Mexit in Zwitserland

3 november 2019

Het heeft niet veel aandacht gekregen in media buiten Zwitserland, maar in kanton Bern speelt zich ook een exit drama af.

In het referendum van 18 juni 2017 stemden 2 067 inwoners van de stad Moutier (kanton Bern) voor aansluiting bij kanton Jura, 1 930 burgers stemden tegen, een verschil van 137 stemmen op een bevolking van bijna 7 500 inwoners.

Referendum

Het kanton Jura (République et Canton du Jura) is al een afscheiding van kanton Bern als gevolg van het referendum op 24 september 1978. Moutier, Belprahon, Perrefitte en Sorvilier kozen toen echter voor kanton Bern.

Op 5 november 2018 is het resultaat van het referendum van 18 juni 2017 echter ongeldig verklaard vanwege geconstateerde onrechtmatigheden. Uiteindelijk zal de hoogste rechter, het Bundesgericht in Lausanne, de doorslag geven.

Congres van Wenen

De historie van deze referenda gaat meer dan 200 jaar terug, toen het gebied van het huidige kanton Jura en Moutier, Belprahon, Perrefitte en Sorvilier in 1815 bij overeenkomst van het Congres van Wenen bij de ontbinding van het gebied van de bisschop van Bazel aan kanton Bern werden toebedeeld, het kanton Basel-Stadt kreeg alleen de Birseck, wat later (na een nieuw referendum) in 1833 weer zou opgaan in kanton Basel-Landschaft.

Het Congres had als doel de machtsverhoudingen en de oude regimes weer te herstellen na de Napoleontische oorlogen en de (Franse) revolutionaire bewegingen vanaf 1789.

De vier grootmachten van destijds, Pruissen, Oostenrijk, Rusland en Engeland, wilden Frankrijk omringen met sterke landen.

In het noorden het Koninkrijk der Nederlanden (Nederland en België, dat zich in 1831 zou afscheiden), in het zuiden het koninkrijk Spanje en in het oosten de Zwitserse Confederatie van 22 kantons, het koninkrijk Piemont-Sardinië en aan de Rijn de aan Pruisen toebedeelde gebieden.

Bisdom Bazel

Het Zwitserse territorium van de bisschop van Bazel was essentieel, omdat het direct grensde aan Frankrijk. Onder Lokale historie op deze website wordt nader ingegaan op het wereldlijke gezag en de diocese (het kerkelijke gebied) van de bisschop van Bazel.

Het bisdom zou na 1815 blijven bestaan, maar de bisschop verloor wel zijn wereldlijke gezag over zijn territorium, dat vanaf 999 wat uitgegroeid tot een prinsdom van het Heilige Roomse Rijk, met de bisschop in een wereldlijke functie van Prins-Bisschop.

Jura

De Jura is een volledig Franstalig gebied, maar de Reformatie heeft ook hier haar sporen nagelaten en het is geen toeval dat de zuidelijke gebieden Moutier, Belprahon, Perrefitte en Sorvilier voor Bern kozen.

Ze delen het protestante geloof, het overige noordelijke deel van de Jura is overwegend katholiek. Bovendien is kanton Bern economisch veel sterker  en liggen deze plaatsen dicht bij Bern.

Voor ongeveer de helft van de inwoners is het Duitstalige karakter van Bern kennelijk geen probleem en brengt een afscheiding van Bern meer (economische en financiële) na- dan voordelen met zich mee.

Hoe het ook zij, de (juridische) gemoederen zijn hoog opgelopen bij deze Mexit en zij zijn het gevolg van een ontwikkeling, die teruggaat tot 1815.

(Bron: J.-C. Rebetez, D. Bregnard Le Jura et Berne. Bicentenaire du Congrès de Vienne 1815, Porrentruy 2015).