Marmorera en elektriciteit

4 december 2022

De Lai da Marmorera (Murmarera in het Reto-Romaans, Surmiran idioom) of Marmorerasee is een stuwmeer. Het is ontstaan in 1954 na het bouwen van de stuwdam. Het stuwmeer ligt tussen de dorpen Mulegns en Bivio aan de weg van de Julierpas (Pass digl Gelgia)op een hoogte van 1680 meter.

Het is vooral de rivier Julia, naamgever van de Julierpas, die het stuwmeer vult. Het stuwmeer, dat door de elektriciteitscentrale van Zürich (EZW) wordt geëxploiteerd, is ongeveer 1,4 km lang en tot 700 m breed.

EWZ heeft 16 waterkrachtcentrales in Graubünden en drie aan de Limmat (in de kantons Zürich en Aargau). In tegenstelling tot dammen en hun centrales in rivieren, die continu elektriciteit leveren, kunnen centrales met een stuwmeer flexibel worden ingezet.

Ze houden het water tegen en zorgen ervoor dat de turbines naar behoefte kunnen worden gebruikt. Dit betekent dat waterkracht ook beschikbaar is wanneer de zon minder schijnt of de windturbines niet draaien.

Marmorera

Aan de oostkant van het stuwmeer leidt de weg naar de Julier Pass. Ongeveer halverwege het meer ligt het in 1960 herbouwde dorp Marmorera. Het oude dorp is 1954 verzwolgen door het stuwmeer. Het meer is bij duikers geliefd, omdat de restanten van het oude dorp Marmorera en zijn kerk uit 1522 een mekka zijn voor archeologisch onderzoek.

In 1954 kwam een einde aan een ruim duizendjarige geschiedenis van het dorp. De eerste vermelding vond plaats in 831 onder de naam ‘Marmoraria’. Tot de zestiende eeuw waren de heren van Marmels’ de bezitters.

Het nieuwe Marmorera vormt tegenwoordig samen met andere dorpen, waaronder Bivio (Beiva) de gemeente Surses.