder andere door het organiseren van markten.
Dit is een parallel met een soortgelijke ontwikkeling in gebieden aan de andere kant van de Gotthardpas en wellicht heeft deze nieuwe route vanaf 1230 de eerste Eidgenossen geïnspireerd bij het ontstaan van hun Landsgemeinden en Talgemeinschaften.
De Eidgenossen
De hertogen van Milaan (de Visconti’s) kregen in de loop van de veertiende eeuw de alleenheerschappij in Tessin. Vanaf 1403 vielen Uri, Unterwalden en Schwyz het gebied binnen om de Gotthardpas te controleren. Na het begaanbaar maken van de Gotthardpas in 1220-1230 werd het gebied een cruciale verbinding voor handel, pelgrims en politiek.
Milaan sloot in 1494 een verbond sloot met Frankrijk tegen de Eidgenossen en tegen de Paus. Dit leidde tot verdere gebiedsuitbreiding voor de Eidgenossen tot het huidige kanton Tessin.
De nederlaag bij Marignano (1515) leidde tot de erkenning van deze status quo en de ‘eeuwige vrede’ met Frankrijk (1516, la Paix perpétuelle, der ewige Friede). Tessin werd als bezet gebied (Untertanengebiet) door de kantons bestuurd met als hoogste vertegenwoordiger de landvoogd in Bellinzona.
1798-1848
De Helvetische Republiek (1798-1803) verving deze situatie door een status van district. De meeste bewoners wilden geen deel worden van de door Napoleon gecreëerde Italiaanse republiek Cisalpina, maar bij Zwitserland blijven: Liberi e Svizzeri.
De Mediationsakte creëerde in 1803 het nieuwe kanton Tessin en erkende Italiaans als taal van de Confederatie. De nieuwe Confederaties van 1815 en 1848 bevestigden dit.
Irredentissmo
De eenwording van Italië in 1861 betekende nieuwe onrust: Irredentissmo, Italiaanssprekende gebieden horen bij Italië.
Dit bereikte zijn hoogtepunt onder de regeerperiode van Benito Mussolini (1883-1945) in de jaren 1922-1943 (en vervolgens president van de Republiek Salò tot april 1945). De meeste inwoners van Tessin wilden hier echter niets van weten.
De Italiaanse en met name Lombardische invloeden zijn en blijven onmiskenbaar. De taal, architectuur, kloosters, kastelen, kunst en het culturele erfgoed getuigen hiervan.
De Gotthard tunnels
De Gotthard tunnel van 1882 en de recente Gotthard Basistunnel uit 2016 brengen Tessin dichter bij het overige deel van Zwitserland en andersom. Corona heeft zelfs geleid tot een ware ontdekkingsreis voor veel Duits- en Franssprekende Zwitsers.
De vlag en het embleem
De vlag van het kanton verschilt merkwaardigerwijs van het embleem. Op 23 mei 1803 heeft het kanton de kleuren vastgesteld: rood en blauw. De vlag heeft echter twee horizontale banen. Het embleem heeft twee verticale banen. De reden is onbekend, zoals ook de herkomst van de kleuren niet duidelijk is.
(Bron: Historisches Lexicon der Schweiz, Kanton Tessin, https://hls-dhs-dss.ch, 24.10.2022).