Unrueh en Unruhe in Saint-Imier en Zwitserland

10 december 2023

Zwitserland staat niet bekend als land van revolutionaire veranderingen. Toch loopt dit land vaak voorop bij wetenschappelijke, industriële, democratische, ethische of maatschappelijke ontwikkelingen.

Een van deze aspecten is de vorming van de eerste democratische (mannelijke) federatie met drie officieel erkende landstalen in 1848. Daarnaast was het land een gewild oord voor asielzoekers en vluchtelingen van allerlei slag, anarchisten, revolutionairen en andere bannelingen uit Europa’s monarchieën. Franse, Italiaanse, Russische, Poolse, Duitse en Oostenrijkse vluchtelingen leefden in alle uithoeken van het land.

L’École d’horlogerie de Saint-Imier en 1909. Editions Louis Burgy. Foto: Musée de Saint-Imier CW-0533

Het ongenoegen van de monarchen was groot. Na de Franse Revolutie en de daaropvolgende oorlogen wilden ze na 1815 vooral geen experimenten meer. De Heilige Alliantie was de garantie. Dit verbond tussen Rusland, Oostenrijk (Habsburg) en Pruisen werd op 26 september 1815 in Pruisen gesloten.

De industrialisatie in deze eeuw schiep nieuwe sociale verhoudingen en de opkomst van de arbeidersklasse- en beweging, een nieuwe burgerij, de eerste politieke partijen en anarchistische en revolutionaire bewegingen.

Een van de best georganiseerde arbeidersbewegingen ontstond in de horlogeindustrie in kanton Neuchâtel en het huidige kanton Jura, tot 1979 kanton Bern.

Saint-Imier, fabrieksgebouw Longines, 1867. Collectie: Musée Longines

Affiche Longines 1905. Collectie: Musée Longines

Saint-Imier, huidige gebouw Longines

La Chaux-de-Fonds en Le Locle zetten in kanton Neuchâtel de toon. In het toenmalige kanton Bern was Saint-Imier een belangrijk industriestadje in de horlogeriesector.

La Chaux-de-Fonds, een stad van en voor de horlogerie met een vergelijkbare stadsplanning met Saint-Imier en Le Locle en andere ‘horlogeriesteden’.

La Chaux-de-Fonds, Musée international d’horlogerie de Gnomon (de tijd)

De film Unrueh van de regisseur Cyril Schäublin (*1984) geeft een ingetogen en indringend beeld van de snelle veranderingen in de organisatie van kapitaal, arbeid en technologie en de anarchistische beweging door de ogen van een arbeidster in St. Imier in het laatste deel van de negentiende eeuw. Haar taak was het plaatsen van het centrale mechanisme van een horloge. Dit onderdeel heette ‘Unrueh’.

Saint-Imier

Anarchisten en revolutionairen uit heel Europa wachtten in Zwitserland hun kans af. De Russische revolutionair Vladimir Lenin (1870-1924) en de Italiaanse anarchist Luigi Lucheni (1873-1910) zijn de bekendste of beruchtste voorbeelden.

Genève, boulevard van het meer van Genève

In Saint-Imier en in de film Unrueh speelt de minder bekende Russische carthograaf en anarchist Pyotr Kropotkin (1842-1921) de hoofdrol. Hij was een van de velen die sociale ‘Unruhe’ gebruikten voor eigen politieke doeleinden. Ze hadden echter buiten de waard gerekend. De industriëlen in de horlogesector bleken socialer betrokken te zijn dan goed is voor een revolutie.