Bisschoppelijk hof en Totentanz van Chur
23 januari 2023
De eerste door bronnen bevestigde bisschop in Zwitserland is de heilige Theodor van Martigny (kanton Valais). Hij was in 381 aanwezig bij het concilie van Aquileia en in 393 bij een synode in Milaan. Genève was aan het einde van de vierde eeuw al een bisdom met Isaak als eerst bekende bisschop in het jaar 400.
De eerste bekende bisschop van Chur (Curia in het Latijn, de hoofdstad van de Romeinse provincie Raetia Prima) is Asinio, die in het jaar 451 wordt genoemd. Het bisdom Chur behoorde tot 843 bij het aartsbisdom Milaan.
Door het Verdrag van Verdun (de opdeling van het Karolingische Rijk in drie zelfstandige koninkrijken) hoorde het bisdom vanaf 843 bij het aartsbisdom Mainz.
De omvang van het bisdom kwam in grote lijnen overeen met de Romeinse provincie Raetia prima en strekte zich uit tot het huidige kanton Graubünden, Liechtenstein, Oostenrijk (Voralberg en Tirol)) en Italië (Zuid-Tirol of Vinschgau). Het grondgebied van het bisdom kreeg in de middeleeuwen de naam Churrätien of Rätien.
Huis de Obere Spaniöl, 17e eeuw
Het bisschoppelijk complex in Chur bestaat uit het paleis, de kathedraal St. Maria Hemelvaart (St. Mariae Himmelfahrt) en de woonhuizen voor het kapittel, de Domheren. Een deel van het bisschoppelijk paleis is in gebruik voor het Domschatzmuseum. Het andere deel wordt gerenoveerd en daarna opengesteld voor het publiek. Het door middeleeuwse muren omgeven complex ligt op een rots ongeveer 20 meter boven de oude stad.
Bisschoppelijk paleis. Foto: Alice das Neves Photography
1600 jaar kerkhistorie
Chur is een van de oudste bisschopssteden ten noorden van de Alpen. Bovendien is de liturgische kunstschat vrijwel intact overgeleverd, ondanks de reformatie van Chur in 1527 en de permanente spanning tussen het protestante stadsbestuur en burgerij en de katholieke enclave van het bisschoppelijke hof.
Deze situatie is te vergelijken met St. Gallen. Ook deze stad veranderde van geloof in 1524 en 1525. De eeuwenoude abdij kwam er echter minder goed vanaf dan de kathedraal in Chur.
Veel liturgische objecten werden verkocht, verwoest of geplunderd. St. Gallen kende zelfs een van de eerste politieke muren van Europa: een muur scheidde het territorium van de abdij midden in de stad van de rest van de protestante stad.
Terug naar Chur. De eerste voorganger van de kathedraal van Chur is in de vijfde eeuw gebouwd, wellicht tijdens bisschop Asinio. Archeologisch onderzoek heeft een andere voorganger uit de achtste eeuw aan het licht gebracht, de zogenaamde Tellokirche uit de periode 750-760. Bisschop Tello was de laatste telg uit het Rätische heersersgeslacht van de Zacconen of Viktoriden. De huidige laat-Romaanse kerk is op 19 juni 1272 ingewijd na een bouwperiode van 120 jaar.
Het intacte Romaanse beeldhouwwerk, de decoraties en kapitelen, in latere eeuwen aangevuld met gotische en barokke elementen, zijn bij de best bewaarde van Europa. De gotische fresco’s zijn waarschijnlijk het werk van de Rhäzuns Meester in de stijl van de Waltensburger Meester.
Het Premonstratenzer St. Luzius klooster is gesticht in 1149. St. Luzius en St. Florinus zijn de patroonheiligen van het bisdom. De eerste bouw van het complex dateert uit de achtste eeuw als Karolingische kerk.
De Karolingische crypte is behouden. Grafplaten van leden van de dynastie van de Zacconen uit de achtste eeuw zijn bewaard gebleven. Deze Rätische dynastie stierf in 765 uit, waarna Karel de Grote (748-814) Frankische abten en vanaf 806 graven als wereldlijke heersers benoemde.
De nabijgelegen parochiekerk St. Martin is evangelisch-gereformeerd en wordt al rond 800 genoemd. Het geeft de geïsoleerde positie aan na de reformatie in 1527 van het een paar honderd meter verderop gelegen bisschoppelijke hof.
St. Martinskirche en de heilige Martinus
Het Domschatzmuseum in het voormalige barokke bisschoppelijke paleis is niet alleen een museum, maar ook een opbergplaats voor liturgische objecten die nog steeds gebruikt worden. Het tonen van het triomfkruis uit de 13e eeuw is met Pasen bijvoorbeeld een van de vaste onderdelen van de liturgie.
Foto: Ralph Feiner
Het triomfkruis
De Totentanz
Sinds 2020 zijn bovendien de wereldberoemde 25 intacte afbeeldingen van de Totentanz uit 1543 in de wijnkelder van het paleis te zien. Ze zijn gemaakt op basis van houtsnedes van Hans Holbein de Jongere (1498-1543). Deze unieke serie hing tot 1882 in het paleis. Na een verblijf in het Rätische museum zijn ze weer terug van weggeweest.
Foto: Ralph Feiner
Deze reeks bestaat uit grisailles (de anonieme schilder gebruikte uitsluitend grijze, zwarte en witte kleuren) in vakwerk van drie rijen met een lengte van 15 meter en een hoogte van 3.40 meter.
(Bron en verdere informatie: Domschatzmuseum Chur)
Impressies van de kathedraal. Hierboven St. Luzius en St. Florinus vensters