Pyramides, Ossona, Evolène, Triton Alpestre en Marie Métrailler in Val d’Hérens
1 juli 2026
De naam Valais (Frans) of Wallis (Duits) is afgeleid van het Latijnse woord valles. Tijdens de verovering van het huidige grondgebied van Zwitserland in 15-13 v. Chr. (Geneve, woongebied van de keltische stam van Allobrogen met de naam Genava, was al in 120 v. Chr. veroverd), bewoonden vier keltische stammen Wallis, de Nantuates, Verager, Seduner en Uberer. Huidige plaatsnamen verwijzen soms nog naar het keltische en romeinse verleden van deze regio.
Evolène
Evolène
Het dorp Evolène dankt zijn naam bijvoorbeeld aan het keltische woord evo of aua (water) en het Latijnse woord lenis (kalm): kalm water. Het fenomeen van deze samengestelde keltisch-romeinse cultuur is in heel Zwitserland waarneembaar onder de naam gallo-romeinse cultuur. Alleen het reto-romaans in Graubünden (ook rond 13 v. Chr. door Rome veroverd) en de Romeinse cultuur in Tessin (in de 2e eeuw v. Chr. door Rome veroverd) vormen hierop een uitzondering.
Nomen est omen is van toepassing op Wallis. Niet alleen baant de Rhône zich, omgeven door bergen, een weg vanaf de Furkapas naar het Meer van Genève; aan weerszijden bevinden zich ook diverse dalen, soms omgeven door bergen van 4000+ meter hoog.
De Rhône
Het dal van Hérens
Het dal van Hérens, gelegen bij de oude bisschopsstad Sion (Sitten in het Duits), is niet alleen het gebied van Evolène, maar ook van Héremence en haar beroemde Saint-Nicolas-kerk uit 1971.
Van veel oudere datum zijn echter Les Pyramides d’Enseigne. Deze ‘Pyramides’ zijn zelfs veel ouder dan de beroemde Egyptische ‘Pyramides’ en bovendien door de natuur gevormd!
Op enkele kilometers van Hérémence ligt daarentegen weer een schepping van de mens: de barrage de la Grande Dixence. De hoogte van de stuwdam is 285 meter. Deze gigantische betonnen massa, het stuwmeer en de waterkrachtcentrale uit 1961 behoren tot de grootste creaties op dit gebied.
Arolla en de bisschop
Arolla, het laatste dorp voor de Italiaanse grens in de Val d’hérens, is niet alleen beroemd vanwege de Notre-Dame des Hauts d’Arolla, maar ook door haar gletsjers, de Mont Collon en het Grand Hôtel & Kurhaus d’arolla. De hoofdstraat in Arolla heet rue de l’évêque.
Grand Hôtel & Kurhaus d’Arolla
Dit is geen toeval. De naam heeft niet alleen betrekking op de berg l’Évêque, maar verwijst ook naar de nabijheid van de bisschop van Sion. Deze machtige prelaat, met zijn religieuze en wereldlijke bouwwerken, was eeuwenlang een van de belangrijkste grondbezitters en heersers in Wallis.
Bovendien veroverde hij in samenwerking met de zeven Zehnden of Zenden van Oberwallis in 1474 Unterwallis op de hertog van Savoie. Mede hierdoor was dit hertogdom niet in staat zijn bondgenoot, de hertog van Bourgondië, tijdens de Bourgondische oorlogen 1474-1477 te hulp te schieten. Het duitstalige Oberwallis bestuurde vervolgens het franstalige Unterwallis tot 1798 als Untertanengebiet.
De natuur
De flora, fauna, beken, dalen, weides, bergmeertjes en bossen van Val d’Hérens zijn niet alleen indrukwekkend vanwege hun afwisseling.
Lac bleu
Lac d’Arbey
Het zijn ook ontmoetingen met de natuur in optima forma, van alpenrozen, de triton aplestre in bergmeertjes, de vache d’hérens tot prachtige vergezichten.
De gevechten tussen koeien, met de reine des vaches als winnaar, zijn in de jaarlijkse evenementen van Wallis met een relatief diervriendelijk karakter. Het gaat om het vestigen van een natuurlijke hiërarchie tussen de dames. ieder dal organiseert in het voorjaar deze evenementen, die dezelfde status hebben als de Alpbzug of désalpe in september.
En de mens
Ook de mens heeft in de loop der eeuwen sporen nagelaten. Tegenwoordig zijn Wallis en haar valleien goed bereikbaar. Dit was tot de komst van het toerisme in de 19e eeuw echter niet het geval.
De natuur was weliswaar mooi, maar tot de 19e eeuw ook een bron van droogte, mislukte oogsten, kou, hitte, lawines en overstromingen. De vindingrijke mens paste zich echter ook hier aan de omstandigheden aan. Suonen of bisses (irrigatiekanalen voor water), schuren voor het opslaan van graan en andere gewassen voor moeilijke tijden, of het bouwen van huizen met steen aan de berghellingen tegen lawines en met hout aan de andere kant.
Marie Métrailler
Temidden van deze natuur heeft de mens niet alleen geleefd, maar ook gecreëerd. Het is bijna een pleonasme om te stellen dat ieder Zwitsers dorp een persoonlijkheid, belangrijk historisch of cultureel erfgoed heeft. Dit is onder andere het geval in het belendende dal d’anniviers, maar ook in de Val d’Hérens. Een van de tot de verbeelding sprekende persoonlijkheden is Marie Métrailler (1901-1979). Ze kwam uit een gezin van onderwijzers in Evolène, met een streng religieuze (katholieke) moeder en een liberale vader.
Haar vader steunde haar in haar intellectuele ontwikkeling, maar de tijdsgeest en de zorg voor de familie maakten een verdere studie onmogelijk. Ze werkte als weefster en stichtte in 1938 haar weverij, die rond 1950 ongeveer 250 vrouwen aan het werk hield! In een dorp in Wallis was een vrouwelijke ondernemer destijds een uitzondering.
Haar zakelijke succes maakte echter ook haar verdere intellectuele ontwikkeling, haar kritische houding tegenover de kerk en haar actie tegen de achterstelling van vrouwen mogelijk. Ze verkocht haar producten uit de weverij niet alleen in Wallis en andere kantons, maar exporteerde ze ook naar het nabijgelegen Italië.
Ze kwam in Evolène ook in contact met toeristen uit andere landen en, nog belangrijker, de Europese elite van destijds wist haar te vinden. Ze werd zelfs een begrip en onder andere Marguerite Yourcenar (1903-1987) bezocht en bewonderde haar.
Evolène eert haar bekendste inwoner met de Fondation Atelier de Marie Métrailler en een rondweg in het dorp. Kort na haar overlijden verscheen in 1980 het boek La poudre de sourire. Le témoignage de Marie Métrailler / Die Reise der Seele. Die Lebensgeschichte der Marie Métrailler, zoals Marie-Magdeleine Brumagne (1920-2005) deze in samenwerking met haar in veel gesprekken heeft opgetekend.
Deze levensgeschiedenis geeft een goede indruk van het leven van een vrouw in een dal in Wallis aan het begin van de 20e eeuw en van de mogelijkheden die er toch nog kunnen zijn voor de persoonlijke en maatschappelijke ontwikkeling.
Lannaz
Evolène
Euseigne
Les Haudères
La Sage, Saint-Christophe
La Sage
Saint-Martin
Naast deze persoonlijkheid en haar atelier heeft het dorp meer te bieden, onder andere Walliser huizen, gastvrije hotels, uitzicht op de Dente Blanche en veel wandelmogelijkheden. In het grotendeels katholieke Wallis zijn kapelletjes en kerken bovendien nooit ver weg, en een Dona Nobis Pacem is altijd weer een inspirerend moment. Diverse dorpen in het dal zijn het bezoeken waard, onder andere Les Haudères, La Sage, Villaz, La Forclaz, Euseigne, saint-martin, Luette of Vex.
Ossona
Ossonna verdient echter bijzondere vermelding. Dit dorp was rond 2005 letterlijk uitgestorven. Vervolgens is het met (financiële) ondersteuning van de federale en kantonale overheid weer gelukt het dorp tot leven te brengen met duurzame landbouw, een herberg en enkele vaste inwoners.
De twee hangbruggen
Passerelle des Gorges de la Borgne, 76 m.
Passerelle de la Grande Combe. 133 m.
Het verbaast niet dat het dorp in 2005 verlaten is. Het ligt op de helling aan de diepe kloof van de woeste rivier de Borgne. Twee hangbruggen vormen tegenwoordig de verbindingen vanaf Euseigne, en een zanderige autoweg is de andere verbinding met de buitenwereld. Het experiment lijkt echter bestendig te zijn en het dorp telt tegenwoordig zelfs weer een kinderspeelplaats!
Conclusie
Het warme en droge klimaat in de zomermaanden schept de voorwaarden voor een mediterrane flora en fauna in Wallis. De winters waren vroeger daarentegen koud, sneeuwrijk en lang. De invloed van de bisschop en de katholieke kerk was en is in mindere mate nog prominent aanwezig.
Vex
Voor de bouw van de grote kerk Saint-Nicolas midden in het kleine Hérémence had de bisschop destijds bijvoorbeeld geen toestemming nodig van het gemeentebestuur, laat staan dat er inspraak of bezwaar van de inwoners was. Achteraf gezien gelukkig, want het is een buitengewone kerk.
Het is echter mede aan persoonlijkheden zoals Marie Métrailler te danken dat veranderingen mogelijk zijn en dat deze veelal op persoonlijk microniveau, bottom-up, beginnen in het Zwitserse model, dat incompatibel is met dat van de Europese Unie.
Dat geldt in het bijzonder voor het respect voor de natuur en het milieu. Wat dat betreft toont ook Wallis, zoals vrijwel overal in Zwitserland, de juiste mentaliteit en omgang op microniveau. Overal zijn biologische (kruiden) tuinen, informatieborden, gedragsregels, grotere en kleinere natuurgebieden of bijenhuisjes.
Hoewel ook de vaches d’Hérens uiteindelijk voor menselijke consumptie zijn bestemd, is het geen overdrijving te stellen dat een Zwitserse koe (wellicht met uitzondering van de Indiase koe) de hoogste kwaliteit van leven heeft. Ook dit dal in Wallis toont een bijzondere Zwitserse kwaliteit: betrokkenheid en innovatie, maar met behoud van waardevolle tradities en structuren.
(Bron en verdere informatie: Val d’Hérens)
Indrukken uit Val d’Hérens
