Biel/Bienne. Foto/Photo: TES.

De tweetaligheid van Biel/Bienne

Na de Keltische en Romeinse tijd lag Seeland in het Driemerengebied (de meren van Biel/Bienne, Morat/Murten en Neuchâtel/Neuenburgersee) aan de rand van het Bourgondische koninkrijk (443-534).

De bevolking bestond uit geromaniseerde Kelten van de stam van de Helvetiërs. Dit wordt geduid met de term Gallo-Romeins. De taal was vulgair Latijn, dat wil zeggen een Latijns dialect met veel Keltische invloeden.

Na de immigratie van de Duitstalige Alemannen van de vijfde tot de zevende eeuw vormde zich in de omgeving van Biel/Bienne een Gallo-Romeinse/Alemannische bevolking. Pas in de 8e eeuw werd het Germaanse cultuurelement dominant ten koste van het Latijnse element. Biel/Bienne is echter nog steeds tweetalig.

In de 11e en 12e eeuw breidden de prins-bisschoppen van Basel hun heerschappij in de Jura verder uit; daarbij ondervonden zij concurrentie van de Franstalige graven van Neuchâtel en Neuchâtel-Nidau.

De invloedssfeer van deze dynastie strekte zich uit van de meren Neuchâtel  en Bienne en de hoogten van de Jura tot Grenchen en Büren an der Aare en omvatte in de 12e en het begin van de 13e eeuw ook kasteel Nidau, aan de rand van Biel. Dit kasteel is rond 1140 gebouwd en nog steeds in goede staat te bewonderen.

Tussen 1225 en 1230 stichtte de bisschop van Bazel de stad Biel als uitvalsbasis tegenover het oudere bastion Nidau. In 1275 verleende koning Rudolf van Habsburg (1218-1291) de stad Biel stadsrechten.

Anoniem, Biel omstreeks 1830. Neues Museum Biel

De alliantie met het Duitstalige Bern, een “eeuwige alliantie” sinds 1352, bracht Biel in de Confederatie. In de 15e eeuw werd de positie van de stad geconsolideerd. Biel was een soevereine stad in de Confederatie.

Als bondgenoot van Bern, Freiburg en Solothurn verkreeg de stad de status van ‘zugewandter Ort’, maar bleef verstoken van een confederatieverdrag.

De bekering tot de reformatie was in 1528. Met de Franse Revolutie ontstond er een nieuwe situatie voor Biel. Op 6 februari 1798 trokken Franse troepen de stad binnen.

Biel werd bij Frankrijk ingelijfd als het “Canton de Bienne”. Het kanton behoorde aanvankelijk tot het Département du Mont-Terrible, vervolgens van 1800-1813 tot het Département du Haut-Rhin.

Na de definitieve nederlaag van Napoleon in 1815 herleefde de hoop op een eigen kanton. Biel werd echter, samen met het grootste deel van het grondgebied van het vroegere prinsbisdom Bazel, toegewezen aan het kanton Bern.

In de bloeitijd van de horlogerie in de negentiende en begin twintigste eeuw trokken duizenden Franstalige vaklieden uit de Franstalige kantons Jura, Vaud en Neuchâtel naar Biel. Dit versterkte weer de positie van het Frans en Biel werd steeds meer Bienne.

Dit is sindsdien de situatie. Biel/Bienne wordt ook wel de meest tweetalige stad van het land genoemd vanwege de beheersing van het Duits en Frans door grote delen van de inwoners.

Het Forum voor tweetaligheid (Forum du bilinquisme/Für die Zweisprachigkeit) bevindt zich dan ook in deze stad (www.zweisprachigkeit.ch).

(Bron: Dubler, Anne-Marie; Kästli, Tobias: Biel, in: Historisches Lexikon der Schweiz (HLS), versie van 23.01.2018.

Neues Museum Biel/Nouveau Musée Bienne

Biel Bözingen (Boujean in het Frans), de grootste wijk van Biel en tot 1917 een zelfstandige gemeente