Zwitserland op de Tabula Peuteringiana

10 oktober 2026

De Peutinger map (Tabula Peuteringiana) is een kopie van een Romeinse wegenkaart, die de belangrijkste wegen en plaatsen van het Romeinse Rijk weergeeft, zeg maar een antieke versie van een digitale kaart.

Het origineel was rond 12 v. Chr. op de Porticus Vipsania of Porticus Agrippae (niet meer bestaand) in Rome gegraveerd. Keizer Augustus (66 v. Chr. – 14 n. Chr.) had de jaren daarvoor weer enkele gebieden veroverd, waaronder het grondgebied van het huidige Zwitserland. Het Rijk strekte zich uit over 8 000 kilometer van West naar Oost, destijds ongeveer 300 dagmarsen te  voet.

Deze routebeschrijving was er niet alleen voor de propaganda, maar was ook een routebeschrijving voor kooplieden, legers, handelaren, diplomaten, politici en andere reizigers. Waarschijnlijk was deze kaart op perkament ook op kleinere schaal beschikbaar, maar daar is niets van bekend of overgebleven.

De cursus publicus

De Romeinen waren steden-, wegen- en bruggenbouwers en hadden zelfs een goed functionerende postdienst gesticht, de cursus publicus. Om deze reden geeft de kaart ook halte- en rustplaatsen aan op de cursus publicus. Alle hadden ze behoefte aan duidelijke routebeschrijvingen en deze kaart vormde de basis.

De map geeft ook afstanden aan in de Romeinse mijl (1 482 meter). De map toont ook rivieren, zeeën, oceanen, eilanden, meren, bergketens, bossen, grote bouwwerken, bergpassen, bruggen en havens. De drie belangrijkste steden (Rome, Constantinopel en Antioche) van het Rijk hebben bovendien een speciale duiding. Kortom, een Romeins wonder van cartografie, al is de map tegenwoordig lastig te lezen vanwege het ontbreken van de juiste geografische proporties en oriëntatie.

Dit neemt niet weg, dat de gegevens van grote waarde zijn voor het traceren van de belangrijkste plaatsen in het Rijk. De kaart toont 37 plaatsen op huidig Zwitsers grondgebied of vlak over de grens, waaronder Augst/Kaiseraugst, Nyon, Genève, Windisch, Arbon, Bad Zurzach, Avenches, Chur, Yverdon-Les-Bains, Martigny, Moudon, de Grote St. Bernhardpas, Solothurn, de Rijn, Rhône, Meer van Genève, het Meer van Konstanz en Lago Maggiore.

Hoe het ook zij, het origineel in Rome is niet bewaard gebleven. Van een verloren kopie op papier of perkament hebben monniken uit Colmar in de middeleeuwen een kopie op 12 vellen gemaakt.

Elf van deze vellen zijn bewaard gebleven en zijn in het bezit van de Nationalbibliothek in Wenen. De totale lengte van deze vellen is 6.82 lang en 34 cm hoog. Peutinger is de naam van de laatste eigenaar, Konrad Peutinger (1454-1547). Sinds 2007 is dit document ingeschreven in de World’s Documentary Register van Unesco.

(Bron en verdere informatie: Österreichische Nationalbibliothek)