Naturhistorisches Museum Basel, Replica of the Letter to the Future and the stone of the Okjökull glacier. Photo/foto: TES.

Okjökull Brief aan de Toekomst

Miljoenen jaren geleden lag een groot deel van het Europese continent onder water. In de laatste ijstijd, nog maar zo’n 15 000 jaar geleden, lag hetzelfde continent onder een dik pak ijs.

De laatste kleine ijstijd lag tussen 1430 en de tweede helft van de negentiende eeuw. Het was toen gemiddeld 1-2 graden kouder dan tegenwoordig. In de Romeinse tijd waren Egypte en Syrië vruchtbare landbouwgebieden en was het in deze regio veel vochtiger en kouder.

Met andere woorden, klimaatverandering is geen menselijke uitvinding, maar hoort ook bij de natuur, zoals de mensheid een schepping is van de natuur en het ecosysteem.

Dit neemt niet weg dat de aanwezigheid van  de mens verantwoordelijk is voor (te) snelle en grote veranderingen in het ecosysteem, de flora en fauna op de planeet aarde.

De explosieve bevolkingsgroei van rond een half miljard mensen in 1800 tot meer dan zeven miljard in 2020, de (industriële) vervuiling, de ontbossing van continenten (te beginnen in Europa in de 17e-20e eeuw), de cultivatie van land voor (gigantische) steden, landbouw, golfbanen, havens, vliegvelden enzovoorts, de mobiliteit en het gebruik van natuurlijke hulpbronnen zijn uiteraard van grote invloed op de ecosystemen. De mens is inderdaad  een stoorzender. Dat is een feit.

Aan de andere kant zijn er altijd stoorzenders geweest, zoals oppermachtige dinosauriërs, meteoriet inslagen, vulkaanuitbarstingen of bovengenoemde klimaatveranderingen. De planeet aarde draait nog wel miljoenen jaren haar baantjes om de zon, of het nu een paar graden warmer of kouder is, met of zonder mens, gletschers of ijsberen.

De mens maakt in tegenstelling tot eerdere periodes echter het verschil. Niet alleen veroorzaakt ze de verstoring van het ecosysteem en gaat ze (te) vaak respectloos en onzorgvuldig met de natuur om.

De mens is  ook in staat deze ontwikkeling positief te beïnvloeden. Gelukkig doet ze dat ook, niet alleen vanwege de natuur, de ecosystemen, flora en fauna, maar ook om de kwaliteit van leven voor de mens te verbeteren.

De Rijn bij Bazel is hiervan een voorbeeld. Wie zou veertig jaar geleden in deze dode rivier hebben willen zwemmen ?  Tegenwoordig zwemmen mens en vis er weer vrolijk rond, alleen met de Zalm wil het nog niet zo vlotten, maar dat ligt aan andere (Franse) hindernissen.

De mobiliteit van mensen en goederen leidt al eeuwen tot een massale immigratie en emigratie van dieren, planten, bacteriën en virussen. Konijnen in Australië, de aardappel in Europa, maar ook de griep in Zuid-Amerika, syfilis of Corona zijn maar enkele voorbeelden.

De CO2 uitstoot en de (aangetoonde) relatie met de opwarming van de aarde is slechts een van de facetten die aan de orde komen op de nieuwe tentoonstelling in het mooie Natuurhistorisch museum van Bazel (zie onder agenda).

Het is tevens een (verlaat) eerbetoon aan de Amerikaanse wetenschapper Eunice Newton Foote (1818-1888). Zij wordt hier erkend als de ontdekker van deze relatie in 1856. Zij was echter een vrouw en deze ontdekking is enkele jaren later toegeschreven aan John Tyndall (1820-1893).

Wie wandelt in Graubünden, regio’s in Basel-Landschaft of skiet in de Alpen, heeft het idee dat de menselijke ‘footprint’ wel meevalt. Deze tentoonstelling toont echter de evolutie van de afgelopen honderd jaar in de afname van de gletsjers, de bebouwing en gebruik van grond en het enorme verbruik van water. The Letter to the Future (gedateerd augustus 2019) en de herdenkingsteen van de Okjökull gletscher in IJsland spreken duidelijke taal.

Voor pessimisme, (ongenuanceerd) activisme of doemdenken is echter geen plaats op deze informatieve en goed gedocumenteerde tentoonstelling.

Dat heeft ook geen zin, want de mens is er nu eenmaal en niemand wil terug naar de lemen hutjes, tandartsenstoel uit de jaren 1930 of leven zonder computer, plastic, chemie of moderne vervoersmiddelen. De vraag is: hoe gaat de mensheid om met de mensheid en de natuur en hoe richten we de aarde in voor acht of wellicht tien miljard mensen.

De entree van deze show biedt bovendien de rustigste natuurlijke omgeving van Bazel: vijf minuten in en luisteren naar de natuur zonder menselijke geluiden in het hartje van de stad op de Münster. Voor iedere wandelaar en natuurliefhebber aan te raden.