Fortyseven in Baden, baden in Aquae Helveticae
16 december 2025
Mario Botta (1943), een architect uit Tessin, werkte 15 jaar lang aan dit project, dat in 2021 zijn deuren opende. Het baden- en saunacomplex Fortyseven aan de oever van de Limmat in Baden (kanton Aargau) is 160 meter lang en telt elf sauna’s en acht waterbassins.
Veertien uit de aarde borrelende bronnen zorgen voor het water. Het complex is geen waterpretpark. De heilzame en genezende werking van het bronwater staat centraal. De naam verwijst ook naar dit gebruik: het zwavelwater uit de bronnen heeft een maximumtemperatuur van 47 Celsius.
Baden was in de Romeinse tijd al een prominente plaats vanwege zijn thermale baden. De Romeinse naam was dan ook Aquae Helveticae, Helvetische wateren. Om deze reden werd het legionairskamp Vindonissa (het huidige Windisch) in de nabijheid gevestigd. Het kamp groeide uit tot een Romeinse stad met amfitheater. Het Vindonissa Museum besteedt uitgebreid aandacht aan deze geschiedenis.
In de Middeleeuwen werd Baden zelfs het grootste kuuroord ten noorden van de Alpen. Na de bezetting van het Habsburgse Aargau door de Confederatie (Eidgenossenschaft) in 1415, werd Baden de vergaderplaats van de Tagsatzung (zeg maar de Staten-Generaal van de acht kantons) van de Confederatie. De aanwezigheid van de bronnen en kuuroorden speelde bij deze beslissing een belangrijke rol.
De grote bloeiperiode was echter in de 19e eeuw. Investeerders bouwden enorme hotels en kuuroorden langs de Limmat. Sommige daarvan, zoals het Verenahof, Ochsen en Bären, bestaan nog steeds.
Residenz und Brasserie Bad Schwanen
Het Grand Hotel, drie keer de omvang (!) van het huidige nieuwe complex van 160 meter, is in 1944 afgebroken. Het casino, Kurpark, Kursaal en Kurtheater in de stad herinneren aan deze grandeur van de Belle Époque.
Na de eerste wereldoorlog raakten de kuuroorden in Zwitserland en Baden in verval. De oude Romeinse wijk aan de Limmat met zijn prachtige hotels en kuuroorden verzonk in een diepe slaap.
Het initiatief van de investeerders in 2006, de creativiteit en het vakmanschap van de architect, de betrokkenheid van de nationale Denkmalpflege en de Heimatschutz, en de inzet van lokale overheden, bedrijven en burgers hebben de Sleeping Beauty van de Zwitserse kuuroorden echter weer tot leven gewekt.
Baden in Aquae Helveticae
Aan de oevers van de Limmat heeft de vereniging (Verein) Bagni Populari de oude traditie van voor iedereen toegankelijke warmwaterbronnen nieuw leven ingeblazen.
Aan de andere kant van het Badencomplex Fortyseven vond in november 2021 een andere primeur plaats, of eerder een herbeleving van een bijna tweeduizend jaar oude badcultuur.
De warmwaterbronnen in Baden produceren duizenden liters per dag. In de Romeinse tijd (15 v. Chr.-c.400 n. Chr.) waren de vele badhuizen (thermae) en bronnen vrij toegankelijk voor de inwoners en de soldaten uit het nabijgelegen legionairskamp Vindonissa.
Na de immigratie van de Alemannen in de vijfde eeuw verdween de badcultuur. In de Veertiende en vijftiende eeuw was Baden echter weer de belangrijkste badplaats van Midden-Europa.
Er was echter een belangrijk verschil met de Romeinse tijd: de aristocratie en burgerij hadden hun badhuizen in afgesloten ruimtes, het volk maakte gebruik van de vele warmwaterbronnen in de openlucht.
Deze traditie hield stand tot 1870. In deze periode werden de grote badhuizen en kuuroorden voor de Beau Monde gebouwd in het badenkwartier ( de Romeinse wijk) van de stad. Het was ongewenst dat haar clientèle op weg naar de bestemming geconfronteerd werd met het in de open lucht badende volk. De openluchtbaden verdwenen en er kwam zelfs een verbod, dat tot voor kort van kracht was.
De vereniging Bagni populari, opgericht in 2017, nam het initiatief om deze bronnen (tussen de 37 en 43 Celsius, afhankelijk van de buitentemperatuur) weer open te stellen voor het publiek. De bronnen bestaan immers nog steeds en gaan anders rechtstreeks de Limmat in.
Zo komt het dat Fortyseven sinds november 2021 een openbare concurrent op microniveau heeft. Aquae Helveticae, de Romeinen hadden het zo slecht nog niet gezien.
Bazel heeft ongeveer 250 bronnen, alleen deze is echter kunstmatig verwarmd!