Honderd jaar Verdrag van Locarno en goed huisvaderschap
13 oktober 2025
Deze maand is het 100 jaar geleden, dat Frankrijk en Duitsland in Locarno op 16 oktober 2025 het Verdrag van Locarno sloten. Op 1 december 1925 is dit verdrag in Londen ondertekent en in werking getreden.
De keuze voor Locarno (kanton Tessin) was gebaseerd op goede bereikbaarheid voor deelnemers, Italiaanssprekend (dus niet Duits- of Franssprekend), het neutrale Zwitserland, een kleine stad, dus een grote kans op ‘spontane en informele’ ontmoetingen met weinig andere afleiding voor de deelnemers.
Locarno, 1925. De deelnemers aan de conferentie. Afbeelding: Gemeente Locarno
De regeringen van Frankrijk en Duitsland waren over hun eigen schaduw gesprongen om de vrede, stabiliteit, handel en economische ontwikkeling te waarborgen, ondanks verzet in eigen land. De haat, angst en frustratie bij grote delen van de bevolking in Duitsland en Frankrijk waren nog te groot voor een algemeen aanvaarde verzoening na de Eerste Wereldoorlog (1914-1918).
Toch leidde dit verdrag tot een periode van economische voorspoed en relatieve stabiliteit in de Weimar Republiek (1919-1933) en Frankrijk. De inflatie in Duitsland verdween, de Duitse herstelbetalingen aan Frankrijk (Verdrag van Versailles, 1919) werden deels herzien en de ‘Roaring Twenties’ bereikten hun hoogtepunt in Parijs en Berlijn, alsof het Fin de Siècle nooit was weggeweest.
Locarno, Via della Pace
De grootmachten Frankrijk, Duitsland, Verenigd Koninkrijk en Amerika hadden hun gemeenschappelijk belang gevonden en Duitsland trad 1926 zelfs toe tot de Volkenbond. ‘Locarno’ was destijds een sensatie: het was kennelijk toch mogelijk conflicten op deze wijze te voorkomen en naar voren in plaats van naar het verleden te kijken. Bovendien verplichtten de landen zich conflicten door arbitrage op te lossen.
Het Verdrag van Locarno leidde zelfs tot het Briand-Kellogg-Pact van 1928. Alle aangesloten landen, inclusief Amerika dat geen lid was van de Volkenbond, verplichtten zich geen geweld te gebruiken bij conflicten met andere landen.
Collectie: Bernisches Historisches Museum
Amerika werd zelfs de grootste investeerder in het nieuwe en democratische Duitsland. De werkloosheid nam snel af, een nieuwe middenklasse vormde zich en extremistische partijen (Nazi’s en communisten) vormden nog (geen) bedreiging voor de democratie.
De beurscrash van Wall Street op 24 en 29 oktober 1929 maakte van deze optimistische periode echter een economische en dus politieke nachtmerrie. Extreemlinkse en extreemrechtse partijen profiteerden van de (economische) ontreddering, (financiële) wanhoop en teleurstelling bij veel burgers.
Het vertrouwen in de gevestigde politieke, economische en democratische instituties, was in een klap weg, niet alleen in Duitsland, maar ook in andere Europese landen. En vertrouwen van burgers in democratische instituties was en is het cement van de samenleving.
Het religieus, politiek en nationalistisch extremisme gedijt ook tegenwoordig goed op hongerige magen, lege bankrekeningen, gebrek aan (economisch en democratisch) perspectief en ‘goed vaderschap’ (bonus ac diligens pater familias) van politiek en bestuur.
De beurscrash op Wall Street op 24 en 29 oktober 1929 veranderde deze optimistische periode echter in een economische en daarmee politieke nachtmerrie. Extreem linkse en extreem rechtse partijen profiteerden van de (economische) onzekerheid, de (financiële) wanhoop en de teleurstelling van veel burgers.
Het vertrouwen in de gevestigde politieke, economische en democratische instituties was in één klap verdwenen, niet alleen in Duitsland, maar ook in andere Europese landen. En het vertrouwen van de burgers in democratische instituties was en is het bindmiddel van de samenleving.
Religieus, politiek en nationalistisch extremisme gedijen immers goed op lege magen, lege bankrekeningen, gebrek aan (economische en democratische) perspectief en het ontbreken van “goed vaderschap” (of moederschap) (“bonus ac diligens pater familias”) in politiek en bestuur.
Paul Troxler (1780-1866), c. 1840. Foto: Wikipedia
Dit geldt nog steeds, ook in Zwitserland, dat weliswaar over een van de beste (of minst slechte) constitutionele, politieke en democratische systemen ter wereld beschikt, maar niet immuun is voor het verlies van dit vertrouwen en de invloed van internationale en maatschappelijke ontwikkelingen.
Goed huisvaderschap laat zich niet precies definiëren, maar een van de grondleggers van de directe democratie in Zwitserland heeft het treffend verwoord: Luister naar de burgers!
Dat is iets anders dan het politiek misbruiken van deze relatie. Want ook al hebben ze misschien niet altijd gelijk, het (democratische, economische en politieke) systeem werkt op de lange termijn juist dankzij deze wederzijdse vertrouwensbasis het beste.
(Bron: tentoonstelling ‘100 Years Treaties of Locarno‘)