De middeleeuwse dodendans en de Mengele Dodendans van Tinguely in Bazel
31 januari 2019
Tot 1805 was een van de beroemdste bezienswaardigheden van Bazel een muurschildering die een dodendans voorstelde, met levensgrote figuren. Deze bevond zich op de muur van het kerkhof voor leken van het voormalige dominicanenklooster.
De processie, bestaande uit 37 paren, van de paus tot de kluizenaar, van de keizer tot de bedelaar, bracht alle sociale lagen en alle leeftijden van de middeleeuwse wereld samen. Elk paar ging vergezeld van een inscriptie in versvorm waarin de Dood zich tot degenen richtte die voor de dood bestemd waren.
Bazel, Museum Kleines Klingental. Der Totentanz.
Het werk had tot doel mensen te herinneren aan de alomtegenwoordigheid van de dood, de vergankelijkheid van het leven en de gelijkheid van alle mensen voor de dood. Het riep de toeschouwers zo op tot bekering en boetedoening. Het fresco werd gerealiseerd tijdens het Concilie van Bazel (1431-1448).
Der Basler Totentanz, Matthäus Merian (1593–1650), “Todten-Tanz, wie derselbe in der löblichen und weitberühmten Stadt Basel zu sehen ist”, um 1621. Sammlung: Historisches Museum Basel, inv. 1932.1162
De Basler Totentanz van de Predikerkirche had een afmeting van 6o meter in de lengte en een hoogte van twee meter en symboliseerde de middeleeuwse standenmaatschappij en beroepen.
De dood kwam iedereen halen, paus, kardinaal, bisschop, keizers, koningen, hertogen, artsen, juristen, kooplieden, woederaars en onderaan de ladder uiteraard boeren.
De Basler Totentanz, Matthäus Merian (1593–1650), ‘Todten-Tanz, wie derselbe in der löblichen und weitberühmten Stadt Basel zu sehen ist”, rond 1621. Historisches Museum Basel, inv. 1932.1162
De Basler Totentanz past in een uiting uit het begin van de vijftiende eeuw, de periode van pest, oorlog, honger, schisma van het pausdom, en is waarschijnlijk voortgekomen uit literatuur en gedichten over de dood.
Emanuel Büchel, ganz oben “Tod mit Kaiser”, aus dem Klingentaler Wandmalereizyklus, Aquarell auf Papier. Kunstmuseum Basel/Martin P. Bühler, Kupferstichkabinett, Skb A 48 H. Foto: TES
Deze afbeeldingen kwamen met name in het Duitstalige taalgebied van Zuid-Duitsland, Zwitserland, Elzas en het westen van Oostenrijk veel voor.
Basel, Webergasse vlakbij het Klingentalklooster, muurschildering op huis
De Basler Totentanz is in 1773, 32 jaar voor haar vernietiging op 5 en 6 augustus 1805 door de topograaf Emanuel Büchel (1705-1775) in een album vastgelegd.
Johann Jakob II Schneider (1882-1889), die Predigerkirche und der Abbruch der Friedhofsmauer, nach Constantin Guise (1811-1858). Inv. 2004.199
Daniel Burckhardt-Wildt (1752-1819), Abbruch des Totentanzes, 5. August 1805. Inv. 1950.103. Collectie: Historisches Museum Basel
In 1806 heeft Johann Rudolf Feyerabend de Totentanz in een aquarel vastgelegd op basis van eerdere kopieën. Om deze reden bestaat er een redelijk betrouwbaar beeld van dit werk.
Van het origineel zijn 19 fragmenten bewaard gebleven, die in het Historisch Museum aan de Barfüsserplatz in Bazel te zien zijn.
(Bron en verdere informatie: F. Egger, Basler Totentanz, Basel 2009; Historisches Museum Basel).
Jean Tinguely, Mengele Totentanz, 1987. Tinguely Museum Basel