De gedroomde stad Bazel

De gedroomde stad (Die geträumte Stadt. Nicht realisierte Planungsprojekte für Basel) is de titel van de tentoonstelling in het voormalige klooster Klingental (Museum Kleines Klingental) in Bazel.

De titel is voor tweeërlei uitleg vatbaar. Een droom kan een visioen zijn, dat nooit is gerealiseerd, of het is een droom die werkelijkheid (of een nachtmerrie) wordt.

Beide mogelijkheden zijn op Bazel en waarschijnlijk op iedere stad van toepassing. Zelfs de constante factor van de stad, de Rijn, was echter niet gevrijwaard van dromerij. In 1932 was er een concreet plan om de rivier om de stad heen te leiden en de vrijgekomen grond vol te bouwen met het project Rheinhattan. 

Zover is het niet gekomen, maar een deel van het plan wordt wel in een andere vorm gerealiseerd. Bovendien was het geen irreëel plan. De gerealiseerde Juragewässerkorrektion (La correction des eaux du Jura, zie De Zwitserse Deltawerken, Swiss Spectator van 16 juni 2020) van 1868-1891, de deels gerealiseerde verbinding van de Rijn naar het meer van Genève (Hollands Glorie in Vaud, 9 januari 2022) en de niet gerealiseerde scheepvaartroute over de Gotthard (La Via d’Acqua transalpina, 22 maart 2021) tonen de (on) mogelijkheden.

De Rijn verbindt bovendien Zwitserland met Nederland en indirect Bazel met Amsterdam. Ook in Bazel waren er in de jaren 1950-60 vergevorderde en bij Hotel Les Trois Rois zelfs ten uitvoer gebrachte plannen voor een snelweg dwars door het oude stadscentrum.

In Amsterdam wilde het bestuur de grachten dempen en ook een snelweg dwars door de stad aanleggen. Zelfs het Rembrandthuis aan de Jodenbreestraat was bijna gesloopt. Een gedenkplaat tegenover het Rembrandthuis toont waar de sloopwoede van de oude binnenstad stopte.

Het verschil is dat in Amsterdam geweld van actievoerders de aanleg heeft verhinderd, in Bazel een referendum voor en door de inwoners.

Dromen zijn echter, gelukkig, niet altijd bedrog. In Bazel en haar wereldberoemde architectenbureaus zijn diverse projecten wel gerealiseerd en met succes.

De tentoonstelling toont deze historie van 150 jaar plannen, ontwerpen, verwerpen, mislukkingen, successen, referenda en gerealiseerde en niet gerealiseerde bouwprojecten, van hoogbouw, laagbouw, kantoorcomplexen, musea en andere openbare gebouwen.

De middeleeuwse binnenstad is nog grotendeels intact op de Münster, de Spalenberg, de omgeving van de Leonardskirche en St. Alban. De eerste hoogbouw van de stad was de kathedraal (1071, in 1500 herbouwd na de verwoestende aardbeving van 1356), de meest recente hoogbouw is de tweede Roche-toren (2020).

De twee torens van Roche zijn echter zelden te zien op een ansichtkaart of in combinatie met de torens van de kathedraal terwijl ze toch beide wat gemeen hebben: de twee Roche-torens (de eerste dateert uit 2015) hebben evenals de torens van de  kathedraal een ongelijke hoogte. Roche krijgt binnen enkele jaren echter zijn derde toren, de kathedraal zeker niet.

(Bron en verdere informatie: www.mkk.ch).