Bourbaki in Verrières en Luzern
28 januari 2023
Op 1 februari 1871 sloten de Franse generaal Justin Clinchard (1820-1881) en zijn Zwitserse collega Hans Herzog (1819-1894) in de grensplaats Les Verrières (kanton Neuchâtel) de overeenkomst over de grensoverschrijding van het uitgeputte en verslagen Franse leger van 90 000 man met hun paarden en karren (zie ook het Bourbaki Panorama in Luzern).
Het neutrale Zwitserland verklaarde zich bereid het leger onderdak te bieden op voorwaarde van ontwapening en repatriëring naar Frankrijk.
Het Franse leger had op 28 januari 1871 gecapituleerd. De Franse keizer Napoleon III (1808-1873) was al op 2 september 1870 bij Sedan gevangen genomen, nadat hij op 19 juni 1870 in een vlaag van overmoed of op basis van onjuiste adviezen Pruissen de oorlog verklaard.
Detail Bourbaki Panorama Luzern
Het Oost-Franse leger was echter geen deel van de capitulatieovereenkomst, maar moest voor de Duitse overmacht in de vrieskou en sneeuw van de Jurapassen naar Zwitserland vluchtten.
De Zwitserse bankier Henry Dunant (1827-1910) had in 1863 in Genève het Rode Kruis opgericht. De opvang van het Franse leger en de duizenden gewonde en ondervoede soldaten was zijn eerste grote actie.
Op het Bourbaki Panorama in Luzern van Edouard Catres (1838-1902) is het Rode Kruis voor het eerst in actie te zien. Het passeren van de grens is afgebeeld op het panorama van 10 x 112 m (oorspronkelijk 14 x 112 m) uit 1881. Henri Dunant was ook van de partij, in Les Verrières en op het panorama in Luzern.
Panoramaschilderijen, als vorm van massamedia, worden tegenwoordig beschouwd als de voorlopers van cinema en als inspiratiebron voor hedendaagse mediale trends en digitale verhalen.
Er was grote solidariteit in Zwitserland en de tienduizenden soldaten en (onder) officieren kregen onderdak in alle in de winter bereikbare kantons. Deze enorme logistieke operatie (voeding, medische verzorging, onderdak) verliep zeer efficiënt en binnen enkele maanden begon de repatriëring.
Voor een dorp als Les Verrières en de jonge Zwitserse Confederatie (1848) was het een eerste humanitaire actie voor de Franse buurman. Bazel had de inwoners van Straatsburg al enorm gesteund in september en oktober 1870 bij het beleg door het Pruisische leger. Het monument op het plein voor het station van de SBB herinnert hieraan.
De Franse generaal Charles-Denis Bourbaki (1816-1897) maakte de grensoverschrijding op 1 februari niet mee. Als generaal van het verslagen leger had hij eind januari een mislukte zelfmoordpoging gedaan. Wel bleef zijn naam mede door het Bourbaki-Panorama aan deze gebeurtenis verbonden.
Ook de muurschildering uit 2014 in Les Verrières draagt deze naam. De generaal staat samen met de generaals Herzog en Clinchard afgebeeld samen met het Rode Kruis, de Geneefse Conventie en de Zwitserse ‘deugden’ neutralité, humanité en hospitalité.
Het Bourbaki-pad in Les Verrières toont de route van het Franse leger, het huis van het sluiten van de overeenkomst op 1 februari en de nasleep van deze gebeurtenis.
(bron en verdere informatie: www.bourbaki-verrieres.ch; www.bourbakipanorama.ch).
Bazel, Straatsburg Monument bij het SBB station, als dank en erkentelijkheid van burgers van Straatsburg voor de humanitaire steun van Bazel tijdens de belegering van Straatsburg in september 1870
Les Verrières